قازاقستان قىتايمەن كەدەندىك ستاتيستيكاداعى الشاقتىقتى قىسقارتتى
قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ سىرتقى ساۋدا ستاتيستيكاسىنداعى الشاقتىق ماسەلەسى كەدەن سالاسىندا تالقىلاناتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
ب ۇ ۇ دەرەكتەرى بويىنشا «اينالى ستاتيستيكاداعى» مۇنداي الشاقتىقتار ءىس جۇزىندە بارلىق ەلدەردە بار. كوبىنەسە بۇل زاڭنامانى بۇزىلۋشىلىق دەپ قاتە بولجانادى، ماسەلەن نەگىزىنەن الشاقتىقتار بارلىق ەلدەرگە ءتان كەدەن ستاتيستيكاسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ءادىسنامالىق ەرەكشەلىكتەرىمەن بايلانىستى:
- يمپورت شىعارىلعان ەلى بويىنشا (ءوندىرۋشى ەل)، ال ەكسپورت مەجەلى ەلى بويىنشا (اۋماعىندا تاۋار تۇتىنىلاتىن مەملەكەت) ەسەپكە الىنادى؛
- جەتكىزۋ (يمپورتتالاتىن تاۋارلار ءۇشىن - CIF باعاسىنىڭ ءتيپى بويىنشا، ەكسپورتتالاتىن تاۋارلار ءۇشىن - FOB باعاسىنىڭ ءتيپى بويىنشا) جانە تاۋارلاردى جىكتەۋ (ءبىر جانە سول تاۋار ەلدەردە ءارتۇرلى كودتارمەن جىكتەلۋى مۇمكىن) شارتتارىندا ايىرماشىلىقتىڭ بولۋى؛
- ءارتۇرلى كەدەن راسىمدەرى (ۋاقىتشا اكەتۋ، ۋاقىتشا اكەلۋ جانە باسقالار)، تاۋارلاردى قۇندىق باعالاۋ ەرەكشەلىكتەرى جانە وزگەلەرى.
ولاردى قالىپتاسىرۋدىڭ وبەكتيۆتى ايىرماشىلىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ، «اينالى ستاتيستيكاداعى» الشاقتىق ءاردايىم بولادى.
ق ح ر- مەن بىرلەسكەن جىل سايىنعى سالىستىرۋلاردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ق ر- ق ح ر الشاقتىقتارى بولعان جاعدايدا الشاقتىقتاردىڭ قوسىمشا سەبەپتەرى ايقىندالدى:
- ق ر ارقىلى وتكىزىلەتىن قىتاي تاۋارلارى ترانزيتىنىڭ ءبىر بولىگى ءبىرىنشى شەكارادان ءوتۋ بەلگىسى بويىنشا ق ح ر ستاتيستيكاسىندا ق ر- عا ەكسپورت رەتىندە كورسەتىلەدى، مۇنى قىتاي ساراپشىلارى راستايدى (ءتارتىپ ۇلەسى %50)؛
- «قورعاس» ش ى ح و ارقىلى ىسكە اسىرىلاتىن تاۋارلار ق ح ر- نىڭ ستاتيستيكاسىندا ق ر- عا ەكسپورت رەتىندە كورسەتىلەدى، ماسەلەن ق ر- دا مۇنداي تاۋارلار دەكلاراتسيالاۋسىز جەڭىلدەتىلگەن تارتىپتە رەسىمدەلەدى (ءتارتىپ ۇلەسى %50).
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە الشاقتىق دەڭگەيىنە دۇرىس ەمەس دەكلاراتسيالاۋ دا، قازاقستاندىق يمپورتتاۋشىلاردىڭ كەدەندىك قۇنىن تومەندەتۋى دە بەلگىلى ءبىر اسەر ەتەدى. وسى تاۋەكەلدەردى الىپ تاستاۋ ماقساتىندا جۇيەلىك جانە نۇكتەلىك شارالار قابىلداندى.
1. تولىق ەلەكتروندىق كەدەندىك دەكلارتسيالاۋ جانە باقىلاۋ نىساندارىن اۆتوماتتى تۇردە تاعايىندايتىن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. سالىق تولەۋشىنىڭ ادالدىق دەڭگەيى نەعۇرلىم جوعارى بولسا، وعان قىسىم سوعۇرلىم از بولادى. باقىلاۋ ناتيجەلەرى مەن ماشينا وزدىگىنەن جەتىلدىرىلەدى.
2020-جىلى 53,5 مىڭ بۇزۋشىلىق (2019 ج. - 57,1 مىڭ) انىقتالدى، ناتيجەسىندە 25 ميلليارد تەڭگە ءوندىرىلدى. سونداي-اق رۇقسات قۇجاتتارىن ەلەكتروندى تۇردە الۋ مەرزىمدەرى 30 كۇننەن 5 كۇنگە دەيىن قىسقارتىلدى.
2. وتكەن جىلى قازاقستان بارلىق ەلدەر اراسىندا العاش رەت ق ح ر- مەن تاۋارلارعا ەكسپورتتىق دەكلاراتسيالاردان مالىمەتتەردى ونلاين رەجيمىندە الماسۋدى باستادى.
ق ح ر باس كەدەن باسقارماسىمەن ونلاين الىناتىن ەكسپورتتىق دەكلاراتسيالاردان الىنعان مالىمەتتەردىڭ (الدىن الا اقپاراتتاندىرۋ) ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا.
قازىرگى ۋاقىتتا بايلانىس ارنالارى ورناتىلدى، سايكەستەندىرىلگەن دەرەكتەردىڭ دەڭگەيى %25.
3. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بولدىرماۋ جانە اشىقتىق پەن بىرتەكتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كەدەندىك باقىلاۋدى ورتالىقتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
2019-جىلعى ناۋرىزدا شەكارا ماڭىنداعى وتكىزۋ پۋنكتتەرىن باقىلاۋ مەن مونيتورينگتەۋ ءۇشىن ارنالعان مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ احۋالدىق ورتالىعى قۇرىلدى. تاۋلىك ىشىندە ورتالىق كولىك قۇرالدارىنىڭ شامامەن 1 مىڭ رەنتگەن- سۋرەتتەرى تالدانادى.
2020-جىلعى قىركۇيەكتە «ەلەكتروندىق دەكلاراتسيالاۋ ورتالىعى» پيلوتتىق جوباسى ىسكە قوسىلدى، ونىڭ شەڭبەرىندە تاۋارلاردىڭ كەدەندىك قۇنى مەن جىكتەلۋىن باقىلاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. پيلوت ىسكە قوسىلعان ساتتەن باستاپ 2020-جىل ىشىندە 2,7 ميلليارد تەڭگە سوماسىندا كەدەندىك سالىقتار مەن تولەمدەردى قايتا ەسەپتەۋ جۇرگىزىلدى.
4 . 9 اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتتەرىن قايتا قۇرۋ مەن جاڭعىرتۋ ءۇشىن ازىرلەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن 8 ەسەگە دەيىن (تاۋلىگىنە 720 دان باستاپ 5400 گە دەيىن جۇك اۆتوكولىكتى) ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا .
سونداي-اق ە ا ە و شەڭبەرىندە حالىقارالىق تاسىمالداۋعا ارنالعان ناۆيگاتسيالىق پلومبالاردى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە، بۇل بيزنەس ءۇشىن كەدەندىك فورمالدىلىقتى جەڭىلدەتەدى جانە كەدەندىك باقىلاۋدا تۇرعان تاۋارلاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل رەتتە، قىتاي تاۋارلارىنا اكىمشىلەندىرۋدى كۇشەيتۋ اكىمشىلەندىرۋى ەڭ ءالسىز كورشى ەلدەرگە يمپورتتالاتىن تاۋارلاردىڭ اعىمىنا جانە كەدەندىك قۇندى تومەندەتۋ مۇمكىندىگىنە اكەپ سوقتىرادى.
مىسالى، قىرعىزستاندا جاڭا پىسكەن المۇرتتار 0,65 دوللار/ك گ بويىنشا، ال ق ر- دا - 1,04 دوللار/ك گ بويىنشا رەسىمدەلگەن، قىرعىزستاندا قابىقتاعى گرەك جاڭعاعى 0,52 دوللار./ك گ بويىنشا، ال ق ر- دا - 1,31 دوللار./ك گ بويىنشا رەسىمدەلگەن.
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا قىتاي تاۋارلارىنىڭ «اعىنىنا» جول بەرمەۋ ماقساتىندا تاۋەكەلدەر بەيىنىن وزگەرتۋ، ناۆيگاتسيالىق پلومبالاردى قولدانۋ، تاقىرىپتىق سالىقتىق تەكسەرۋلەردى كۇشەيتۋ ارقىلى قازاقستان-قىرعىز شەكاراسى ارقىلى تاۋارلاردى وتكىزۋ كەزىندە باقىلاۋ كۇشەيتىلدى.
ماسەلەن، 2020-جىلى 2 مىڭنان استام اۆتوكولىك قۇرالدارى تەكسەرىلدى، %95 بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى.
جالعان ترانزيت 2019-جىلى %21 دان باستاپ 2020-جىلى %13 عا دەيىن قىسقارتىلدى، جالعان الۋشىلاردىڭ مەكەنجايىنا تاۋارلاردى اكەلۋ 9 ەسەگە (2019-جىلى 2,6 مىڭ فاكتىدەن باستاپ 2020-جىلى 295 فاكتىگە دەيىن) قىسقارتىلدى.
اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ 308 تاۋەكەلى جوعارى اۆتوكولىك قۇرالدارى تەكسەرىلدى، 275 جاعدايدا (%89) مالىمدەلمەگەن تاۋارلار انىقتالدى، جالعان ترانزيتتىڭ ۇلەسى %2- عا (141 فاكت) دەيىن قىسقارتىلدى، جالعان الۋشىلاردىڭ مەكەنجايىنا تاۋارلاردى اكەلۋ 14 ەسەگە (21 فاكت) قىسقارتىلدى.
«جالپى، قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە، ق ح ر- مەن كەدەندىك ستاتيستيكانىڭ الشاقتىعى 2017-جىلى %60 دان (7 ميلليارد دوللار) باستاپ 2019-جىلى %48 عا (6 ميلليارد دوللار) دەيىن قىسقارتىلدى.
2020-جىلى %45 (5,3 ميلليارد دوللار) قۇرادى. الشاقتىقتى ودان ءارى تومەندەتۋ جوسپارلانۋدا»، - دەدى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىندە.
