ا ق ش- تاعى قازاق ستۋدەنتىمەن سۇحبات: ءۇش ماماندىققا قاتار وقۋ، لوس-اندجەلەستەگى ءومىر، پاندەميا جايلى
ول ءوزى تۇراتىن شتات، وقىپ جۇرگەن وقۋى، لوس-اندجەلەستەگى پاندەميا، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسى، سونداي-اق باسقا دا ماسەلەلەر تۋرالى وي ءبولىستى.
- ءسىز قازىر وڭتۇستىك كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيدى ەكەنسىز. قاشان باردىڭىز، قانداي ماماندىقتا وقىپ ءجۇرسىز؟ سۇراقتى وسىدان باستاسام...
- وتكەن جىلى قازان ايىندا وقۋ ماقساتىندا لوس-اندجەلەس قالاسىنا كەلدىم. سودان وسىندا ءتورت ايداي ۋاقىت ءتىل كۋرستارىندا وقىدىم. كۋرستان كەيىن ەمتيحان تاپسىرىپ، وڭتۇستىك كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا قابىلدانىپ، ادامزاتتىڭ مادەنيەتىن، تاريحىن، ونەرىن زەرتتەيتىن فاكۋلتەتكە (Southern California State University International culture ) وقۋعا ءتۇستىم. بۇل ماماندىقتا ادامي قۇندىلىقتار، كوشباسشىلىق ءبىلىم، الەمدىك تاريح، ازيا، ەۋروپا، ورتا شىعىس ەلدەرىنىڭ تاريحى سياقتى سالالار بويىنشا ءبىلىم بەرەدى. سونىمەن قاتار ءوزىمنىڭ جەكە قىزىعۋشىلىعىما ساي، گولليۆۋد مامانىنان قوسىمشا رەجيسسەرلىكتەن ساباق الىپ ءجۇرمىن.
قازىر امەريكادا تانىمال توني بارر (Tony Barr) دەگەن ماماننىڭ اكتەرلىك شەبەرحاناسىندا وقىپ جاتىرمىن. سونىمەن قاتار رون حوۆارد (Ron Howard) دەگەن ا ق ش- تا تانىمال رەجيسسەردىڭ ونلاين ساباقتارىنا قاتىسىپ، رەجيسسەرلىك ءبىلىمىمدى جەتىلدىرۋ ۇستىندەمىن.
- سوندا بۇل سالالارعا جاقىندىعىڭىز بار بولىپ تۇر عوي. بۇرىن كينوعا تۇسكەن بە ەدىڭىز؟
- ءيا، بۇرىن قازاقستاندا كينوعا تۇسكەنمىن. ەڭ العاش رەت دەرەكتى فيلم تۇسىرەتىن الەمگە تانىمال Niobe Thomson دەگەن كانادالىق رەجيسسەر تۇسىرگەن «جىلقىلار اڭىزى» (Equus، Story of horse) اتتى فيلمگە ءتۇستىم. وندا ەجەلگى اڭشىلاردىڭ جىلقىنى قالاي اۋلاعانى باياندالاتىن بولىمىندە تايپا اڭشىسىنىڭ ءرولىن سومدادىم. ودان كەيىن «قازاق حاندىعىنىڭ» «التىن تاق» سەريالىندا قوسىمشا ءرول، «BBC» تەلەارناسىنىڭ «ءومىر اعىسى» دەگەن جەتىسۋ قازاقتارى جايلى بولىمىندە ءبىر ءرول، اقان ساتايەۆتىڭ «توميريس» فيلمىندە ەكىنشى دارەجەلى ءرول الىپ، وندا دا تايپانىڭ گەنەرالى بولدىم.
تاعى بىرنەشە تەلەحيكايالاردا (بالاپان تەلەارناسىندا) قوسىمشا رولدەردى وينادىم. سوسىن ەربول بورانشىنىڭ ماعجان جۇمابايەۆ تۋرالى دەرەكتى فيلمىندە ءبىر باتىردى سومداپ شىققانىم بار. وسى جاققا كەلگەندەگى نەگىزگى ماقساتىمنىڭ ءبىرى كينو رەجيسسەرى ماماندىعىن وقىسام با دەگەن وي بولاتىن...
- جالپى ءوزىڭىزدىڭ بۇرىن وقىعان ماماندىعىڭىز قانداي ەدى؟
- ءوزىمنىڭ ماماندىعىم كينو انيماتسياسى (3D انيماتسياسى) بولاتىن. سول سالانىڭ مامانى رەتىندە ديپلوم العانمىن.
- ەندەشە انيماتسيا بويىنشا تۋىندىلارىڭىز بار شىعار...
- «اڭىزفيلم» كينوستۋدياسى مەن قازاق فيلمنىڭ بىرلەسكەن «التىن ادام» جوباسىن 3D مەن جاسايتىن بولىپ، سوندا انيماتور رەتىندە ءبىراز ۋاقىت جۇمىس ىستەگەنبىز. وكىنىشكە قاراي، 2D- لىق كورىنىسپەن جاسالاتىن بولىپ، ول جەردەن كەتتىم. سوسىن قازاقستاندا «دەشتى قىپشاق ۇلتتىق ويىندارى» دەگەن فەدەراتسيا اشتىم. بۇل جوبا بويىنشا ءۇش رەت رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە جارىستار وتكىزدىك.
- ەندىگى سۇراقتى كۇللى الەمگە وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇرعان قاۋىپتى ىندەت جايىنان قويسام. ءسىز تۇراتىن قالاداعى، شتاتتاعى جاعداي قالاي؟ ونداعىلار ۆيرۋستان قالاي ساقتانادى؟ توتەنشە جاعداي رەجيمى نەمەسە كارانتين شەكتەۋلەرى بولدى ما؟
- قازىر لوس-اندجەلەستە ىندەتتىڭ كورسەتكىشى جوعارى دەپ ەسەپتەلەدى. ءبىراق تۇرعىندار ءتارتىپتى ساقتاۋعا تىرىسىپ، كوشەدە ماسكاسىز جۇرمەيدى. ادامدار اراسىنداعى ەكى مەتر قاشىقتىقتى بۇزبايدى دەۋگە بولادى. 18- ناۋرىزدان باستاپ، شىلدە ايى ارالىعىندا ءۇش اي كارانتين بولدى. سول ۋاقىتتا كوشەدە بىردە-ءبىر ماشينا بولمادى. كوشەگە ادام بالاسى شىققان جوق. ءسويتىپ، ولاردىڭ قاتاڭ تارتىپكە سانالى تۇردە باعىناتىنىن ءوز كوزىممەن كوردىم.
- ارينە قاي ەلدە بولماسىن، قاتاڭ كارانتين ادامداردىڭ كوڭىل-كۇيىنە كەرى اسەرىن بەردى دەپ جاتىر. سول جونىندە نە ايتا الاسىز؟
- ءيا، ونىڭىز راس، كەشكە دەيىن ۇيدە قامالىپ وتىرعاننىڭ پايداسىنان زيانى باسىم بولۋى مۇمكىن. الايدا مەن كورگەن ورتادا، ۋاقىتشا قيىندىققا توزە الماي، باسقالارعا تەرىس اسەرىن كورسەتىپ جاتقان ادامداردى بايقامادىم. مۇنداعىلار كوڭىل كۇيى بولماسا دا، باسقالاردى رەنجىتۋگە قاقىمىز جوق دەپ بىلەدى ەكەن. سوندىقتان دا ولار قاشاندا وزگەلەرمەن جايدارى مىنەزىمەن، جاقسى سوزدەرىمەن سويلەسۋگە تىرىسادى.
- قازىرگى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ورتاڭىزدىڭ نەمەسە وقيتىن جوعارى وقۋ ورىنىڭىزداعى ءسىزدى تاڭعالدىرعان جايتتاردى ايتىپ بەرسەڭىز...
- مەنى تاڭعالدىرعان نارسە وتە كوپ. بۇل جاقتا ءاربىر ادام كىشكەنتاي كەزىنەن باستاپ جەكە تۇلعا بولىپ قالىپتاسادى ەكەن. قانداي جاعدايدا بولماسىن، بىرەۋدىڭ كيگەن كيىمىنە، جەكە كوزقاراسىنا، ىستەگەن ىسىنە، تۇلعالىق داعدىسىنا ەشكىم ارالاسپايدى. وسىلايشا ادامدار ءوزىنىڭ جەكە كەڭىستىگىندە ءومىر سۇرەدى. ماعان ۇناعانى - مۇنداعى حالىق سپورتپەن كوپ اينالىسادى. تابيعات اياسىندا كوبىرەك جۇرۋگە كوڭىل بولەدى. ولار دەمالۋدى، قىدىرۋدى كۇندەلىكتى ءومىر سالتىنا اينالدىرعان.
سوسىن ادامدار اراسىندا ءتارتىپ بار. مىسالى، لوس-اندجەلەس كوشەسىنىڭ جولدارىندا ماشينا وتە كوپ. ۇنەمى كولىك كەپتەلىسى بولادى، ءبىراق بىردە-ءبىر سيگنال داۋىسىن ەستىمەيسىڭ. قانداي جاعداي بولماسىن، بىرىنە ءبىرى جول بەرىپ، ءوزارا ىشتەي تۇسىنىستىكپەن كەتە بەرەدى. ادامدار قاشاندا كوڭىلدى جۇرۋگە تىرىسادى جانە سىپايىلىقتى، مادەنيەتتىلىكتى ءومىر داعدىسىنا اينالدىرعان.
ال جوعارى وقۋ ورنىنا كەلەتىن بولساق، تالانتتى، وقۋعا ىنتالى شاكىرتتەردى ەرەكشە قولدايتىنى ايقىن اڭعارىلادى.
- كوكەيىمدە جۇرگەن ويىم بار دەپ قالدىڭىز. سول ويىڭىزدى بىلسەك...
- ءيا بۇل جاققا كەلگەن سوڭ وسىلاردىڭ جەتىستىكتەرگە جەتۋىنىڭ سىرى نە دەگەن ويعا كەلەسىڭ. مەنىڭ ويىمشا، ءبىزدىڭ زامانداستارىمىز ويىن مەن ارزان كۇلكىگە جانە اقشانىڭ سوڭىن قۋماسا ەكەن دەگىم كەلەدى. ءبىزدى قۇتقاراتىن نارسە عىلىم، ءبىلىم ەكەنىنە كوزىم جەتتى. ەگەر ءبىز سياقتى جاستار عىلىمعا قۇشتار بولساق، وندا ەلىمىز الەمنىڭ الدىڭعى قاتارىنا وتەتىنىنە سەنىمدىمىن. بىزگە كەرەگى - عىلىم-تەحنيكانى دامىتۋ. تىم بولماعاندا ءبىر سالانى مىقتاپ دامىتۋىمىز كەرەك. مىسال رەتىندە ايتايىق، يلون ماسك ەڭ تالانتتى ادامداردى جيناپ، سولاردى وقىتتى، ءبىلىمىن جەتىلدىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە «تەسلا» دەگەن ماشينانى جاساپ شىقتى.
سول سياقتى عارىشقا ۇشۋ قۇرالدارىن جاسادى، ونىڭ عىلىمي ورتالىقتارىن تەرەڭدەتە دامىتتى. ءبىز دە سونداي ءبىر سالاعا كوڭىل ءبولىپ، قارجىنى كوپتەپ ءبولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. عىلىممەن اينالىسقان جاستار تۇرمىس تۋرالى ەش الاڭداماۋى كەرەك. جاستاردى الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرىندە وقىتىپ، ەلگە ورالعاندا الاڭسىز ءوز ماماندىعىنىڭ سوڭىنا سالسا دەپ ارماندايمىن. شەتەلدەن مىقتى وقۋ ورىندارىندا وقىپ كەلدى مە، ەندەشە ەلگە ورالعان سوڭ دا قازاقستاننىڭ عىلىم، ءبىلىمىن دامىتاتىن ارنايى زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا جۇمىس ىستەۋى قاجەت.
ەگەر شەتەلدەن وقىپ كەلگەندەردى وسىلاي جۇيەلى تۇردە پايدالانساق، ەلىمىز ارى كەتسە 10-15 جىلدا الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ قاتارىنا ءوتىپ كەتەر ەدى دەپ ويلايمىن.
اۆتور: بەيسەن سۇلتان
