گيننەس رەكوردتار كىتابى قالاي جانە قاشان شىقتى؟

ول العاش رەت 1955 -جىلى «گيننەس» دەپ اتالاتىن يرلاندىق سىرا قايناتۋشى كومپانيانىڭ تاپسىرىسى بويىنشا جارىق كورگەن. يدەيانىڭ اۆتورى حيۋ بيۆەر. ول يرلاندىق جانە بريتاندىق سىراحانالارداعى ۇنەمى ۇزىلمەيتىن، باسى دا، اياعى دا جوق الەمدەگى «ەڭ، ەڭ» دەگەن داۋدى شەشۋ ءۇشىن وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە قانداي دا ءبىر بەدەلدى باسىلىم بولۋى كەرەك دەگەن ويعا كەلەدى. بۇل يدەيا كريس چاتەۆەيمەن اعايىندى ماكۋايرتەرلەردەن دە قولداۋعا يە بولىپ، ولار بۇل ىسكە جاندارىن سالىپ كىرىسەدى.

وسىلايشا، 1955 -جىلدىڭ 27-تامىزىندا بۇل كىتاپتىڭ العاشقى شىعارىلىمى جارىق كورەدى.

«گيننەس رەكوردتار كىتابىنىڭ» العاشقى باسىلىمىندا عىلىمي تۇرعىدا دالەلدەنگەن دەرەكتەر مەن دايەكتەر جاريالاندى. ونىڭ ءوزىن اعايىندى ماكۋايرتەرلەر ءتۇرلى دەرەك كوزدەرىنەن جينايدى. ۋاقىت وتە كەلە، ونىڭ ءاربىر شىعارىلىمىندا ادامداردىڭ ءبىرتۇرلى جانە شەكتەن شىققان ەرەكشەلىكتەرى مەن جەتىستىكتەرى بەرىلە باستايدى. كىتاپتى شىعارۋشىلار حالىقتىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ، قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن گيننەس رەكوردتار كىتابىنىڭ بۇكىلالەمدىك كۇنىن بەلگىلەدى. بۇل قاراشا ايىنىڭ ءۇشىنشى اپتاسىنىڭ بەيسەنبىسى، ءالى كۇنگە دەيىن اتالىپ ءوتىپ كەلەدى. گيننەس كىتابى كوپ ۇزاماي كوپ ۇلتتى ا ق ش- تا دا تانىمالدىلىققا يە بولدى. ءتىپتى كىتاپتا جاريالانعان كەيبىر مادەنيەت سالالارىن زەرتتەۋگە ارنالعان ارنايى باسىلىمدار، سونداي- اق، ءار ەلدەردە كىتاپتىڭ ۇلتتىق نۇسقالارى پايدا بولا باستادى. الايدا، كىتاپقا بايلانىستى قوعامدا جاعىمسىز تەرىس پىكىرلەر دە ءجۇردى. الايدا، كىتاپ شىن مانىندە اۆتورلىق قۇقىقپەن قورعالعان، ەڭ كوپ ساتىلاتىن باسىلىمعا اينالعانى دا شىندىق ەدى.

تاعى ءبىر قىزىقتى دەرەك، قوعامدىق كىتاپحانالاردا كوپ قولدى بولاتىن كىتاپ تا وسى گيننەس رەكوردتار كىتابى ەكەن. ول ەڭ كوپ ۇرلاناتىن كىتاپ رەتىندە رەكوردتار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. 2015 -جىلى گيننەس كىتابىنىڭ شىققانىنا 60 جىل تولىپ، ول كەڭ كولەمدە اتالىپ تا ءوتتى.

كىتاپقا اقپارات جيناۋمەن اينالىساتىن Guinness World Records كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى رەكوردتاردى تىركەۋگە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلەدى ەكەن. ەرەجە تارتىبىنە ساي، گيننەستەر كىتابىنا ەنۋدى كوزدەگەن ۇمىتكەر ولارمەن رەكوردتىڭ ءاربىر كەزەڭىن تىركەۋدە كەڭەسىپ وتىرادى (بۇل ءوتىنىم بەرۋ، كەلىسىم- شارتقا وتىرۋ، تالاپتاردى تالقىلاۋ، رەكوردتى كومپانيا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ورىنداۋ، سەرتيفيكات الۋ) . ەگەر رەكورد ەسەپتەلسە، ول بەلگىلى ءبىر تاقىرىپتىق كاتەگورياعا جاتقىزىلىپ، «بايلىق»، «اتاق»، «ەرلىك»، «ونەر جانە باق»، «جەتىستىك»، «ادام»، «قاۋىپ جانە اپات»، «سپورت»، «ءبىلىم»، «زاماناۋي تەحنولوگيالاردان» تۇراتىن ون ءبولىمنىڭ بىرىنە ەنگىزىلەدى. رەكورد مالىمەتتەر بازاسىندا ساقتالادى، الايدا كەيبىر جاعدايلارعا بايلانىستى رەكوردتار تىزىمىنەن ۋاقىتشا نەمەسە ءبىرجولا الىنىپ تاستالۋى دا مۇمكىن.

بۇل بۇگىندە حالىقارالىق فرانشيزا بولىپ سانالادى، مۇندا سونداي- اق، رەكوردتار قويىلعان مۇراجايلار، ءاربىر شىعارىلىمىندا قانداي دا ءبىر رەكورد جونىندە باياندالاتىن تەلەسەريالدار، تولىق مەتراجدى فيلم نۇسقاسىنداعى بەينەويىندار بار.

حيۋ بيۆەر دەگەن كىم ەدى؟

شىنىندا، حيۋ بيۆەر كىم ەدى جانە وعان گيننەستەر كىتابى نە ءۇشىن كەرەك بولدى؟! ماسەلەنىڭ ءمانىسىن تاريحقا ءۇڭىلۋ ارقىلى تارقاتىپ كورەلىك. شىن مانىندە حيۋ بيۆەر «گيننەس» سىرا قايناتۋ كومپناياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارعان. ول 1951 -جىلدىڭ 10-قاراشاسى كۇنى بىرنەشە دوستارىمەن بىرگە يرلانديانىڭ ۋەسكفورد گرافتىگىنىڭ نورد- سلوب اۋىلىنىڭ ماڭايىندا سلەن وزەنىنىڭ جاعالاۋىنشا اڭشىلىق قۇرىپ جۇرەدى.

اڭشىلار كوز الدىنداعى قالىقتاعان قۇستى اتىپ تۇسىرۋگە باستەسەدى. الايدا، بيۆەردىڭ اتقان وعى ءمۇلت كەتەدى. «ۇيالعان تەك تۇرماس» دەگەندەي، بيۆەر التىن ءتۇستى رجانكانىڭ ەۋروپاداعى ەڭ جۇيرىك قاناتتى ەكەنىن دالەلدەۋگە كىرىسەدى.

سول كەشتە، ءوز ويىن دالەلدەۋدى ويلاعان بيۆەر وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە باس قاتىرىپ شىعادى. وسىلايشا، ول ءوزىنىڭ عانا ەمەس، سول ۋاقىتتاعى سىراحانالاردا ۇنەمى قانداي دا ءبىر تاقىرىپ توڭىرەگىندە داۋلاسىپ وتىراتىن يرلاندىقتار مەن اعىلشىنداردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ەڭ ۇزدىكتەر مەن ەرەكشەلىكتەر كىتابىن شىعارۋدى ويلايدى. بيۆەر جانە بۇل كىتاپتىڭ تابىستى بولارىنا سەندى.

ءۇش جىلدان كەيىن بيۆەردىڭ دوستارى ونىڭ شوتلاندىق قۇر بارلىق قاناتتىلاردى شاڭ قاپتىرادى دەگەن سوزىنە كۇدىكپەن قاراپ، سوڭى تاعى دا سول باستەسۋگە الىپ كەلەدى. بيۆەر ءوز سوزىنە دالەل بولاتىن قانداي دا ءبىر بەدەلدى باسىلىمنىڭ قاجەت ەكەندىگىنە تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزدى. بيۆەردىڭ يدەياسى 1954 -جىلى جۇزەگە استى. ونىڭ سوزىنە ەلىككەن «گيننەس» كومپانياسىنداعى ارىپتەسى كريستوفەر چاتەۆەي ءوزىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىك دوستارى نوريس پەن روس ماكۋايرترەتتەرگە كىتاپ شىعارۋ تۋرالى ۇسىنادى. وسىلايشا 1954 -جىلدىڭ 12-قىركۇيەگىندە اعايىندى جىگىتتەر لوندوندا پاتشايىم ساياباعىندا «گيننەس» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنە ونىڭ تانىستىرىلىمىن وتكىزەدى. ءسويتىپ كىتاپتى شىعارۋعا بايلانىستى قارجىلاي قولداۋعا يە بولادى.

بۇدان كەيىن اعايىندى جىگىتتەر استروفيزيكتەردىڭ، فيزيولوگتاردىڭ، زوولوگتاردىڭ، مەتەورولوگتاردىڭ، ۆۋلكانولوگتاردىڭ، بوتانيكتەردىڭ، ورنيتولوگتاردىڭ، ەكونوميستەردىڭ، نۋميزماتتاردىڭ، ەتيمولوگتاردىڭ مەكەنجايىنا ءوز سالالارىنىڭ جاڭالىقتارىمەن بولىسۋلەرىن سۇراپ حات جىبەرەدى. ناتيجەسىندە، بارلىق جينالعان عىلىمي دەرەكتەردى ساراپتاپ، تالداپ، ونى ارتۋر گيننەستىڭ قۇرمەتىنە اتالعان كىتاپقا ەنگىزەدى.

ال 1954 -جىلدىڭ 30-قاراشاسىندا كىتاپتى شىعارۋدى كاسىبي قولعا الۋ ماقساتىندا Guinness Superlatives Limited كومپانياسى قۇرىلادى. ونىڭ باس كەڭسەسى لوندون قالاسىندا ناق فليت- ءستريتتىڭ وزىندە ورنالاسادى.

ال 198 بەتتەن تۇراتىن كىتاپ شىعارىلىمى 1955 -جىلدىڭ 27-تامىزىندا جارىققا شىقتى. نورريس ماكۋايرتەر بۇل تۋرالى ەستەلىكتەرىندە بىلاي دەپ جازادى: «بۇل تالاسسىز تابىس بولدى: 50000 عا جۋىق كوشىرمەسى باسىلىپ شىقتى، ال ميستەر سميتكە جاسالعان ءبىرىنشى قوڭىراۋدىڭ ءوزى بىزگە 6 كوشىرمەگە بىردەي تاپسىرىس الىپ كەلدى. ەكى ساعاتتان كەيىن سميت بىزگە 100 كوشىرمەگە تاپسىرىس بەردى. العاشقى اپتانىڭ سوڭىنا قاراي ءبىز 10000 دانا كوشىرمەگە تاپسىرىس الىپ ۇلگەردىك».

اياق استىنان تاپ بولعان تابىس پەن تانىمالدىلىق كىتاپتىڭ بولاشاعىنىڭ بار ەكەنىن دالەلدەدى. سوندىقتان ونى شىعارۋشىلار جىل سايىن قىركۇيەك- قازان ايلارىندا ونىڭ ءار سانىن شىعارۋ تۋرالى شەشىمگە كەلدى. اعايىندى ماكۋايرتەرلەر كىتاپ شىعارۋمەن بىرنەشە جىل اينالىستى. اعايىندىلاردىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتتەرى ادام تاڭقالارلىق بولاتىن. كىتاپتىڭ نەگىزىندە شىعارىلعان Record Breakers تەليەۆيزيالىق باعدارلاماسىندا كىشكەنتاي بالالاردىڭ الەمدىك رەكوردتارعا بايلانىستى قويعان سۇراقتارىنا نورريس پەن روس ەش قاعازعا قاراماستان، مۇدىرمەي جاۋاپ بەرىپ وتىرعان.

روسس ماكۋايرتەر 1975 -جىلى ۋاقىتشا ورناعان اسكەري بيلىك كەزىندە ولتىرىلەدى. 1986 -جىلى باس رەداكتور لاۋازىمىنان نورريسس ماكۋايرتەر دە كەتىپ، ءوز ورنىن الان راسسەلگە بەرەدى.

بىرنەشە ونجىلدىقتار بويى ا ق ش- تا رەكوردتار كىتابىن شىعارۋ قۇقىعىنا امەريكالىق Sterling Publishing باسىلىمى يە بولىپ كەلدى.

1990 -جىلدىڭ 17-قىركۇيەگىندە Guinness Superlatives Limited كومپانياسى اتاۋىن Guinness Publishing Limited بولىپ وزگەرتەدى. ال 2001، 2002 جانە 2008 -جىلدارى ساتىلىمعا شىعارىلىپ، يەلەرى جانە اتاۋلارى بىرنەشە مارتە وزگەرىسكە ۇشىرايدى.

كىتاپ باسىلىمىنىڭ دامۋى

«گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنىڭ» ءار شىعارىلىمىندا وقىرماندار ءتۇرلى جاڭالىقتارعا قانىعىپ وتىردى. باسىلىم العاشقى شىققان جىلدارعا قاراعاندا، مازمۇنى جاعىنان كوپ وزگەرىسكە ۇشىردى. باستاعان جىلدار ىشىندە تىركەلگەن دەرەكتەردىڭ سيپاتى ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى.

العاشقى كەزدە «گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابى» ءارتۇرلى عىلىمي فاكتىلەر جازىلعان ماڭىزدى انىقتامالىق بولدى. اقپارات جيناۋ كەزىندە اعايىندى ماكۋايرتەرلەر فاكتىنى ۇسىنا الاتىن، ونى راستاي الاتىن جانە قانداي دا ءبىر تۇزەتۋ ەنگىزە الاتىن ساراپشىلارعا جۇگىندى. «ساراپشىعا جازعان حاتىندا ولار تىكەلەي اقپارات سۇرامادى.. . ءبىراق ساراپشىدان ونى تۇزەتۋدى سۇرادى»، - دەپ جازىلادى سول كەزەڭ ەستەلىكتەرىندە. ناتيجەسىندە كىتاپقا تەك تەكسەرىلگەن جانە ەلەۋلى جەتىستىكتەر عانا كىرگىزىلىپ وتىردى.

كەيىن «گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنىڭ» سوڭعى باسىلىمدارى ءارتۇرلى جارىستارداعى ادامي جەتىستىكتەرگە ارنالعان بولىمدەردى تولىقتىرۋعا باعىتتالدى. ونىڭ ىشىندە سپورتتىق رەكوردتار، ادامداردىڭ جەكە ەرەكەشىلىگىنە بايلانىستى جازبالار بولدى. تىركەلگەن جازبالاردىڭ ىشىندە جۇمىرتقانى ەڭ ۇزاق قاشىقتىققا لاقتىرۋ، ون مينۋت ىشىندە بىرنەشە حوت- دوگ جەۋ دەگەن سەكىلدى جازبالار دا كەزدەسەدى. باسەكەلەستىك سيپاتتاعى جازبالاردان باسقا، كىتاپتا ەڭ اۋىر ىسىك، ەڭ ۋلى وسىمدىك، ەڭ قىسقا وزەن (مونتاناداعى روۋ وزەنى)، ەڭ ۇزاق امەريكاندىق تەلەسەريال، الەمدەگى ەڭ تابىستى ساتۋشى (دجو دجيرارد) دەگەن سيپاتتاعى تىركەلگەن رەكوردتار دا ساقتالعان.

1986 -جىلى نورريس ماكۋايرتەر كومپانيادان كەتىپ، Diageo كومپانياسى Guinness World Records كومپانياسىن ساتىپ العاننان كەيىن، «گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا» تاعى ءبىر وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. جاڭا شىعارىلىمنان باستاپ رەكوردتىق انىقتامالىققا يلليۋستراتسيا قوسىلدى.

جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، قاراشا ايىنىڭ ءۇشىنشى اپتاسىنىڭ بەيسەنبىسىندە دۇنيەجۇزىلىك گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابى كۇنىنە وراي، الەمنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن جينالاتىن ادامدار كىتاپتىڭ جاڭا شىعارىلىمى ءۇشىن رەكورد ورناتۋعا تىرىسادى. ءمالىم بولعان دەرەكتەرگە سەنسەك، 2006 -جىلى الەمنىڭ 10-عا جۋىق ەلىنەن ءجۇز مىڭنان استام ادام جاڭا رەكورد ورناتۋعا نەمەسە بۇرىننان بارلارىن جاڭارتۋعا تىرىسقان. ناتيجەسىندە، بارلىعى 2244 جاڭا رەكورد تىركەلگەن.

2007 -جىلى NBC ارناسى « گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنىڭ توپ-100»- دىگىنە شولۋ جاسادى. سونداي- اق، 2008 -جىلدان باستاپ كىتاپتىڭ تانىمالدىلىعىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بەلگىلى ءبىر رەكوردتار ءبولىمى بويىنشا ارنايى تەلەشوۋلار پايدا بولا باستادى.

رەكوردتار تىزىمىنەن الىنىپ تاستالعان جازبالار

ەتيكالىق سەبەپتەرگە جانە ومىرلەرىنە قاۋىپ تونۋىنە بايلانىستى كوپتەگەن الەمدىك رەكوردتار مالىمەتتەر بازاسىنان الىنىپ تاستالعان. ماسەلەن، ەڭ اۋىر بالىق رەكوردى جارىق كورگەننەن كەيىن ۇيلەرىندە اكۆاريۋمى بارلاردىڭ ءبىرقاتارى بالىقتارىن شامادان تىس جەمدەي باستادى. ناتيجەسىندە، ولاردىڭ اتاققا يە بولامىز دەگەن بۇل باسەكەلەرى ۇيدەگى بالىقتاردىڭ قىرىلۋىنا الىپ كەلدى. سوندىقتان بالىقتىڭ سالماعىنا بايلانىستى رەكورد الىنىپ تاستالدى.

سونداي-اق، 1991 -جىلى «تاماق پەن سۋسىندارعا» قاتىستى رەكوردتار دا تىزىمنەن الىنىپ تاستالدى، سەبەبى، رەكورد ورناتامىن دەگەن كەيبىر ادامدار وزدەرىنىڭ شاما- شارقىنان تىس تاماق پەن سۋسىن ءىشىپ، اۋىرىپ قالعان، جەۋگە جارامسىز اعاش- تالداردى، تەمىر- تەرسەكتەردى جەپ، ءوز باسىن قاتەرگە تىككەندىگى جونىندە جاعىمسىز دەرەكتەر ورىن الا باستاعان. بۇل اقىر اياعىندا، زارداپ شەككەندەردىڭ رەكورد ۇيىمداستىرۋشى كومپانيانى سوتقا بەرۋىنە دەيىن الىپ كەلگەن. مۇنداي شەكتەۋلەر الكوگولدى ىشىمدىكتەرگە دە قويىلدى. سونداي- اق، قىلىش جۇتۋ مەن جوعارى جىلدامدىقتا مااشينا ايداۋ سەكىلدى رەكوردتار دا 1990 -جىلدان باستاپ ەسەپكە الىنبادى.

الايدا، رەكوردتار كىتابىنان الىنىپ تاستالعان كەيبىر باسەكەنىڭ قايتا جاڭعىرتىلىپ، ەسەپكە الىنعان كەزدەرى دە بولعان. ماسەلەن، قىلىش جۇتۋ 1990 -جىلى جابىلعانىمەن، 1998 -جىلى قايتا ەسەپكە الىنادى. سونداي-اق، 1991 -جىلى رەكوردتار تىزىمىنەن الىنعان سىرا ءىشۋ دە، 2008 -جىلعى شىعارىلىمدا قايتالانىپ، «ادامي جەتىستىكتەر» كاتەگورياسىنا ەنگىزىلدى.

2011 -جىلدان باستاپ كەيبىر ازىقتاردى جەۋگە قويىلاتىن تالاپتارعا جەگەننەن قالعان ازىقتى تاراتۋ نەمەسە ساتۋ تۋرالى شارت ەنەگىزىلدى. بۇل تاعامنىڭ بۇزىلىپ كەتۋىنىڭ جانە ىسىراپ بولۋىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارت بولاتىن.

رەكوردتاردى ەسەپكە الۋدىڭ قيىندىقتارى

كەيبىر بولىمدەر بويىنشا رەكوردتاردى ەسەپكە الۋ راس، قيىندىقتار تۋعىزادى. سونىڭ ىشىندە ونىڭ ناقتى قاي كريتەرييگە جاتاتىندىعىن انىقتاۋ قيىن. بولىپ تابىلادى. Guinness World Records-تىڭ رەسمي سايتىندا «ءبىز سۇلۋلىق رەكوردىن تىركەمەيمىز، سەبەبى سۇلۋلىق تۋرالى اركىمنىڭ تۇسىنىگى ءارتۇرلى» دەلىنگەن.

1990 -جىلى «IQ - دىڭ ەڭ جوعارعى دەڭگەيى» دەپ اتالاتىن ينتەللەكت دەڭگەيىنە قاتىستى ءبولىم جابىلدى. بۇل كاتەگوريادا 1960 -جىلدان باستاپ ينتەللەكتكە قاتىستى رەكوردتار تىركەلىپ كەلگەن بولاتىن. الايدا، ينتەللەكتتى انىقتايتىن تەستتەردىڭ سەنىمسىزدىگىنە بايلانىستى، ونى جاۋىپ تاستاۋ ءادىل بولادى دەگەن شەشىم قابىلداندى.

ادام سەنگىسىز رەكوردتار

گيننەس رەكوردتار كىتابىندا قىزىقتى جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى. ولاردىڭ ىشىندە تاڭقالارلىعى دا، ادام شوشىرلىعى دا بار. ەلدى جاعا ۇستاتقان جاعدايلار توپتاماسىن وسى كىتاپتان عانا كورۋگە بولادى.

زومبيگە اينالدىراتىن ساڭىراۋقۇلاق تۋرالى ەستىپ پە ەدىڭىز؟! بۇل ساڭىراۋقۇلاق كورديتسەپس دەپ اتالادى. بۇل پارازيتتەر جاندىكتەرگە، كوبىنەسە قۇمىرسقالارعا «شابۋىلدايدى». ساڭىراۋقۇلاقتىڭ داندەرى جاندىكتەردىڭ دەنەسىنە جابىسىپ، وزىنە ىڭعايلى ورىن تاپقان سوڭ، سول جەردە كوبەيە باستايدى. اقىرى، جاندىك ءولىپ، ونى مۇك باسىپ، ونىڭ ورنىنا ساڭىراۋقۇلاق ءوسىپ شىعادى. مۇنداي ساڭىراۋقۇلاقتار جاندىكتەر تۇرماق، تىشقانداردى دا ءوزىنىڭ «قۇرباندارىنا» اينالدىرا الاتىن كۇشكە يە.

مۇنداي ساڭىراۋقۇلاقتار اسىرەسە قىتايدا وتە كوپ كەزدەسەدى. جالپى ول ادامعا جاسارتۋ مەن كۇش- قايرات سىيلايتىن قاسيەتكە يە ەكەن. قىتايلىقتار سوندىقتان ونى ول ءوسىپ شىققان جاندىكپەن بىرگە تاعام رەتىندە پايدالانادى. مۇنداي «ءتاتتىنىڭ» باعاسى دا ارزان ەمەس: ءبىر كەلىسىنىڭ باعاسى شامامەن 25 مىڭ ەۆرو تۇرادى ەكەن. ايتپاقشى، قىتايدىڭ ۇستەل تەننيسىنەن وليمپيادالىق قۇراماسى 2012 -جىلى الەمدىك وليمپيادادا كۇندەلىكتى تاماقتانۋدا وسى كورديتسەپس ساڭىراۋقۇلاعىن تۇتىنۋ ارقىلى جەڭىسكە قول جەتكىزگەن-مىس.

تاڭقالارسىز، الايدا توتىقۇستاردىڭ بارلىعى بىردەي مەيىرىمدى ەمەس. كەا دەپ اتالاتىن توتىقۇستاردىڭ ءتۇرى قويلارعا شابۋىل جاساپ، كەيدە ولاردى ءولتىرىپ تە قويادى ەكەن. بۇل قۇستاردىڭ سالماعى ءبىر كەلىدەن تومەن، ال ۇزىندىعى 45 سانتيمەتر. ولار قويلارعا جالعىز بولىپ تا، توبىمەەن دە شابۋىلداي بەرەدى.

ال الەمدەگى ەڭ الىپ تال - پرەزيدەنت ا ق ش- تىڭ ۇلتتىق ساياباعىندا ءوسىپ تۇر. اعاشتىڭ جاسى شامامەن 3200 -جىل، ال دىڭگەگىنىڭ ديامەترى 7,1 مەترگە جەتەدى. سەكۆويا دەپ اتالاتىن بۇل اعاش الەمدەگى ەڭ ءىرى اعاش بولىپ سانالادى. وعان دەيىن ەڭ الىپ اعاش «ورمان اناسى» اتانعان سەكۆويا اعاشى 1854 -جىلى قۋراپ، كەيىن ونى ءورت شالعان. ونىڭ ديامەترى 28 مەتر، ال بيىكتىگى 100 مەتر بولعان. ول ۋاقىتتا فوتوسۋرەتكە ءتۇسىرۋدىڭ اسا دامىماعان ۋاقىتى، سوندىقتان اعاشتى زەرتتەۋ ءۇشىن ۇنەمى ونىڭ قابىعىن جۇلىپ الىپ كەتىپ وتىرعان. ناتيجەسىندە، ورمان اناسىنىڭ بۇتاقتارى قۋراپ، مۇلدەم جاپىراق وسپەي قالادى. ال جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا بۇل ورماندا الاپات ءورت بولىپ، الىپ اعاشتى دا جالمايدى.

الەمدەگى ەڭ بيىك جىلقىنىڭ اتى سامپسون. ونىڭ بيىكتىگى ءتورت اياقتاپ تۇرعاندا، 2 مەتر 20 سانتيمەترگە جەتەدى، ال سالماعى 1,52 توننا بولادى. سامپسون ون توعىزىنشى عاسىردىڭ قىرقىنشى جىلدارىندا ءومىر سۇرگەن جىلقى. ونىڭ بۇگىنگى كۇنگە فوتوسۋرەتتەرى جەتكەن.

ال 75 جاستاعى اعىلشىندىق البەرت ماركانتونيو ءوزىنىڭ تۋعان قالاشىعى حيتچيندە ۇزىندىعى 165 سانتيمەترگە جەتەتىن كادى وسىرگەن. سالاقۇلاش ۇزىن كادى رەكوردتار كىتابىنا ەندى.

سونداي-اق، كەز-كەلگەن ورتانىڭ تۇسىنە ەنە الاتىن گەككون دا گيننەستەر كىتابىنىڭ رەكوردشىسى بولىپ تابىلادى.

1921 -جىلى قازان قالاسىندا اۋعا ىلىككەن بەكىرە بالىعىنىڭ سالماعى 1,5 توننانى قۇرادى. ونى رەكوردقا ەنگىزگەن ساراپشىلار، مۇنداي بالىقتىڭ الەمدە ءبىرىنشى رەت تىركەلىپ وتىرعانىن مويىندادى.

قايتا جاڭارتىلماعان رەكوردتار

1955 -جىلدان باستاپ شىعارىلا باستاعان گيننەس رەكوردتار كىتابىنداعى رەكوردتار ءار جىلداردا جاڭا رەكوردتارمەن جاڭارتىلىپ وتىردى. الايدا، بۇگىنگە دەيىن وزگەرىسسىز، ءوز رەكوردىن ساقتاپ تۇرعان جازبالار دە جوق ەمەس.

ماسەلەن، روبەرت ۋودلوۋ ەسىمدى ۇزىنتۇرا جىگىتتىڭ بويى 2 مەتر 75 سانتيمەترگە دەيىن جەتكەن. الايدا، ول نەبارى 22 جىل عانا ءومىر سۇرەدى. ءبىر تاڭقالارلىعى، روبەرتتىڭ تۇقىمىندا مۇنداي ەرەكشە ۇزىن بويلى ادامدار بولماعان. ونىڭ اكەسى دە، شەشەسى دە ورتا بويلى ادامدار ەكەن. روبەرت گيننەس رەكوردتار كىتابىنا الەمدەگى ەڭ ۇزىن ەر ادام رەتىندە ەنگەن.

ال ەڭ ۇزىن ايەل جەن جينليان قىتايدىڭ حۋنان پروۆينسياسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ بويى ون جەتى جاسىندا 2 مەتر 46 سانتيمەترگە جەتەدى. الايدا، جەن دە ومىردەن ەرتە وزادى، ونىڭ پەشەنەسىنە ون جەتى جىل ءومىر ءسۇرۋ عانا جازىلادى. ول ءتورت ايلىعىنان باستاپ كۇن ساناپ ەمەس، ساعات ساناپ وسە باستايدى. ءتورت جاسىندا جەننىڭ بويى ادام سەنگىسىز 1 مەتر 56 سانتيمەترگە جەتەدى. ال ون ءۇش جاسىندا 2 مەتر 17 سانتيمەتر بولادى. ول الەمدەگى ەڭ ۇزىن ايەل رەتىندە گيننەس كىتابىنا ەنگىزىلەدى.

ال الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كەڭسە تۋرالى ەستىپ پە ەدىڭىز؟! كوز الدىڭىزعا مۇناراسى كوك تىرەگەن ءزاۋلىم عيمارات ەلەستەگەن بولار. شىنتۋايتىندا، مۇلدەم ولاي ەمەس. بۇل بەس قاباتت اكىمشىلىك عيمارات. الايدا، 1955 -جىلى رەكورد رەتىندە تىركەلگەن ۆاشينگتونداعى پەنتاگون عيماراتىنىڭ جالپى اۋدانى 613 مىڭ شارشى مەتردەن اسادى ەكەن. ونىڭ ىشىندە 343000 شارشى مەترى بەس قاباتتى جانە ەكى جەراستى دەڭگەيىن الىپ جاتقان كەڭسە الاڭدارىنان تۇرادى. پەنتاگوننىڭ دالىزدەرى 28 ك م- گە دەيىن سوزىلىپ جاتىر. بۇل عيماراتتا ءبىر ۋاقىتتا 31000 نان استام ادام جۇمىس ىستەگەن كەزدەر بولعان.

2020 -جىلى الەمدەگى ەڭ باي ادام Amazon كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى دجەفف بەزوس بولدى، ونىڭ بايلىعى 146,9 ميلليارد دوللارعا باعالانادى.

تىرناعى ۇزىن جىگىت تۋرالى بۇرىن-سوڭدى ەستىگەن بولارسىز. ءۇندىستاندىق سريدحار چيللال ون ءتورت جاسىنان باستاپ سول قولىنىڭ تىرناعىنا قايشى تيگىزبەي وسىرە باستايدى. وسىلايشا ول تىرناقتارىن الپىس التى جىل بويى باپتاپ كۇتىپ وسىرگەن. ونىڭ سول جاق قولىنىڭ تىرناقتارىن وسىرۋىندە دە ۇلكەن ءمان بار. سريدحار ەڭ بولماسا، ءبىر قولىمەن جۇمىس جاسايىن دەگەن نيەتپەن، وڭ قولىنىڭ تىرناقتارىن كۇندەلىكتى قيىپ وتىرادى.

ال سول قولى ەشتەڭەگە مۇلدەم جارامسىز بولىپ قالادى. سريدحار اقىرى تىرناقتارىن كەسۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ۋاقىتتا، تىرناقتارىنىڭ ۇزىندىعى 909,6 سانتيمەترگە جەتكەن. ونىڭ تىرناعىن وسىرۋىنە مەكتەپتە ءمۇعالىمىنىڭ تىرناقتارىن تىستەۋىنە بايلانىستى جاساعان ەسكەرتۋى سەبەپ بولادى. وسى كەزدەن باستاپ، ول تىرناقتارىن قيۋدى مۇلدەم توقتاتادى. ارينە، مۇنداي جەزتىرناقپەن ءومىر ءسۇرۋ وڭاي بولمادى. ول تۇرمىستىق قيىندىقتارعا عانا تاپ بولمادى، سونداي- اق، مۇنداي تىرناقتارمەن ۇيىقتاۋ دا مۇمكىن ەمەس ەدى، ۇنەمى اۋىرسىنۋ بولاتىن. اقىرى ونىڭ قولدارىنىڭ ساۋساقتارى دا قيسايىپ، دەفورماتسياعا ۇشىرايدى. الايدا، ايتقان بەتىنەن قايتپاعان سريدحار وسى تىرناقتارمەن 66 جىل ءومىر ءسۇردى.

نايزاعاي ەشقاشان ءبىر جەرگە ەكى رەت سوقپايدى دەيدى عالىمدار. راسىندا سولاي ما؟ ارينە، بۇل وتە سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي. ال روي سالليۆانعا نايزاعاي جەتى رەت تۇسكەن. جانە ول جەتەۋىندە دە نايزاعاي سوققىسىنان ءتىرى قالعان. ونى جەرلەستەرى «نايزاعاي ادام» دەپ اتايدى ەكەن. وعان العاش رەت نايزاعاي 1942 -جىلى تۇسكەن. وسىلايشا، 1977 -جىلعا دەيىن روي بەيباق جەتى رەت نايزاعايدىڭ سوققىسىن العان. قۇددى ءبىر رويدىڭ ىزىنەن قالماي قويعان «نايزاعاي شابۋىلى» دەرسىڭ. ارينە، ءار نايزاعاي سوققاننان كەيىن رويدىڭ ەسىن جيناۋى وڭاي بولمادى. اياق- قولىنىڭ تىرناقتارىن، قاسىن كۇيىك شالدى، شاشى ەكى رەت جانىپ كەتەدى، ونىڭ دەنەسى عانا ەمەس، ءىش قۇرىلىسى دا كۇيىكتەن زارداپ شەگەدى. جەتى نايزاعايدان امان وتكەن روي الايدا، 1983 -جىلى ءوز-وزىنە قول جۇمساپ، كوز جۇمادى.

ادامدار ورناتسام دەپ قىزىعا بەرمەيتىن تاعى ءبىر رەكوردتىق جازبا، بالكىم سەمىزدىك بولار. گيننەس رەكوردتار كىتابىنىڭ تاريحىندا سالماعى ەڭ اۋىر ادام رەتىندە تىركەلگەن دجون براۋەر ميننوكتىڭ سالماعى 635 كيلوگرام بولعان.

ميننوك كىشكەنتايىنان ەتجەڭدى بولعان كورىنەدى. ونىڭ سالماعى ون ەكىدەگى ءجاسوسپىرىم شاعىندا 133 كيلوگرام بولعان. ال 22 جاسىندا بويى 1 مەتر 85 سانتيمەتر، سالماعى 230 كگ بولدى. ارينە، ارتىق سالماق ميننوكتىڭ دەنساۋلىعىنىڭ كۇرت تومەندەۋىنە الىپ كەلدى. ميننوك 16 اي اۋرۋحانادان شىقپاسيتان جاتىپ ەم قابىلدادى. ول ءبىر جارىم جىل ىشىندە 419 كيلوگرام سالماقتان ارىلدى. بۇل مۇنداي از ۋاقىت ىشىندە وسىنشالىقتى كوپ سالماقتان ارىلۋ بويىنشا العاشقى رەت ورىندالعان رەكورد بولدى. ميننوك قايتادان رەكوردتار كىتابىنا ەندى. ميننوك ەكى جىلدان كەيىن ومىردەن وزادى، ونىڭ قايتىس بولعان كەزدەگى سالماعى 262 كيلوگرام بولعان.

الەمدە وليمپيادا مەدالىن ەڭ كوپ يەلەنگەن سپورتشى مايكل فەلپستىڭ ەسىمى دە رەكوردتار كىتابىنا ەنكدى. ءوزىنىڭ سپورتتىق كارەراسىندا فەلپس 28 وليمپيادا مەدالىن جەڭىپ العان. ونىڭ ىشىندە 23 التىن، 3 كۇمىس جانە 2 قولا مەدالدار بار. ول بەس وليمپيادالىق ويىنداردا بىرنەشە مەدال جەڭىپ العان، سوندىقتان ساراپشىلار ونىڭ بۇل رەكوردتى ماڭگى ساقتايتىنىنا كۇمان كەلتىرمەيدى.

امەريكا قۇراما شتاتتارى اسكەري ماقساتتا پايدالانىلعان العاشقى اتوم بومباسىن جاپونيانىڭ حيروسيما قالاسىنا تاستاعاندا، 150000 عا جۋىق جاپوندىق بىردەن، كەيبىرى ۋاقىت وتە كەلە، رادياتسيالىق كۇيىك پەن ساۋلەلەنۋدىڭ سالدارىنان قايتىس بولعان. «ءسابي» حيروسيماعا لاقتىرىلعاننان ەكى كۇن وتكەن سوڭ، «سەمىز ادام» دەپ اتالاتىن تاعى ءبىر بومبا ناگاساكيگە لاقتىرىلادى. جارىلىس سالدارىنان 39000 نان 80000 عا دەيىن ادام قايتىس بولدى. بومبالاۋدىڭ العاشقى كۇنىندە زارداپ شەككەندەردىڭ جارتىسىنان كوبى قايتىس بولدى. ءتىرى قالعانداردىڭ ىشىندە ەكى مارتە بومبالاۋ الاڭىنا تۇسكەن ادام سۋتومۋ ياماگۋتي حيروسيماعا العاشقى بومبا تۇسكەن ۋاقىتتا سول جاقتا ءىسساپاردا بولادى. قالانىڭ تۇگەلگە دەرلىك قيراعانىن، ادامداردىڭ جەرمەن جەكسەن بولعانىن كوزىمەن كورگەن ياماگۋتي تۋعان قالاسىنا قايتىپ ورالادى. وكىنىشكە وراي، ونىڭ تۋعان جەرى ناگاساكي دە ياماگۋتي كەلگەننەن كەيىن حيروسيمانىڭ كەبىن كيەدى. ياماگۋتي ەكى قالاداعى بومبالاۋدان ءدىن امان قالدى جانە ول 93 جاسقا دەيىن ءومىر ءسۇرىپ، 2010 -جىلى اسقازان وبىرىنان قايتىس بولادى.

ال 30 جىل ىشىندە 600 دەن استام رەكورد ورناتقان اشريتا فۋرمان ەشقاشان ءوز رەكوردىن جاڭارتۋعا ۇمتىلماعان، ول كەرىسىنشە، ءار جىل سايىن تىڭ رەكوردتار ورناتۋعا كۇش سالعان.

ادامنىڭ مۇمكىندىگى شەكسىز

ادام دەنەسىنىڭ فيزيكالىق مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكسىز ەكەندىگى بۇرىننان بەلگىلى. عالىمدار بۇعان عىلىمي دالەل ىزدەپ جاتقاندا، عالام تۇرعىندارى سوزدەن ىسكە كوشىپ، ءوز مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەگىن كورسەتۋدە.

رەكورد - 24 مينۋت 11 سەكۋندقا تىنىس الۋ

مەديتسينا قاراپايىم جاتتىقپاعان ادامنىڭ 5 مينۋت ۋاقىت وتتەگىسىز ءومىر سۇرە الاتىنىن ايتادى. ال سۇڭگۋىرلەر سۋ استىندا 9 مينۋتقا دەيىن دەم الماي جۇزە الادى. بۇل شەكتەۋلى ۋاقىتتان كەيىن اۋا جەتپەسە، ادامنىڭ ءولىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن.

الايدا، 2016 -جىلى يسپاندىق سپورتشى الەكس سەگۋرا 24 مينۋت 3 سەكۋند سۋ استىندا تىنىس الۋ قۇرالىنسىز بولعان. ال 2 -جىلدان كەيىن حورۆاتتىق بۋديمير شوبات بۇل رەكوردتى بۇزىپ، سۋ استىندا وتتەگىسىز تىنىس الماۋدىڭ ۋاقىتىن 8 سەكۋندقا ۇزارتتى.

ولار سۋعا قويىپ كەتپەس بۇرىن، جاعالاۋدا تۇرىپ ءبىراز ۋاقىت قارقىندى دەم الىپ، دەنەنى وتتەگىمەن تولتىرادى. سونداي- اق، سۇڭگۋ كەزىندە ولار تولىعىمەن قوزعالىسسىز كۇيدە بولدى. ءبىراق ءتىپتى وسى «تريۋكتاردى» قولدانۋدىڭ ءوزى بۇل رەكوردتىڭ ءساتتى شىعۋىنا كەپىل بولا المايدى.

رەكورد - ەڭ كوپ اراعا تالانۋ

ارا شاعادى دەگەن قورقىنىش ادام بويىنشا بالا كەزىنەن باستاپ قالىپتاساتىن سەكىلدى. ايتەۋىر، ارا كورسەك، كادۋىلگىدەي ودان قاشا جونەلەتىنىمىز دە راس ەندى. ال قىتايلىق گاو بينگتىڭ ارادان قورىقپايتىنى بىلاي تۇرسىن، ول 2014 -جىلى دەنەسىنە 1,1 ميلليون ارانى قوناقتاتىپ، وسىلايشا ءبىر ساعات بويى ارالارمەن «سۇقبات» قۇرىپ وتىرعان. ونىڭ دەنەسىنە قوناقتاعان ارالاردىڭ سالماعى شامامەن 109 كيلوگرام بولعان. ارالارىدڭ اراسىندا گاو بينگتى تىستەپ شاعىپ العاندارى دا بولعان.

سوندىقتان، گاو بينگ ءجاي وتىرماي، ءباس سوڭىندا دەنەسىن ۇرعىلاي باستايدى. ول قانشا شىدامدىلىق تانىتامىن دەگەنىمەن، ارانىڭ تەرى ارقىلى اعزاعا وتكەن ۋى ونىڭ دەنە تەمپەراتۋراسىنىڭ كوتەرىلۋىەن اكەلىپ سوقتىردى. اقىرى گاو بينگ ورنىنان تۇرىپ، ىستىق ۆاننان قابىلداۋ تۋرالى شەشىمگە كەلەدى. قالاي دەگەنمەن دە، ونىڭ ماقساتى ورىندالدى جانە ونىڭ بۇل «ەرلىگى» گيننەس رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىلدى.

رەكورد - سالماعى 189 توننا اسكەري ۇشاقتى سۇيرەۋ

ونتاريو شتاتىنداعى سەنت- پول شىركەۋىندە قىزمەت ەتەتىن 51 جاستاعى كانادالىق ءدىني قىزمەتكەر كيەۆين فاستس 2009 -جىلى سالماعى 189 توننا بولاتىن CC-177 Globemaster- III اسكەري ۇشاعىن ورنىنان قوزعاۋعا شەشىم قابىلدادى. ول اۋە كەمەسىن جىلجىتىپ قانا قويماي، ونى 9 مەترگە دەيىن جالعىز ءوزى سۇيرەيدى.

رەكورد - الەمدەگى ەڭ ۇلكەن موتوتسيكلدى قۇرۋ

يتالياندىق مەحانيك- ديزاينەر فابيو رەدجياني الەمدەگى ەڭ ۇلكەن موتوسيكلدى جاساپ شىعاردى. ونىڭ بيىكتىگى 5 مەترگە جەتەدى. ونى قۇرۋ ءۇشىن يتالياندىقتىڭ ءوزى جانە ونىڭ كومانداسى 7 اي ۇزدىكسىز جۇمىس جاساعان.

بۇل موتوسيكل تەك ساندىك قوندىرعى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ناعىز كولىك قۇرالى، ويتكەنى ول قۋاتتى قوزعالتقىشپەن جابدىقتالعان.

رەكورد - بيىكتىكتەن سەكىرۋ

شۆەيتساريالىق كليففديۆەر لاسلو شالە بيىكتىكتەن سەكىرۋ بويىنشا الەمدىك رەكورد ورناتتى. الپىگە بارا جاتىپ، ول بيىكتىگى شامامەن 59 مەتر (58,8) بولاتىن تابيعي بيىكتىكتەن سۋعا سەكىردى. بۇل شامامەن 19 قاباتتى ءۇيدىڭ بيىكتىگى.

شالە قونۋى كەرەك رەزەرۆۋاردىڭ بەتىن جۇمسارتۋ ءۇشىن بىرنەشە يونيزاتورلار سۋعا الدىن- الا باتىرىلدى.

رەكورد - 7,6 شاقىرىم بيىكتىكتەن پاراشيۋتسىز سەكىرۋ

امەريكاندىق سكايدايۆەر جانە ءپاراشيۋتشى ليۋك ەيكينس 7,6 شاقىرىم بيىكتىكتەن پاراشيۋتسىز سەكىرۋ ارقىلى الەمدىك رەكورد ورناتتى. تريۋك تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلدى، سوندىقتان ەكسترەمالدىڭ جەتىستىكتەرىن بۇكىل الەم باقىلاپ وتىردى.

وسىنداي بيىكتىكتەن سەكىرگەندە جازاتايىم وقيعاعا تاپ بولماۋ ءۇشىن ەيكينس تومەندەگى قۇرىلىس شۇمەكتەرىنە سوزىلعان تورعا ءتۇسۋى كەرەك بولدى. بۇل توردىڭ مولشەرى فۋتبول الاڭىنىڭ 1/3 قۇرايدى. ەيكينس تورعا ءساتتى قوندى.

رەكورد - 201,422 مەتر بيىكتىكتەن باسكەتبول سەبەتىنە دوپپەن ءتۇسۋ

اۆستراليالىق دەرەك حەررون افريكاداعى مالەنسۋنيانە سارقىراماسىنىڭ باسىندا تۇرىپ، دوپتى باسكەتبولدى سەبەتكە 201,422 مەتر بيىكتىكتەن لاقتىرىپ، الەمدىك رەكورد ورناتتى.

(فوتوسۋرەتتەر اشىق دەرەككوزدەردەن الىندى)

EL. KZ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى