الدىمەن «قارا قاعاز» كەلىپ، ارتىنان ءوزى امان ورالعان ارداگەر

نۇراحمەت كوشەربايەۆ 1898 -جىلى الماتى وبلىسى پانفيلوۆ اۋدانى ايدارلى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ات جالىن تارتىپ ازامات اتانعان سوڭ وسى وڭىردەگى «ەڭبەكشى» شارۋاشىلىعىندا، ودان كەيىن كاگانوۆيچ اتىنداعى كولحوزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قاراپايىم كولحوزشى بولىپ ەڭبەك ەتەدى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالىپ، 1941 -جىلى 1 -قاراشادا ەل قورعاۋعا اتتانعان. ءبىراز ۋاقىت اسكەري دايارلىقتان وتكەن سوڭ 1942 -جىلدىڭ قىسىندا 313 -اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا جاۋعا قارسى العاش رەت شايقاسقا كىرەدى. تاريحتان بەلگىلى، كۋرسك دوعاسى ءۇشىن بولعان ۇرىس - ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى ەڭ قاندى شايقاستاردىڭ ءبىرى.

وسى اتاقتى قان مايداننىڭ ناعىز قىزعان كەزىندە ەرجۇرەك قارۋلاستارى قاتارىندا نۇراحمەت كوشەربايەۆ تا اياۋسىز ايقاسادى. ءدال وسى ۇرىستان سوڭ 1943 -جىلى 13 -قاڭتاردا زايىبى جۇماش اپاي «كوشەربايەۆ نۇراحمەت نەمىس- فاشيست باسقىنشىلارىنا قارسى كۇرەستە ەرلىكپەن قازا تاۋىپ، كۋرسك قالاسىنىڭ جانىنداعى تەربۋحا سەلوسىندا جەرلەندى» دەگەن قارالى حابار جازىلعان قاعاز الادى.

الايدا، اراعا ەداۋىر ۋاقىت وتكەندە «قوساعىمنان ايىرىلدىم» دەپ قايعىدان قان جۇتىپ جۇرگەن جۇبايىنا نۇراحمەت اتانىڭ تىكەلەي وزىنەن «امانمىن. گوسپيتالدان جازىلىپ شىعىپ، قايتادان قانقۇيلى جاۋعا قارسى اتتانىپ بارامىن» دەگەن حابار جەتەدى. سويتسە، كۋرسك قالاسى ماڭىنداعى كەسكىلەسكەن سوعىس كەزىندە سوۆەت اسكەرلەرى «ولىسپەي بەرىسپەيمىز» دەپ جانقيارلىقپەن شايقاسىپ، نەگىزگى كۇش جەتكەنشە ءوز پوزيتسيالارىن قورعاپ تۇرعان ەكەن.

كەيىنىرەك كەلگەن جاۋىنگەرلەر قاندى قاساپقا تۇسكەن قارۋلاستارىن شەتىنەن باۋىرلاستار زيراتىنا جەرلەۋگە كىرىسەدى. كەنەت، ولاردىڭ دەنەلەرىن جەر قوينىنا بەرە باستاعاندا بىرەۋى كەزدەيسوق قازاق ساربازىنىڭ بولار-بولماس قانا دەمى بار ەكەنىن بايقاپ قالادى. دەرەۋ سەلوداعى گوسپيتالعا اپارادى. سودان ۇزاق ۋاقىت ەمدەلىپ شىققان باتىر اتامىز قايتادان ساپقا تۇرىپ، قاس دۇشپاننان كەك قايتارۋ ءۇشىن قولىنا قارۋىن قايتا الادى.

ءسويتىپ، ودان كەيىن دە تالاي شايقاستارعا قاتىسىپ، مارشال كونيەۆتىڭ باسقارۋىنداعى اسكەر قۇرامىندا كۋرسك، ورەل، كالىچ قالالارىن جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىسادى. جەڭىستى بەرلين قالاسىندا قارسى الىپ، 1945 -جىلدىڭ كۇزىندە تۋعان ەلگە امان-ساۋ ورالادى. قان مايداندا قاھارماندىعىمەن تانىلعان اتامىز بەيبىت ەڭبەكتە دە بەلسەندىلىگىمەن تانىلدى.

ۇزاق جىلدار بويى ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ن. ن. گولوۆاتسكي باسقاراتىن اتاقتى «وكتيابردىڭ 40 جىلدىعى» كولحوزىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەل بايلىعىن ەسەلەپ ارتتىرۋعا زور ۇلەس قوستى. سۇراپىل سوعىستاعى ەرەن ەرلىگى ءۇشىن ومىراۋىنا تاعىپ ورالعان «قىزىل جۇلدىز» وردەنى مەن «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىنە ەسەلى ەڭبەگى ءۇشىن ناگرادتالعان كوپتەگەن ماراپاتتارى قوسىلدى.

اتاپ ايتقاندا، ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ناگرادتالىپ، بىرنەشە مەدالمەن ماراپاتتالدى. قۇرمەت گراموتالارى مەن زاتتاي سىي-سياپاتتارى دا جەتەرلىك. تولارساقتان قان كەشىپ، سوعىستا جۇرگەن كۇيەۋىن تاباندىلىقپەن توسقان جۇماش اپا دا تىلدا قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتتى. سوعىس بىتكەن سوڭ دا ءوزى وسكەن شارۋاشىلىقتىڭ سان سالالى جۇمىسىن تابىستى جۇرگىزۋگە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن ناگرادتالدى.

وسىلايشا ءومىردىڭ تالاي-تالاي «تار جول، تايعاق كەشۋىنەن» ابىرويمەن وتكەن نۇراحمەت اتا مەن جۇماش اپانىڭ وزدەرى بۇل كۇندە باقيلىق بولسا دا بەس ۇل، ەكى قىزى مەن ولاردان تاراعان ۇرپاقتارى اتاق-داڭقتارىنا داق تۇسىرگەن ەمەس. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە، ءتىپتى شەت ەلدەردە حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ سان الۋان سالاسىندا تابىستى قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ارداگەر اتاسى مەن اپاسىنىڭ رۋحتارىنا ءارقاشان قۇران باعىشتاپ، ەسىمدەرىن ەرەكشە ماقتانىشپەن ەسكە الىپ تۇرادى.

اۆتور: ءنۇرادىل بەگىمبەت

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى