تۋۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى الەمدە نەنى وزگەرتەدى؟

مۇنداي مالىمەتتەردى ۆاشينگتون شتاتىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ينديكاتورلارى جانە باعالاۋ ينستيتۋتى (IHME) عالىمدارىنىڭ بولجامىنا نەگىزدەپ BBC News حابارلادى.

زەرتتەۋشىلەر بۇل تۇجىرىمعا الەمدەگى بالا تۋۋ دەڭگەيىنىڭ وزگەرۋىن (ءبىر ايەلدىڭ عۇمىر بويىندا بوساناتىن بالالار سانى) تالداۋ ارقىلى كەلدى. 1950-جىلى بۇل كورسەتكىش 4,7 بولسا، 2017 -جىلى ول 2,4 كە دەيىن تومەندەدى.

2100-جىلى قازاقستاندا حالىق سانى قانشا بولادى؟

IHME ساراپشىلارى 2100-جىلعا قاراي تۋۋ كوەففيتسيەنتى 1,7 گە دەيىن تومەندەيدى دەپ بولجايدى. عالىمدار بۇل كوەففيتسيەنت 2,1 دەن تومەن تۇسسە، جەر حالقى ازايا باستايدى دەيدى.

عاسىر سوڭىنداعى تۋۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى الەمدە نەنى وزگەرتۋى مۇمكىن؟

1. كەدەي ەلدەر ءۇشىن پايدالى بولادى

بۇل جاعداي الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى ۇلتتارعا ءار ءتۇرلى اسەر ەتەدى. بالا تۋۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى، ءىس جۇزىندە، ەكونوميكالىق دامۋمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل كەدەي ەلدەردە ايەلدەردىڭ ءبىلىم الۋعا جانە جۇمىسقا كوبىرەك تارتىلاتىندىعىن، ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيىپ، بالا تۋۋ سانى باقىلاناتىنىن بىلدىرەدى.

وسىلايشا، تابىسى تومەن ەلدەر ءۇشىن بالا تۋۋ دەڭگەيى ەڭ جوعارى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كورسەتۋى مۇمكىن. ءار بالا ءۇشىن تابىس ۇلەسى وسكەن سايىن دەنساۋلىق پەن ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى دە جاقسارادى.

ال كەرىسىنشە، جىلدار بويى تۋۋ كوەففيتسيەنتى تومەندەگەن ەلدەر ءۇشىن جاڭا قيىندىقتار تۋعىزادى.

بۇل ەلدەردە قارت ادامداردىڭ كوبەيۋى جۇمىسشى جانە سالىق تولەيتىن ادامداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن تۋعىزادى.

2. زەينەتكە شىعۋ جاسى ۇزارتىلۋى مۇمكىن

قارتايۋعا بايلانىستى ماسەلەنىڭ ءبىرى - وسى توپقا جاتاتىن ادامداردىڭ اۋرۋ جۇقتىرۋ قاۋپىنىڭ جوعارىلىعى. الايدا مەديتسينا مەن عىلىمنىڭ دامۋىمەن ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ارتىپ كەلەدى.

سوعىس سياقتى توتەنشە جاعدايلاردى باستان كەشىرەتىن ەلدەردى قوسپاعاندا، الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە دۇنيەگە كەلگەن سابيلەر جيىرما جىل بۇرىن تۋعان سابيلەرگە قاراعاندا بەس جىلعا ۇزاق ءومىر سۇرەدى. مىسالى، رۋاندادا جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ورتا ەسەپپەن 2000-جىلى تۋعاندارعا قاراعاندا 22 جىلعا ۇزاق.

ۇلى بريتانيا، گەرمانيا جانە امەريكا قۇراما شتاتتارى سياقتى جان باسىنا شاققانداعى كىرىسى جوعارى ەلدەردە سالاۋاتتى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ءبىر جىلدان ءۇش جىلعا دەيىن وسكەن.

سوندىقتان وكسفورد پروفەسسورى سارا حارپەر ادامدار قارتايۋعا جانە بالا تۋۋ كوەففيتسيەنتىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى الاڭداماۋى كەرەك دەيدى.

«ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعى 20-30 جىل بۇرىنعى جاعدايعا قاراعاندا الدەقايدا جاقسى، ولار قارتايسا دا جاقسى جۇمىس ىستەيدى جانە وتە بەلسەندى ءومىر سۇرە الادى»، - دەيدى حارپەر.

سونىمەن قاتار، وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورى حاننا ريتچي 50 جىلدان كەيىن جۇمىس جاعدايى تولىعىمەن وزگەرۋى مۇمكىن دەگەندى ايتادى.

3. ۇكىمەت شەكارالاردى اشۋعا ءماجبۇر بولۋى مۇمكىن

تۋۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى - بۇل ەل حالقىنىڭ كوبەيۋىن نەمەسە ازايۋىن انىقتايتىن ەكى ماڭىزدى ەلەمەنت. وسىعان كوشى-قون ءۇشىنشى ەلەمەنت رەتىندە قوسىلادى.

قارتتارى كوپ، جاستارى از ەلدەر باسقا مەملەكەتتەردەن جۇمىس كوزى - جاستاردى تارتۋعا ءماجبۇر بولۋى مۇمكىن. ناتيجەسىندە ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان الەم ەتنيكالىق جانە مادەني ارالاسقان جەدەل قونىس اۋداراتىن ورىنعا اينالادى.

4. اتا-انانى قولداۋ ارتادى

ۇكىمەت حالىقتىڭ ءوسۋىن باياۋلاتۋ نەمەسە جەدەلدەتۋ ءۇشىن قاتاڭ شارالار قابىلداعان جاعدايلار بولدى. ماسەلەن، سوڭعى جىلدارى سكانديناۆيا ەلدەرىندە بالا كۇتىمى ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى اتا-انا دەمالىسىن بەرگەننەن سوڭ تۋۋ كورسەتكىشى ءوستى.

سوندىقتان، بولاشاقتا حالقى ازاياتىن دامىعان ەلدەر اتا-انالاردى ماتەريالدىق جانە مورالدىق قولداۋ ارقىلى تۋۋ دەڭگەيىن وسىرۋگە ۇمتىلادى.

ۇكىمەت سونىمەن بىرگە زەينەتكە شىعۋ جاسىن ۇزارتىپ، بالالاردى تاربيەلەۋ ءۇشىن بەلگىلى ۋاقىتقا اتا-اناعا دەمالىس بەرەدى.

5. قارتتارعا كۇتىم جاسايتىن مەيىربيكەلەر دارىگەرلەر سياقتى قاجەت بولادى

لوندون ەكونوميكا مەكتەبىنىڭ ساراپشىسى، دوكتور تيزيانا لەونىڭ ايتۋىنشا، سالاۋاتتى ءومىر ۇزاققا سوزىلعان سايىن، قارت ادامدارعا قامقورلىق قاجەت بولادى.

دوكتور لەونە قارتايعان ەلدەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەلەرى داعدارىسقا ۇشىراۋى مۇمكىن دەپ ەسكەرتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي ەلدەردە پەدياترلار مەن اكۋشەرلەرگە قاجەتتىلىك از بولادى، سوندىقتان قارتتارعا قامقورلىق جاساۋدى قازىردەن باستاپ قولعا الۋ كەرەك.

6. ەكولوگيا جاقسارادى

پروفەسسور حارپەردىڭ پىكىرىنشە، الەم حالقىنىڭ ازايۋى قورشاعان ورتا مەن تابيعاتقا جاقسى اسەر ەتەدى.

ال دوكتور ريتچي كەرىسىنشە حالىق سانىنىڭ ازايۋى كليماتتىڭ وزگەرۋىنەن بۇرىن ەكونوميكانىڭ وسۋىنە كوبىرەك ىقپال ەتۋى مۇمكىن دەيدى.

massaget.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى