باسپانالى بولۋ ءۇشىن قانداي باعدارلامالار قولجەتىمدى
جالپى، حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ جايلىلىعىن ارتتىرۋ - مەملەكەتتىڭ تۇراقتى ءارى ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان 2005 -جىلى بۇقارا حالىققا قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي سالۋ بويىنشا اۋقىمدى شارالار قابىلدانعان ەدى. ءدال وسى شارالار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىنىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتكەن بولاتىن. ناتيجەسىندە بۇگىنگى كۇنى پايدالانۋعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ جىلدىق كولەمى 2005 -جىلعى دەڭگەيدەن 2,6 ەسە اسىپ، ال تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا 5,6 ەسە ءوسىپ وتىر.
جالپى، تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدە تۇرعىنداردىڭ باسپانا تاۋقىمەتىن شەشۋگە باعىتتالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ 2005-2011 -جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى، «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي - 2020» ، «نۇرلى جول» جانە وڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلامالارى سىندى قۇجاتتاردىڭ قابىلدانعانى بەلگىلى. ناتيجەسىندە وسى ۋاقىتقا دەيىن الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيمەن 114 مىڭنان استام وتباسى قامتاماسىز ەتىلىپ، 63 مىڭنان استام ۇلەسكەر تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن شەشە الدى.
«نۇرلى جەر» ناتيجەسى قانداي؟
بۇگىن ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا ب ا ق وكىلدەرىنە ارنايى باسپا ءسوز ءماسليحاتىن وتكىزگەن ق ر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەر كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى مارحابات جايىمبەتوۆ 2017 -جىلدان باستاپ قولعا الىنعان «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ناتيجەسىن جاريا ەتكەن بولاتىن. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە، باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان 3 جىلدىڭ ىشىندە 36,8 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىندى. شامامەن 89 مىڭ وتباسى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلدى. ولارعا قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي جانە جەڭىلدىكتى قارىز بەرىلدى. وسى جىلداردىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 3,6 تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات ينۆەستيتسيالاندى. «شامامەن 919 ميلليارد تەڭگە مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا جۇمسالدى. سالىنعان مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيانىڭ 1 تەڭگەسىنە 6 تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا سالىنادى. بۇل باعدارلامانىڭ تيىمدىلىگىن بىلدىرەدى»، - دەدى مارحابات جايىمبەتوۆ.
كوميتەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەت جاپپاي قۇرىلىس سالىناتىن اۋدانداردى كوممۋنيكاتسيالارمەن جايلاستىرۋ ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن ىنتالاندىرادى. ول ءۇشىن جىل سايىن 130 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن قاراجات ءبولۋ كوزدەلگەن. وسى قاراجات ەسەبىنەن جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن ازاماتتارعا بولىنگەن 40 مىڭ جەر ۋچاسكەسىنە كوممۋنيكاتسيالار جۇرگىزىلەدى.
«بۇگىنگى كۇنى 530 مىڭنان استام ازامات تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇر. كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وسى جىلى كەزەكتە تۇرعانداردىڭ ءبىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق بازاسى ىسكە قوسىلدى. وسى بازا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسيالانعان جانە وندا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتار مەن كەزەكتە تۇرعاندار بويىنشا انىق مالىمەتتەر بار» ، - دەدى ول.
جالپى، «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە كوپ بالالى وتباسىلاردى ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. بۇل - ەلباسى مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى. تاپسىرما ورىندالىپ تا جاتىر. ماسەلەن، باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلاتىن ۋاقىتتىڭ ىشىندە 30 مىڭ وتباسىن جالدامالى پاتەرمەن قامتۋ كوزدەلگەن. ونىڭ شىندە بيىل 4835 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتىلماق.
«باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسىنا كىم قاتىسا الادى؟
2019 -جىلى ەلىمىزدە جىلدىق 2 پايىزبەن جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرەتىن «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. بۇل باعدارلاما ارقىلى كوپ بالالى، تولىق ەمەس وتباسىلاردىڭ جانە مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلاردىڭ باستاپقى جانە قايتالاما نارىقتاردان تۇرعىن ءۇي سالىپ الۋعا مۇمكىندىگى بار. 2019 -جىلى 5 مىڭنان استام وتباسى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتتى.
«بيىل 49,1 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى جانە 4900 وتباسى قولداۋمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. قازىرگى كەزدە تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانكىنە 4769 ءوتىنىش ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە 4 مىڭنان استام وتباسىعا قارىز بەرىلدى» ، - دەدى كوميتەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار ول تابىسى ءبىر ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن اساتىن كەزەكتە تۇرعان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارى ءۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ كوزدەلگەنىن ايتادى. جىل سايىن مۇنداي جالعا بەرىلەتىن 3700 پاتەر سالۋعا جانە ساتىپ الۋعا 32,8 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. بيىل 4222 حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توبىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنان بولەك، نۇر- سۇلتان، الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ قولعا الىنعان. 2021 -جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرىلاتىن باعدارلاما اياسىندا 9 مىڭ جاسقا باسپانا سالۋ كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا 3 قالادا 3 مىڭنان استام جاس باسپانالى بولىپ ۇلگەردى.
«5-10-20» تۇرعىن ءۇي كەزەگىن شەشە مە؟
جوعارىدا ايتقانىمىزداي، بۇگىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا باسپانا كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتاردىڭ سانى 530 مىڭعا جەتىپ وتىر. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «7-20-25» باعدارلاماسى.
«تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بويىنشا يپوتەكالىق نەسيەلەۋگە ۇلكەن سەرپىن بەرگەنىمەن، اكىمدىكتەردەگى باسپانا كەزەگىندە تۇرعان ادامداردىڭ پروبلەماسىن شەشە الماي وتىر. سوندىقتان بيىل مەملەكەت باسشىسى توتەنشە جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك كوميسسيا وتىرىسىندا «5-10-20» باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى تاپسىرعان ەدى.. «كەزەكتە تۇرعان ادامداردى نەسيەلىك تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا «5-10-20» باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى تاپسىرامىن» ، - دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن مارحابات جايىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بانكى اتالعان باعدارلاماعا 390 ميلليارد تەڭگە ءبولدى. ونىڭ ىشىندە كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە 180 ميلليارد تەڭگە اۋدارىلدى. بارلىعى 15,2 مىڭ پاتەر سالۋ جوسپارلانعان.
«5-10-20» باعدارلاماسىنىڭ شارتتارى بويىنشا كەزەكتە تۇرعاندارعا كرەديت بەرۋ ءۇشىن 210 ميلليارد تەڭگە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسبانكىنە اۋدارىلدى. 90 ء تەڭگە مولشەرىندەگى ءبىرىنشى ترانش تامىز ايىندا ءبولىندى، 35 ملرد تەڭگە سوماسىندا 2,6 مىڭ قارىز بەرىلدى»، - دەدى كوميتەت باسشىسى.
قورىتا ايتقاندا، بيىل 15 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنىپ، مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن 150 مىڭنان استام وتباسى تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتادى. ونىڭ ىشىندە شامامەن 39 مىڭ وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
