قاجىمۇقاننىڭ فوتولارى قالاي تابىلدى؟

قازاق تاريحىندا ورنى زور تۇلعا جايلى ءالى زەرتتەلمەي جاتقان دۇنيە كوپ. اتاپ ايتقاندا، بالۋان اتامىز قاتىسقان رەسمي چەمپيوناتتار مەن رەسەيلىك جانە شەتەلدەگى سيرك الاڭدارىندا كورسەتكەن ونەرى جايلى تەك اۋزىەكى اڭگىمە نەمەسە شىنايىلىقتان الشاق ادەبي نۇسقاداعى كوركەم دەرەكتەردى مالدانىپ ءجۇرمىز.

قازىرگى تاڭدا ەۋروپا مەملەكەتتەرى، رەسەي فەدەراتسياسى ⅩⅩعاسىردىڭ باسى 1904 -جىلدان باستاپ تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ كەستەسىن جارىققا شىعاردى. ايتالىق، العاشقى چەمپيونات 1904 -جىلى ۆەنا (اۋستريا) قالاسىندا وتكەن بولسا، 1910 -جىلى ديۋسسەلدورفەدە (گەرمانيا)، 1911 -جىلى حەلسينكيدە (فينليانديا)، 1912 -جىلى برەسلاۋدا (گەرمانيا)، 1920 -جىلى ۆەنادا (اۋستريا)، 1921 -جىلى حەلسينكيدە (فينليانديا)، 1922 -جىلى ستوكگولمدە (شۆەتسيا) جالاۋىن كوتەرگەن.

وسى جارىستارعا قاي ەلدەن، قانداي بالۋان قاتىستى بارلىعى حاتتاپ-شوتتاۋلى ينتەرناتتا تۇر. وسى تىزىمىنەن جۇلدەگە ىلىنگەن بىردە- ءبىر پاتشالىق رەسەيدىڭ سپورتشىسىن كەزىكتىرە المايسىز. دەمەك، قاجىمۇقان اتامىز باستاتقان رەسەي بالۋاندارى قايدا ءجۇر؟ بۇل سۇراققا سپورت تاريحىن زەرتتەۋشى مامان- عالىمدار جاۋاپ بەرە جاتار، بىزدىكى تەك قوعامعا وي تاستاۋ.

دەسەك دە، بالۋان اتامىزعا قاتىستى فوتو- قۇجات جادىگەرلەر تابىلىپ جاتىر. ونى تاۋىپ كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا ۇسىنىپ جۇرگەن زەرتتەۋشى- جۋرناليست سەرىكبول حاسان دەگەن جاس ازامات. قازىردىڭ وزىندە بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن 9 فوتونى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى اينالىمعا جىبەردى. وسى ورايدا، جۋرناليست باۋىرىمىزعا «بۇل جادىگەرلەردى قالاي، قايدان تاپتىڭ؟» دەگەن سۇراق قويىپ، جاۋاپ العان ەدىك.

- وسىدان 5 جىل بۇرىن «ايقىن» گازەتىندە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزىمدە قاجىمۇقان اتامىزدىڭ تۋعان جىلىنا بايلانىستى دەرەكتەر ىزدەستىرە باستادىم. سول كەزدە پەتەربورداعى ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار ارحيۆىنىڭ ەلەكتروندى قورىنان 1912 -جىلى سول زاماننىڭ اتاقتى فوتوگرافى كارل بۋللا تۇسىرگەن قاجىمۇقاننىڭ جاس كەزدەگى سۋرەتتەرىمەن تانىستىم.

1912 -جىلى پەتەربوردا كلاسسيكالىق كۇرەستەن (بۇگىنگى گرەك- ريم كۇرەسى) حالىقارالىق چەمپيونات (؟) ءوتتى. بۇعان الەمنىڭ ەڭ مىقتى بالۋاندارى قاتىسقان ەكەن. جارىس بارىسىن كارل بۋللا سۋرەتكە تۇسىرگەن. ول ازداي بالۋانداردى ءوزىنىڭ پەتەربورداعى فوتواتەلەسىنە شاقىرىپ، جەكە-جەكە سۋرەتكە تارتىپتى. كەيىن وسى سۋرەتتەرىن پايدالانىپ «رۋسسكيە بوگاتىري» دەگەن فوتورەپورتاج جاريالاپتى.

وسى فوتورەپورتاجدا قاجىمۇقان اتامىزدىڭ جەكە سۋرەتى جانە چەح بالۋانى كارل پوشپەشيلمەن بىرگە كۇرەس ادىستەرىن كورسەتىپ جاتقان بىرنەشە سۋرەتى جاريالانىپتى. بىرىندە پوشپەشيل مۋحانۋرانى (قاجىمۇقاندى) كوتەرىپ السا، تاعى بىرىندە مۋحانۋرا پوسپەشيلدىڭ بەلىنەن قىسىپ ۇستاپ تۇر. تاعى ءبىر سۋرەتتە پوسپەشيل مۋحانۋرانى جامباسقا لاقتىرعالى تۇر، ەندى بىرىندە مۋحانۋرا پوسپەشيلدىڭ موينىنان قىلعىندىرىپ العان. سۋرەتتەردىڭ ءبارى دە پەتەربور ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار ارحيۆىندە ساقتالىپتى.

- ءسىز جوعارىدا ءوزىڭىز ايتقان فوتولاردىڭ بەس ءتۇرلى نۇسقاسىن جەلىگە جاريالالاپ، بۇلاردان باسقا تاعى بىرنەشە سۋرەتتى جارىققا شىعاردىڭىز؟ سوعان توقتالا كەتسەڭىز؟

- قاجىمۇقان اتامىزدىڭ جاقىندا جەلىگە جاريالانعان فوتوسۋرەتتەرى وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن الماتى سيركىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا جاريالانعان بولاتىن. مەنىڭ ءبىر جەردەن كونە سۋرەت كورسەم، ونىڭ ءتۇپ-تامىرىن قۋالاپ، ىندەتىپ كەتەتىن ادەتىم بار. سولاي ىزدەستىرە كەلگەندە بۇل ەكى سۋرەتتىڭ قايدان شىققانى بەلگىلى بولدى.

قاجەكەڭنىڭ بۇل ەكى سۋرەتىن العاش رەت جاريالاعان بۇگىندە باكۋدە تۇراتىن سيرك فوتوگرافى، كوللەكسيونەر لەۆ كۆارتس دەگەن كىسى ەكەن. چەليابينسك سيركىنىڭ قىزمەتكەرلەرى سيرك ءارتيسى، بالۋان فەدور كوروۆكو- بەسارابوۆتىڭ چەمودانىن تاۋىپ الىپ، سول چەموداندا ساقتالعان توپتاما سۋرەتتەردى كوللەكتسيونەر لەۆ كۆارتسقا سىيلاپتى. وسى سۋرەتتەردىڭ ىشىندە قاجىمۇقان اتامىزدىڭ بىرنەشە فوتوسى بار بولىپ شىقتى.

اربىرىنە جەكە-جەكە توقتالار بولساق، ءبىرىنشىسى، قاجىمۇقاننىڭ جەكە تۇرعان فوتوسۋرەتى. بۇل سۋرەت 1918 -جىلى ومبىدا تۇسىرىلگەن ەكەن.

ەكىنشىسى، سول زامانداعى بەلگىلى ەستون بالۋانى كارل تومبەرگپەن بىرگە فوتوسالوندا قولىنا ارنايى بۋتافوريالىق اكسەسسۋارلار (شاراپ، ستاقان ت. ب) ۇستاپ وتىرىپ تۇسكەن بەينەسى

ءۇشىنشىسى، ساقالىن جىبەرىپ، ۇستىنە الا شاپان كيىپ تۇسكەن فوتوسى.

وسى ءۇش سۋرەت تە بەسارابوۆتىڭ چەمودانىنان شىققان كورىنەدى. سۋرەتتەر بەسارابوۆ قايدان، قالاي جەتتى، ول جايلى مالىمەت جوق. ءبىراق زەرتتەي تۇسسەك، تامىرىن تابۋعا بولاتىن سەكىلدى.

ال قاجەكەڭنىڭ 1910 -جىلى تومسكىدە كۇرەسىپ جاتقان بەينەسى ءالى ءبىراز زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. ول سۋرەت جايلى مۇلدەم دەرەك جوق. تومسك قالاسىنىڭ تاريحي سايتتارىنىڭ بىرىنەن تاۋىپ الدىم. جالپى ارحيۆىمدە قاجىمۇقان اتامىزدىڭ ايگىلى بالۋان لۋريحپەن بىرگە تۇيە ۇستاپ تۇسكەن، باسقا دا فوتوسۋرەتتەرى بار. ولاردى ۋاقىتى كەلگەندە، تولىق دەرەگى بەلگىلى بولعاندا ارنايى ماقالا جازىپ وقىرمانعا ۇسىنباق ويىم بار.

بەكەن قايرات ۇلى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى