ءجايردىڭ جالعىزى
بۇل قازا ءيىسى قازاق بالاسىنىڭ قابىرعاسىن قايىستىردى.
كوزى تىرىسىندە «ءجايردىڭ جالعىزى» اتانىپ، جالعىزدىق ۇعىمىن دارالىق دەپ بالاعان تاعدىرلى اقىن ءوزى ايتقانداي ولەڭگە سۇيەنىپ دۇنيەگە كەلىپ، ولەڭگە سۇيەنىپ دۇنيەدەن كەتتى.
جاركەن قازاق ادەبيەتىندە تۋعان جەر تاقىرىبىن ەڭ كوپ جىرلاعان اقىن. جاركەن ارقىلى ءجايىر تاۋى، ونى جايلاعان قالىڭ ەل، ۇشقان قۇس، جۇگىرگەن اڭ، جورعالاعان جىلانى، جىبىرلاعان جاندىگى، توبىلعى مەن توراڭعىسى، شەتەن مەن شيەسى، ءتىپتى تىكەنىنە دەيىن ادەبيەتتەن ورىن الدى. «اتاجۇرتقا بارساڭ ارمانىم جوق» دەگەن اكە وسيەتىمەن شەكارانى كەسىپ وتكەن اقىن تالانتىنا بار قازاقتى ءتانتى ەتتى. جايىردەن جەتكەن شايىر ساعىنىشتىڭ وتىنا ورتەندى. ول ادەبيەتتە ەشكىمدى، ءتىپتى ءوزىن دە قايتالاماعان اقىن. قاشاندا توسىن ويلار، تىڭ تەڭەۋلەر، جاڭا وبرازبەن ولەڭ ولكەسىن بايىتىپ وتىردى. ولمەيتىن ولەڭ تۋدىردى. سوڭىنا ۇلكەن مەكتەپ قالىپتاستىردى.
ساعىنىشتى جىرلاعان ەكى اقىن بولسا، ءبىرى - تولەگەن، ءبىرى - جاركەن ەدى. ونىڭ بولمىسى ءوزىنىڭ جايىر تاۋىنداي اپتالاپ سوعىپ، ايلاپ تولاستاپ جاتاتىن. ەشقاشان ۇيقاس قۋىپ بىرىزدىلىككە بارمادى. «جەر كوگەردى. مەن قاشان كوگەرەمىن، كوگەرمەي ىشىمدە ءولدى كوپ ولەڭىم» دەپ الاسۇردى. ءۇزىلىپ قالعان جىراۋلىق ءداستۇردىڭ ۇلگىسىن جالعادى.
«ىزدەنبەگەننەن ءىز قالمايدى» دەپ ءوزى ايتقانداي ءومىر بويى ىزدەنىس جولىندا وتكەن اقىننىڭ سوڭىندا ماڭگىلىك وشپەس ءىزى قالدى. اقىن قازاسىنان قايعى جۇتقان قازاق ەلىنە، قالىڭ وقىرمانىنا كوڭىل ايتامىز.
بۇل مەنىڭ مارقۇمنىڭ كوزى تىرىسىندە ارناپ جازعان جىرىم ەدى، كوز الدىندا وقىپ بەرۋگە تاعدىر مۇمكىندىك بەرمەدى. اللا يمان بايلىعىن بەرسىن، ارتىن قايىرلى ەتسىن!
جايىردىڭ جالعىزى
جايىر تاۋدىڭ باۋرىندا جارىق ەتىپ تۋعان ۇل ەدىڭ ،
بۇراڭ سوقپاق جول تارتتى تاقىمدا تاعدىر كۇرەڭىڭ.
اتاجۇرت باعىت الدىڭدا قىيىردا قىين جول ءجۇرىپ،
بوراندى تۇندە باتىرىم بورىمەن بىرگە تۇنەدىڭ.
ايىرىلىپ تىرىدەي تۋعان جەر اعا- باۋىردان.
ءبىر تەرىنىڭ استىندا مىڭ تولىپ مىڭ جۇدەدىڭ.
وزەگىن وتتاي ورتەگەن ساعىنىش دەيتىن جەگى قۇرت،
جان جۇرەگىن اقىننىڭ كەمىرىپ كەلەت كەمىرىپ.
كىندىك قانى تامعان جەر كوز الدىندا بۇلدىراپ،
كۇن باتاتىن قىزارىپ جايىرتاۋعا تەلمىرىپ.
الاتاۋدى جاڭعىرتىپ كىسىنەيتىن ءبىر تۇلپار،
اق بوراندا ۇيردەن اداسىپ قالعان ءبولىنىپ.
جايىرتاۋدىڭ باسىندا بوزدايتىن ءبىر بوز ىنگەن،
كۇرمەۋى قىيىن كۇندەردە بوتاسىنان بولىنگەن.
قارا ءدوڭنىڭ ۇستىندە كەمسەڭدەيتىن قارا شال،
قاراي- قاراي قايعىدان قابىرعاسى سوگىلگەن.
اتتەڭ تاعدىر امال نە قايتا اينالىپ سوققاندا،
تۋعان جەردىڭ توسىنەن قوس تومپەشىك كورىنگەن.
اسپان جالعىز جەر جالعىز،
جەر بەتىندە سەن جالعىز.
جالعىز ەمەن قاسقايىپ تاۋ باسىندا تۇر جالعىز.
جالعىز اللا جەبەگەن، جالعىز وتان دەمەگەن.
جالعىز اقىن كەلەدى سۇيەنەرى ءبىر ولەڭ.
جايىردان باسقا تاۋى جوق، جايىردا باسقا جاۋى جوق.
ايىقپادى دەرتىنەن ارناسادا مىڭ ولەڭ.
جالعىز شەڭگەل ءومىرىن اراشالاپ اجالدان،
جالعىز جاركەن تاعدىرى تارام- تارام جول العان.
جار باسىنا جابىسقان جالعىز بالا كەشەگى،
جانارتاۋ بوپ بۇل كۇندە وتىنا جىردىڭ ورانعان.
وق تيگەن جالعىز ارقارداي تاعدىرىن سۇيرەپ كەلدى،
جايىر تاۋدىڭ جالعىزى ولەڭنىڭ وعى قادالعان.
ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى
