ءسۇر ەتتەن ازىرلەنگەن ناۋرىز كوجەنىڭ ءدامى ءتىل ۇيرەدى - اقمولالىق اجەلەر
حالىق اراسىندا ناۋرىز كوجەنى تويىپ ىشكەن ادام جىل بويى توقشىلىقتا بولادى دەگەن سەنىم بار. بۇل تاعامنىڭ جەتى ءتۇرلى دامنەن ازىرلەنەتىنىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. الايدا، قازاقستاننىڭ جەر- جەرىندە ونىڭ جاسالۋ ءادىسى مەن ەرەكشەلىكتەرى بار.
وسى رەتتە، قازاقپارات ءتىلشىسى مەرەكە قارساڭىندا كوپتى كورگەن، تىرلىكتەگى تاجىريبەسى مول، كوجەسى بال تاتىعان اقمولالىق اجەلەردى سوزگە تارتىپ، ناۋرىز كوجەنى دايىنداۋ ءادىسىن سۇراپ بىلگەن ەدى.
«اقمولا وبلىستىق مۇسىلمان ايەلدەر ليگاسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى راۋزا بايكەنوۆا ناۋرىز كوجەنى ەرتەدەن ازىرلەپ كەلەدى. «مەن اتا- اجەمنىڭ باۋىرىندا وسكەن ەدىم. سودان بولار، قازاقى تاربيە قانىما سىڭگەن.
«ناۋرىز كوجەنى تويىپ ءىشۋ كەرەك، سوندا جىل بويى توقشىلىق بولادى!» دەگەندى ۇلكەندەردەن ءجيى ەستيتىنمىن. مەن كوجەنى ءپىسىرۋدى اجەمنەن ۇيرەنگەم. وبلىستىق مۇسىلمان ايەلدەر ليگاسىنا جەتەكشىلىك ەتكەننەن بەرى جىل سايىن اجەلەر قوسىلىپ كوجە قايناتىپ، ونى ناۋرىز دۋمانىن تويلاۋعا ورتالىققا جينالعان قاۋىمعا ۇلەستىرىپ كەلەمىز. نەگىزى، قۇرامىنا جەتى ونىمنەن دە كوپ تاعام قوسۋعا بولادى. الدىمەن ءسۇر ەتتى پىسىرەمىز. باسقا ىدىسقا سورپاعا قوساتىن جارمالاردى بولەك- بولەك ءپىسىرىپ الامىز. جارمالاردىڭ ارتۇرىنەن قوسامىز. مىسالى كۇرىش، تارى، ارپا، قاراقۇمىق، كەيدە بۇرشاق تا قوسامىن. سودان كەيىن ءسۇر ەتتى، ورىكتى ۇساقتاپ تۋراپ، مەيىز بەن جارمالاردى بىرگە بارلىعىن ەت پىسكەن سورپاعا قۇرتتى ەزىپ ارالاستىرامىز. كوجە دايىن بولعاننان كەيىن قايماق قوسامىز. جالپى، ءاربىر ادامنىڭ وزىندىك دايىنداۋ ءتاسىلى بولادى. ءوز بىلگەنىممەن ءبولىسىپ جاتىرمىن. ونداعى ويىم وسكەلەڭ ۇرپاق وي ءتۇيسىن، ۇيرەنسىن دەگەنىم عوي»، - دەيدى راۋزا اپا.
ال، اتباسار اۋدانىنداعى ەسەنگەلدى اۋىلىندا تۇراتىن كوپبالالى انا، ەڭبەك ارداگەرى ءاسيما ءجۇسىپوۆا ناۋرىز كوجەنى اناسىنان ۇيرەنگەنىن ايتتى.
«مەن ناۋرىز كوجەنى ءپىسىرۋدى انامنان ۇيرەنگەم. انام ماي ساقتاعان قارىندى تازالاپ جۋىپ، كوجەنىڭ تۇبىنە سالاتىن. بۇل ەجەلدەن كەلە جاتقان كونە ءادىس. قارىنعا تۇز ابدەن سىڭگەندىكتەن دە كوجەگە ەرەكشە دام بەرەدى. سونىمەن قاتار، اننام سوعىمنان ناۋرىز كوجەگە دەپ بولەك ەت ساقتايتىن. سەبەبى، سۇرلەنگەن ەت ناۋرىز كوجەنىڭ ءدامىن ءتىل ۇيىرەردەي ەتەتىنىن ايتىپ وتىراتىن. اقسىز ناۋرىز كوجە بولعان با، مىندەتتى تۇردە ايران قۇيامىن. كوجەنىڭ تاتىمىنا قاراي تۇز سالامىن. سوڭعى كەزدەرى تارى قوسىپ ءجۇرمىن. ناۋرىز كوجەم ءدامدى بولىپ شىعادى. قازىرگى تاڭدا وزىمدە، قىزدارىما، كەلىندەرىمە ناۋرىز كوجەنى دايىنداۋدى ۇيرەتىپ ءجۇرمىن. بۇل ءبىزدىڭ اتا- بابالارىمىزدان ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق تاعامى. ونى كەلەشەك ۇرپاق ۇمىتپاي ءبىلۋى ءتيىس»، - دەيدى ءاسيما اپا.
كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى كۇلاش قوجاحمەتوۆا دا ءسۇر ەتتەن ازىرلەنگەن ناۋرىز كوجەنىڭ ءدامى ءتىل ۇيرەتىنىن ايتادى.
«مەن وسى كوكشەتاۋدا تۋىپ ءوستىم. بىزدە ناۋرىز كوجەنى دايىنداعاندا مىندەتتى تۇردە جىلقىنىڭ ءسۇر ەتىن قوسادى. ءسۇر ەتتىڭ سورپاسىنا دايىندالعان كوجەنىڭ ءدامى ءتىپتى ەرەكشە بولادى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، جىلقىنىڭ ەتىن شىرىگىنەن قايىن اعاشىنىڭ تۇتىنىمەن ىستايدى. ال، كوجەنىڭ قۇرامىنا كەلەتىن بولساق، سۇرلەنگەن ەتتى ءپىسىرىپ، ءسۇزىپ الاسىز. ارپانى سالىپ، قايناعاننان كەيىن، تارى، كۇرىش قوسۋ كەرەك. دامىنە قاراي تۇز سالىپ، كەيىن مەيىز قوساسىز. 15-20 مينۋت قايناعاننان كەيىن سۇزبەنى سالاسىز. وسىلايشا جەتى ءتۇرلى تاعامنان قازاقتىڭ ۇلتتىق كوجەسىن جىل سايىن دايىندايمىز»، - دەيدى كۇلىش اپا.
ناۋرىز كوجەنى حالىق اراسىندا «تىلەۋ كوجە»، «كوپ كوجە» دەپ تە اتايدى. ناۋرىز كوجەگە، ناۋرىزعا ارنالىپ سويىلعان مالدىڭ كادەلى اسىنا ناۋرىز باتا بەرىلگەن سوڭ، جينالعان حالىق: «اق مول بولسىن!» دەگەن تىلەك ايتىپ تارقاسادى. بىزدە ناۋرىز كوجەسى بال تاتىعان اجەلەرىمىز امان بولسىن دەپ تىلەدىك!
