الما (نوۆەللا)

ءبىر اڭگىمە باستاردا كوزى كۇلىپ، ەزۋى جىبىرلاپ كەتەتىن ادەتى. كافە ىشىندە ادام از، تومەن داۋىسپەن باياۋ ءبىر اۋەن وينايدى. اسەم باسقان داياشى قىزدان كوزىن الا بەرىپ مىناۋ اڭگىمەنى باستاپ كەتتى.

العاشقى كىتابىم كەڭ تارالعان، ەكىنشى كىتاپتى ەندى شىعارىپ بولىپ، ءبىر دەمالىپ قايتپاققا اۋىلعا جولعا شىقتىم. بالا- شاعامدى ەرتپەي، جالعىز اتتاندىم. ۇيدەن شىعاردا كىشكەنتاي ۇلىم قوشتاسىپ جاتىپ: «اكە، الما ماماعا باراسىز با؟ « - دەپ تاق ەتتى. ءىشىم قىلپ ەتە قالدى، ايەلىم دە الدەنەنى اڭعارسا دا ەشتەڭە تۇسىنبەگەن بەينە تانىتقان بولدى. وسىدان كەيىن الما ويىمنان شىقپاي قويدى.

اۋىلعا اپاراتىن اۆتوبۋستا تەرەزە سىرتىنا قاراعان بويى ويعا كەتتىم. ءسىز الما دەگەن كىم بولدى ەكەن دەپ وتىرعان بولارسىز. اسىقپاڭىز، ول تۋرالى ايتۋعا ءالى ۋاقىت بار. اڭگىمەنى سوناۋ بالالىق شاقتان باستايىن، سەبەبى مەنىڭ جان- دۇنيەمدە بولعان سول ءبىر قۇبىلىس بالالىق شاعىمداعى وقيعالارمەن تىعىز بايلانىستى دەپ ەسەپتەيمىن.

العاش ءوزىمىزدى جىگىت سەزىنىپ، قىزدارمەن سويلەسىپ، وزىمىزشە ۋادەلەسىپ، ماحاببات قۇرىپ جۇرگەنبىز. جانار ەسىمدى سۇيكىمدى ءجۇزدى، ۇزىن بۇرىمدى قىزبەن ءسوز بايلاستىم. جىميىپ كۇلگەندە ءاپپاق ءتىسىنىڭ اراسىنان ءتىلىنىڭ ۇشىن شىعاراتىن، ونىسى سونشا سۇيكىمدى كورىنەتىن. ءتىپتى جالعىز وسى قىلىعى ءۇشىن ۇناتاتىن بولسام كەرەك. جازعا سالىم وقۋ ماۋسىمى اقىرلاسىپ، دەمالىسقا كەتتىك. جاز بويى جاناردى ويلاپ، ساعىنىپ، كۇزدە اۋدان ورتالىعىنا وقۋعا كەلدىم. الىپ ۇشقان كوڭىل كۇيمەن الدىمەن دوسىم قاناتتىڭ ۇيىنە تارتتىم. بارسام قانات جوق ەكەن، كىشكەنتاي قارىنداسى: «مەكتەپ جاققا كەتكەن» دەدى. قانات اۋدان اكىمىنىڭ بالاسى، ءبىرىنشى سىنىپتان بەرگى سىيلاس دوسىم. مەكتەپ اۋلاسىنا كىرە بەرىپ، اناداي جەردە تۇرعان ەكەۋدى كوزىم شالدى، كوز توقتاتىپ قاراسام قانات پەن جانار، ءبىر- بىرىنە ىنتىعا قاراپ، قول ۇستاسىپ تۇر. جالت بۇرىلدىم دا كەرى قايتتىم.

باسىندا ەكەۋىن جەككوردىم. ءبىرى دوسىم، ءبىرى سۇيگەنىم، بۇنىڭ اتى ساتقىندىق شىعار. كەيىن قورلاندىم، ويتكەنى جاناردىڭ تاڭداۋى قاناتقا ءتۇستى، ماعان ەمەس. ساباق باستالعان كەزدە بالالارعا ءبارى انىق ەكەنىن ءبىلدىم، جەڭىلىسىمدى سەزدىرمەي، ىشتەن تىندىم. وزگە بىرەۋدىڭ تالعامى الدىندا باسقا نە ىستەۋگە بولسىن؟ ەكى- ءۇش اي ۋاقىت وتكەننەن كەيىن ءبارى باسىلعانداي بولدى. وكپەنى دە، رەنىشتى دە ۇمىتتىم. قاناتپەن دوسىتىعىم سىرتتاي بولسا دا جالعاسا بەردى.

ءبىر كۇنى مەكتەپكە باسقا اۋىلدان ءبىر قىز كەلدى. بەيتانىس قىز ءارى سىرلى، ءارى سۇلۋ. العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءوزىم جاقىنداسا باستادىم. قالاشىقتى تانىستىرىپ، اركىمگە مىنەزدەمە بەرىپ، جول كورسەتكەن بولىپ ءتاپ- ءتاۋىر ارالاسىپ كەتتىك. بۇل قىزدىڭ اتى ايگۇل بولاتىن. ايگۇل ماعان جاناردان كورى سۇلۋ، ءارى قىلىقتى كورىندى. دەگەنمەن ايگۇلگە كوبىرەك سەنۋگە دە بولاتىن سەكىلدى. مۇڭى مەن سىرىن، قۋانىشىن تەك مەنىمەن بولىسەتىن ادەت تاپتى. ارامىزدان قىل وتپەستەي تاتۋ كۇندەر ءوتىپ جاتتى…

جاڭا جىل تۇسىنداعى دەمالىستان قايتىپ كەلگەن كەزدە ايگۇلدىڭ دە بۇرىنعىداي سىر اشا بەرمەيتىن، سۋىق كەپكە تۇسكەنىن بايقادىم. بۇل كەزدە قانات پەن جانار الدە قاشان ايرىلىسىپ كەتكەن. كۇدىگىم كوپ كۇتتىرگەن جوق، ءبىر كۇنى مەكتەپتەن قايتاردا قانات پەن ايگۇلدىڭ وڭاشا كەتىپ بارا جاتقانىن كوردىم…

مەنىڭ ويىما نە كەلدى؟ قورلانۋ، وكىنۋ، جەڭىلۋ… قانات بايدىڭ بالاسى، جاقسى كيىم كيەدى، بولاشاعى دا جارقىن. ال مەنىڭ نەم بار؟ وسى قۇر سۇلدەرىمنەن باسقا ەشنارسەم جوق ەكەن. سول كۇننەن باستاپ كوكىرەگىمدە ءبىر تولىپ بولمايتىن قۋىس كەڭىستىك پايدا بولدى. ولەڭ جازدىم، ايتىستىم، ءان دە ايتتىم، كۇرەسپەن دە اينالىستىم، نەبىر سۇلۋدى قۇشتىم. وسىنىڭ بارىنە تويىپ بولمايتىن اشقاراق كوڭىلمەن ۇمتىلدىم. ءبىراق قاناتتى قايتا كورگەن سايىن سول كەڭىستىك اڭىرايىپ كەڭەيە بەردى. ونىمەن دوستىعىم دا ۇزىلگەن جوق، قايتا نىعايتا ءتۇستىم. اۋىلدان كەتىپ، جوعارى وقۋ وقىپ، ۇيلەنىپ، بالالى- شاعالى بولدىم. تاريح پەن ونەر تاقىرىبىندا كوپتەگەن ىزدەنىستەر جاساپ، ونەرتانۋشى، تاريحشى رەتىندە اتىم دا بەلگىلى بولا باستادى. مىنە العاشقى كىتاپتارىم شىقتى. ال قانات اۋداندىق اكىمشىلىكتە الدەبىر ءبولىم قىزمەتكەرى. ول دا ۇيلەنگەن، ەكى بالاسى بار.

اۋىلعا قىدىرىپ بارعان سايىن قاناتتىڭ ۇيىنە دە سوعامىز. دوسىم بولعان سوڭ وتكەن- كەتكەندى ايتامىز. ءسوز اراسىندا «مەنىڭ ەكى بىردەي قىزىمدى قاراتىپ الىپ ەدىڭ» ، - دەپ ازىلدەگەن بولامىن. ول بولسا «ءبارى بالالىق قوي» دەپ تومەنشىكتەپ قالادى. وزىمشە، ءدال قازىرگى اۋىلداعى اتاق- داڭقىم مەن مارتەبەم قاناتتى ەپتەپ ساستىراتىنداي سەزىلەدى. ءبىراق ونىڭ ءوزى اناۋ كەڭىستىكتىڭ ءبىر بۇرىشىن دا جاماي المايدى. الماوسى قاناتتىڭ ايەلى. ول - سۇلۋ ءمۇسىندى، جىلى ءجۇزدى جايدارى ايەل. ازداپ ءازىلقويلىعى دا بار، اڭگىمەمىز جاراسىپ كەتە بەرەدى. ەكى كۇن قوناقتا بولعاندا بالام دا: «الما ماما، الما ماما» دەپ ابدەن باۋىر باسىپ الدى. مەن الماعا قاراعان سايىن ونىڭ بويىنان جان تەڭكەلمەس سۇلۋلىق كورە بەرەم، ءبىر جاعىنان قاناتتىڭ ايەلى ەكەنىن ويلاعان سايىن ءىشىم ورتەنە بەرەدى… ءبىراق وسى ءورتتىڭ ءوزى الماعا دەگەن الدە ءبىر سەزىمنەن ەمەس، جاڭاعى تولىپ بولمايتىن بوستىقتان شىعىپ جاتقانىن سەزەم.

ءبىر جارىم كۇن جول ءجۇرىپ اۋىلعا جەتتىم. اتا- اناممەن، تۋىستارىممەن كورىسىپ ءبىر نەشە كۇن ماۋقىمدى باسقان سوڭ، اۋدان ورتالىعىنا، قاناتتىڭ ۇيىنە تارتتىم. ادەتتەگىدەي قۋانا قارسى الدى، ءجۇزى جايناپ الما دا ءجۇردى. كەشكە قاراي بۇرىنعى دوس، زامانداستار تۇگەل جينالدى. قاناتتىڭ باستاماسىمەن اۋدان ورتالىعىنداعى جاقسىراق دەگەن ءبىر رەستورانعا باردىق. رەستوران كادىمگى قالاداعى ورتاشا رەستوراندار سەكىلدى، جاقسى رەمونتتالعان، ەڭسەلى، جەكە بولمەسى مەن بي زالى بار جاپ- جاقسى جەر ەكەن. VIP زالعا كىرىپ، ۇلكەن ۇستەلدى جاعالاي جايعاستىق.

- الماجان، ءوزىڭدى ساعىنىپ قالدىق قوي، جانىما وتىرساڭشى، - دەدىم كۇلە قاراپ، - ەكى قىزىمدى بىردەي بەرگەم، قانات قارسى ەمەس شىعار، - دەپ قوسىپ قويدىم.

دوستار دۋ كۇلدى.

- سەن دە قويمايدى ەكەنسىڭ…

- ال، وتىرشى جانىنا، جەپ قويسا سوسىن كورەرمىز…

- ماقپالدى نەگە ەرتپەي كەلگەنى تۇسىنىكتى بولدى…

- ارەكە، تورگە شىق، ساعان ءبارى جاراسادى…

قانات قارسى بەتكە كەلىپ وتىردى. جىگىتتەرگە سىرا، قىزدارعا ۆينو اكەلىندى. داستارقاندى ءار ءتۇرلى تاعامدارمەن تولتىردى. وسىنىڭ ءبارى كەلەر- كەلمەستەن اڭگىمە باستالدى. ءار كىم ءوزىنىڭ ەستەلىگىن ايتىپ ءبىراز جەرگە بارعاندا ساياساتقا، تاريحقا اۋىستىق. بۇل ارينە ءوز سالام بولعان سوڭ ءسوز تىزگىنى كوبىندە مەندە بولدى. نەنى تىڭداعىسى كەلەتىنى، نەنى ايتسام توسىن، تىڭ دۇنيە بولاتىنىن انىق بىلەم، ويدان- قىردان كوپ ءسوزدى جىپكە تىزگەندەي شەبەر ءتىزىپ كەلىپ، سال مەن سەرىنىڭ، ءاننىڭ ماڭىنداعى تاقىرىپقا دا تىرەپ ۇلگەردىم. بۇلاي بولعان سوڭ ءان ايتىلىپ، كۇي شەرتىلۋى كەرەك، ول دا مەنىڭ وڭ جامباسىما كەلگەن ونەر، ءبىر اننەن ءبىر انگە، ودان كۇيدەن كۇيگە ءوتىپ، ءبىر كۇلدىرىپ، ءبىر ويلانتىپ، وزىمە مۇلگىتكەن سايىن جانىم جادىراپ، ماڭدايىم تەرشىپ، بۋسانا ءتۇستىم. المانىڭ ەكى بەتى وت بولىپ، مەنى تىڭداپ وتىر. ونىڭ سىرتىندا ساپ- سالقىن سىرا سارايىمدى اشىپ بارادى. وسىنىڭ ءبارى اقىرلاسىپ، ەندى ولەڭ وقۋعا كوشتىم. ولەڭ، ارينە، سوناۋ مەكتەپ تۇسىندا عانا جازىلعان ەكەن، شەتىنەن تەرىپ وقي باستاعانىم سول، سول تۇستاعى سەزىمدەر دە قايتا ورالعانداي بولدى. قارسى الدىمدا تومەنشىكتەي قاراپ قانات وتىر. ونداعىداي ەمەس، تولعان، ەسەيگەن ۇلكەن جىگىت. ءبىراق سوندا دا الدەبىر بيىكتىگى بارداي، مەن جەتپەگەن ءبىر اسۋدى وسى عانا باعىندىرعان سىڭايلى. باعانادان بەرگى استام كوڭىل ءپاس تارتا بەردى. الدىمداعى سىرادان الىپ ۇرتتاپ قويدىم.

- ە، قانات، وتكەن كۇندە بەلگى بار ءا، - دەپ جىميدىم.

- بالالىق - عاجاپ ەدى عوي، ەكەۋىمىز نە ىستەمەدىك…

- سەن دە مىقتىسىڭ- ءاي، مەنىڭ ەكى بىردەي قىزىمدى تارتىپ اكەتىپ ەدىڭ ءيا…

وسى ءسوزدى قالاي ايتتىم، سولاي ىشىمدەگى دەرت قوزا باستاعانداي بولدى. ەكىشەكەم قىزىپ، باسىم ءسال اۋىرعان سەكىلدى، ال ءىشىم ۋداي اشىپ، الدە ءبىر نارسە تۇيرەپ بارا جاتقانداي بولدى. قانات جىلى جىميىپ ءۇنسىز وتىر.

- ءسويتىپ تالاي قىزدىڭ ىشىنەن تاڭداپ ءجۇرىپ العان الماڭ وسى بولدى عوي، - دەپ الماعا بۇرىلدىم، ونسىز دا يىعىنا قولىمدى ارتىپ وتىر ەدىم، - سول المانىڭ الماسىن ءبىر ۇستاپ كورەيىكشى، - دەپ قۇشاقتاي كەلىپ كەۋدەسىنەن قىسىپ ۇستاي الدىم. تولىق، جۇمىر دا ەمەس، ءبىراق سونشا بولبىر دا ەمەس جۇپ- جۇمساق بالعىن ومىراۋدىڭ ىستىعى الاقانىما سەزىلدى. تۇلا بويىم شىمىر ەتە قالدى. ەكى كوزىممەن قارسى الدىمدا وتىرعان قاناتتى باعىپ وتىرمىن، ورنىنان قوپاق ەتىپ تۇرىپ كەتە جازداپ توقتاپ قالدى، وڭىنە بوياۋ شاشقانداي قىپ- قىزىل بوپ كەتتى دە، ءسال وتپەستەن قان- ءسولسىز بوپ- بوز كۇيگە اۋىستى، سوسىن قايتادان قىزارا قالدى. «ءبىر قۋارىپ، ءبىر قىزاردى» دەگەندى ەستىگەنىم بولماسا، كورگەنىم وسى ەكەن. ونىسىن جاسىرعىسى كەلىپ وتىرىك كۇلگەن بولدى. بۇل ۋاقىتتا وزگەلەر ابدەن ماسايىپ، بىرىمەن ءبىرى كۇبىرلەسىپ كەتكەن. بۇرىلىپ الماعا قارادىم، ول دا قىپ- قىزىل. ءبىراق وسىنىڭ ءبارىن قالجىڭ رەتىندە قاراپ، جۋىپ- شايىپ جىبەرۋگە ۇشەۋىمىز دە قاتتى ىنتالى ەكەنىمىز اڭعارىلىپ تۇردى.

- جىندىلىعىڭ ءالى قالماعان عوي، ارمان، - دەپ قانات باسىن شايقاپ كۇلدى.

- ماقپالداي بولعان قايدا، - دەپ الما دا جىميدى.

- ءازىل عوي، قانات، دەگەنمەن الماڭ الما ەكەن، - دەپ كرەسلوعا شالقايىپ كەڭكىلدەي بەردىم.

وسى قادامعا اپارعان الدە ماستىق، الدە اقىماقتىق بولار، ءبىراق تۋرا سول كۇننەن باستاپ كەۋدەمدەگى الگى كەڭىستىك ۇشتى- كۇيدى جوق بولدى. سول جولعى دەمالىسىمدى جايلاۋعا شىعىپ، ەل ارالاپ، شىنىمەن- اق كوڭىلدى وتكىزدىم. ال قاناتپەن ءالى حابارلاسىپ تۇرامىز، بۇرىنعىداي انانى- مىنانى كوپ سۇراي بەرمەيمىن، ءوزى ايتسا عانا قۇلاق قويىپ تىڭداعان بولام. الما دا سونشا سۇلۋ كورىنبەيدى، كوپ ايەلدىڭ ءبىرى سەكىلدى.

ول اڭگىمەسىن وسىلاي اياقتادى دا، داياشى قىزعا كوزىن سىعىرايتا تاعى ءبىر قاراپ قويدى.

ەسبول نۇراحمەت

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى