تۋعان كۇن يەلەرى. بۇگىن تۇمانباي مولداعاليەۆ دۇنيەگە كەلدى
ەسىمدەر
151 جىل بۇرىن (1869-1936) مۋزىكا سىنشىسى، ەتنوگراف، كومپوزيتور الەكساندر ۆيكتوروۆيچ زاتاەۆيچ دۇنيەگە كەلدى. رەسەيدىڭ ورەل وبلىسىندا تۋعان. رەسەيدىڭ ورەل قالاسىنداعى اسكەري گيمنازيانى ءبىتىرىپ، ۆارشاۆاداعى (پولشا) «ۆارشاۆسكي دنيەۆنيك» اتتى ۇكىمەتتىك گازەتتىڭ مۋزىكا جانە تەاتر ءبولىمىن باسقاردى.
1920 -جىلى قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى استاناسى ورىنبورعا كوشىپ كەلدى. وسى كەزەڭنەن باستاپ ول عاسىرلار بويى اۋىزشا تارالىپ كەلگەن قازاق حالقىنىڭ مۋزىكا مۇراسىن نوتاعا ءتۇسىرىپ، ۇلتتىق ءان-كۇيلەردىڭ ساقتالىپ قالۋىنا زور مۇمكىندىك جاسادى. حالىقتىڭ كاسىبي ءانشى- كۇيشىلەرىنىڭ شىعارماشىلىق قىزمەتىن، ورىنداۋشىلىق شەبەرلىكتەرىن زەرتتەپ، وتە قۇندى ماعلۇماتتار جينادى. اقان سەرى، ءبىرجان سال، اباي، جاياۋ مۇسا، ۇكىلى ىبىراي، قۇرمانعازى، مۇحيت، داۋلەتكەرەي، تاتتىمبەت، ت. ب. شىعارمالارىن العاش رەت جارىققا شىعاردى.
ەتنوگرافتىڭ «قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» كىتابىنىڭ 1- باسىلىمى 1925 -جىلى، 2- باسىلىمى 1963 -جىلى شىقتى. 1931 -جىلى «قازاقتىڭ 500 ءان-كۇيى»، 1971 -جىلى «پەسني رازنىح نارودوۆ»، جاريالانباعان «قازاق مۋزىكاسىنىڭ 3-تومى» دەپ اتالاتىن جيناقتارىندا قازاق حالقىنىڭ كلاسسيكالىق ءان، كۇيلەرىنىڭ ۇلگىلەرى مول ورىن العان.
مۇندا قازاق مۋزىكاسىنىڭ كوپتەگەن تەوريالىق جانە تاريحي ماسەلەلەرىنىڭ بەتى اشىلدى. ول قازاقتىڭ كاسىبي مۋزىكاسىنىڭ («قازاق مۋزىكاسى» اتتى فورتەپيانالىق شىعارماسى) نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى. 1925-1927 -جىلدارى فورتەپيانالىق پەسالار سيكلىن، 1925 -جىلى «حالىق تاقىرىبىنا جازىلعان مينياتيۋرالار»، 1927 -جىلى «قازاقتىڭ حالىق اندەرى تاقىرىبى بويىنشا فورتەپيانوعا ارنالعان پسالار» جازدى. زاتايەۆيچ قازاق مۋزىكالىق فولكلورىنىڭ جينالۋ ءداستۇرىن قالىپتاستىرىپ، ودان ءارى ا. جۇبانوۆ، ە. برۋسيلوۆسكي، ب. ەرزاكوۆيچ، م. تولەبايەۆ، ل. حاميدي، ت. ب. جالعاستىردى.
104 جىل بۇرىن (1915-1986) كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى جۇمابەك احمەت ۇلى تاشەنوۆ دۇنيەگە كەلدى. اقمولا وبلىسى ارشالى اۋدانى باباتاي اۋىلىندا تۋعان. اقمولا قۇرىلىس تەحنيكۋمىن (1932)، ك و ك پ و ك جانىنداعى جوعارى پارتيا مەكتەبىن (1955) بىتىرگەن. ەكونوميكا عىلىمىنىڭ كانديداتى. 1934- 1939 -جىلدارى بەينەتقور اۋدانى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى، اۋدان جەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، 1939 - 1943 -جىلدارى اقمولا وبلىسى جەر ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى، 1944 - 1947 -جىلدارى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى پارتيا كوميتەتى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى، مال شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، 1947 - 1948 -جىلدارى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اتقارۋ كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، ءتوراعاسى (1948 - 1952)، 1952 - 1955 -جىلدارى اقتوبە وبلىسى پارتيا كوميتەتىنىڭ 1-حاتشىسى، 1955 -19 60 -جىلدارى قازاق ك س ر-ى جوعارعى كەڭەسى ءتورالقاسىنىڭ ءتوراعاسى، 1960 - 1961 -جىلدارى قازاق ك س ر- ى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتتەرىن اتقاردى.
تاشەنوۆ رەسپۋبليكانىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق، مادەني دامۋىنا باسشىلىق جاساعان جىلدارى قازاق مەملەكەتىنىڭ اۋماق تۇتاستىعىنىڭ ساقتالۋىنا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ماڭعىستاۋدى تۇرىكمەنستانعا قوسۋ جونىندەگى ۇسىنىستارعا تويتارىس بەردى. تىڭ ولكەسىنە بىرىكتىرىلگەن سولتۇستىك وبلىستاردى رەسەيگە، وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ ماقتا ەگەتىن اۋداندارىن وزبەكستانعا بەرۋگە قارسى شىقتى. قازاقستان جەرىندە يادرولىق جارىلىستار جاساۋعا قارسىلىق ءبىلدىردى. شىعارماشىلىق وداقتار وكىلدەرىنە ءۇي- پاتەر بەرگەندىگى ءۇشىن الماتىنىڭ ورتاسىندا «قازاق اۋىلىن» قۇردى دەپ ايىپتالدى.
«قازاق ادەبيەتى» گازەتىن جابۋدان، «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىن «كازپراۆدانىڭ» اۋدارماسى ەتىپ شىعارىلۋ قاۋپىنەن قورعاپ قالدى. «ۇلتشىل» دەپ ايىپتالىپ، ن. حرۋشەۆتىڭ نۇسقاۋىمەن قىزمەتىنەن بوساتىلدى. 1961 - 1975 -جىلدارى شىمكەنت (قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان) وبلىسى اتقارۋ كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. 1975 -جىلى وداقتىق دارەجەدەگى دەربەس زەينەتكەرلىككە شىقتى.
ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭىندە «قاراكول» عىلىمي-زەرتحانالىق ينستيتۋتىندا، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تالداۋ- ەسەپتەۋ ورتالىعىندا قىزمەت اتقاردى. لەنين، ەڭبەك قىزىل تۋ، «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان.
84 جىل بۇرىن (1935-2011) قازاقستان حالىق جازۋشىسى، قازاق ك س ر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى تۇمانباي مولداعاليەۆ دۇنيەگە كەلدى. الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا تۋعان. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى) فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءتامامداعان. ەڭبەك جولىن «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىندە ادەبي قىزمەتكەر بولىپ باستاعان.
«پيونەر» جۋرنالىنىڭ ادەبي قىزمەتكەرى، «جازۋشى» باسپاسىنىڭ رەداكتورى، اعا رەداكتورى، «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان. «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى بولدى. تۇڭعىش ولەڭدەر جيناعى 1957 -جىلى «ستۋدەنت داپتەرى» دەگەن اتپەن جارىق كوردى.
سودان بەرگى ۋاقىت ىشىندە اقىننىڭ قىرىقتان استام كىتابى باسىلدى. بىرنەشە جيناقتارى ورىس تىلىندە ماسكەۋ، الماتى باسپالارىنان شىقتى. ورىس جانە باتىس كلاسسيكتەرىنىڭ، سونداي-اق تۋىسقان رەسپۋبليكالار اقىندارىنىڭ ولەندەرىن قازاقشالاعان. ن. تىلەنديەۆتىڭ، ش. قالداياقوۆتىڭ، ءا. بەيسەۋوۆتىڭ كوپتەگەن اندەرىنە ولەڭ جازعان («قۇستار قايتىپ بارادى»، «ءانىم سەن ەدىڭ»، «ەرتىس ءۆالسى»، «شاقىرادى كوكتەم» ، ت. ب).
«پاراسات» وردەنىمەن، مەدالدارمەن، قازاق ك س ر جوعارعى كەڭەسىنىڭ گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان. رەسپۋبليكا كومسومولى سىيلىعىنىڭ، بۇكىل تۇركى دۇنيەسى اقىندارىنىڭ فيزۋلي اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ يەگەرى.
70 جىل بۇرىن (1950) «تابيعات» قازاقستاننىڭ كاسىپورىندارى مەن قاۋىمداستىقتارى ەكولوگيالىق وداعىنىڭ ءتوراعاسى مەلس حامزا ۇلى ەلەۋسىزوۆ دۇنيەگە كەلدى. الماتى قالاسىندا تۋعان. س. كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن. الماتى بىرىككەن اۆياجاساعىندا بورتسەرىگى، كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى، الماتى قالاسىنىڭ وكتيابر اۋدانىندا جەدەل كومسومول جاساعىنىڭ كومانديرى بولدى، 1978 -جىلدان «جەتىسۋ» اياق كيىم فابريكاسىندا، الماتى تەمىرجولىنىڭ بايلانىس ديستانساسىندا جاسادى. 1982 -جىلدان - «زەرگەر» بىرلەستىگى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. 1984 -جىلدان «الماتى» كەڭشارىنىڭ باس ينجەنەرى، «قازگيپروۆودحوز» ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. قازىرگى قىزمەتىندە - 1989 -جىلدان بەرى. قوعامدىق كونسترۋكتورلىق بيۋرو قۇردى، «يدەيا بار» دەگەن جۋرنال شعاردى. كەن ورىندارىندا ەكولوگيالىق ساراپتامالار جۇرگىزۋگە قاتىستى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى يۋنەپ (ب ۇ ۇ) سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.
كوپەنگاگەندە جانە كانكۋندا وتكەن جاھاندىق كليمات جىلىنۋى جونىندەگى بۇكىلالەمدىك ساميتتتەرگە قاتىسۋشى.
57 جىل بۇرىن (1963) اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىبەك يباتوللا ۇلى ناۋتيەۆ دۇنيەگە كەلگەن. اتىراۋ وبلىسىندا تۋعان. 1994 -جىلى باتىس قازاقستان اۋىلشارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن «زووينجەنەر» ماماندىعى بويىنشا؛ 2001 -جىلى حالەل دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن «ەكونوميست- قارجىگەر» ماماندىعى بويىنشا؛ 2003 -جىلى قاينار ۋنيۆەرسيتەتىن «زاڭگەر» ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن. ەڭبەك جولى: تاڭداي ورتا مەكتەبىندە «دەنە تاربيەسى» ءپانىنىڭ ءمۇعالىمى (1980-1981) ؛ «باقساي» اسىل تۇقىمدى قوي كەڭشارىندا مال دارىگەرى (1986-1987) ؛ «باقساي» اسىل تۇقىمدى قوي كەڭشارىندا كومسومول ۇيىمىنىڭ حاتشىسى (1987-1989) ؛ ماحامبەت اۋداندىق كومسومولدار كوميتەتىندە I ، Ⅱ حاتشىسى (1989-1992)؛ ماحامبەت اۋدانى اكىمشىلىگىنىڭ جاستار ءىسى جونىندەگى، ەكونوميكا كوميتەتتەرىندە ءتوراعا (1992-1993)؛ اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى- اۋداندىق ەكونوميكا كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى (1993-1997)؛ قىزىلقوعا، قۇرمانعازى اۋداندارىنىڭ اكىمى (1997-2008)؛ اتىراۋ وبلىسى جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىندا باسشى (2008)؛ يندەر اۋدانىنىڭ اكىمى (2008-2009)؛ «اينا» كومپانياسىندا باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى (2009-2010)؛ NCPOC كومپانياسىندا قارىم- قاتىناستار ءبولىمىنىڭ جۇرتشىلىقپەن بايلانىس جونىندەگى مامانى (2010-2014)؛ اتىراۋ وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى (2014-2015)؛ ماحامبەت اۋدانىنىڭ اكىمى (2015-2016). قازىرگى لاۋازىمىن 2016 -جىلدىڭ مامىر ايىنان بەرى اتقارىپ كەلەدى. «قۇرمەت» وردەنىمەن (2005)؛ «ق ر تاۋەلسىزدىگىنە 10 جىل»، «قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا 10 جىل»، «10 جىل استانا» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان.
53 جىل بۇرىن (1967) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى تيمۋر ءبيبىتالى ۇلى ورازاەۆ دۇنيەگە كەلگەن. اقتوبە وبلىسىندا تۋعان. اقتوبە پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن اعىلشىن جانە نەمىس ءتىلىنىڭ وقىتۋشىسى ماماندىعى بويىنشا (1991)؛ رەسەي فەدەراتسياسى س ءى م-نىڭ حالىقارالىق ديپلوماتيالىق كۋرسىن (1999) بىتىرگەن. ەڭبەك جولى: رەسەي فەدەراتسياسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگىنىڭ كونسۋلى (1993 - 2003)؛ قر ءسىم تمد ىستەرى بويىنشا كوميتەتى ءبولىمىنىڭ باسشىسى، ق ر س ءى م ت م د ىستەرى بويىنشا كوميتەتى رەسەيمەن ىنتىماقتاستىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى (2003-2004)؛ بولگاريا رەسپۋبليكاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلى (2004 - 2008)؛ ق ر س ءى م تمد دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى (2008 - 2011)؛ ق ر س ءى م ەرەكشى تاپسىرمالار بويىنشا ەلشىسى (اۋعانستان جونىندەگى ارنايى وكىل) (2011 - 2016). قازىرگى قىزمەتىن 2016 -جىل 29 -ناۋرىزدان بەرى اتقارىپ كەلەدى.
52 جىل بۇرىن (1968) نۇر-سۇلتان قالاسى قورعانىس ىستەرى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ارداق كۇلىمجان ۇلى قۇقاتوۆ دۇنيەگە كەلگەن. ول ياروسلاۆل جوعارى زەنيتتى- زىمىران كوماندالىق ۋچيليشەسىن بىتىرگەن. ەڭبەك قىزمەتى: ەلەكتروندىق باتارەيانى ەسەپتەۋ زەنيتتى- زىمىران ءبولىمىنىڭ باستىعى (1989-1991)؛ ماحامبەت اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتى ءبولىم باستىعىنىڭ كومەكشىسى، ءبولىم باستىعى، اتىراۋ وبلىسى ماحامبەت اۋداندىق بىرلەسكەن اسكەري كوميسسارياتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى، قۇرمانعازى جانە ماحامبەت اۋداندارىنىڭ اسكەري كوميسسارى، اتىراۋ وبلىسى جۇمىلدىرۋ ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى، اتىراۋ وبلىستىق اسكەري كوميسسارياتىنىڭ زاپاستاعى وفيتسەرلەر جانە كادرلار ءبولىمىنىڭ باسشىسى، اتىراۋ وبلىسى جىلىوي اۋداندىق قورعانىس ىستەرى ءبولىمىنىڭ باستىعى (1991-2008)؛ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋ- جۇمىلدىرۋ جۇمىستارى ءبولىمىنىڭ باستىعى، اعا وفيتسەرى (2008-2009)؛ اتىراۋ وبلىسىنىڭ قورعانىس ىستەرى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى (2009-2017). قازىرگى لاۋازىمىن 2017 -جىلدىڭ قاراشا ايىنان بەرى اتقارىپ كەلەدى.
44 جىل بۇرىن (1976) «وتانداستار قورى» كەاق ءبىرىنشى ۆيتسە- پرەزيدەنتى تالعات مۇباراك ۇلى ادۋوۆ دۇنيەگە كەلدى. «مارمارا» مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن (تۇركيا) ەكونوميست ماماندىعى جانە پاكىستان ءسىم ديپلوماتيالىق اكادەمياسىن بىتىرگەن. ەڭبەك جولىن 1998 -جىلى «تۇركۋاز تەلەكوم» ج ش س- دە باستاعان.
«رام- حەنكەل» ج ش س ب ك باتىس قازاقستان (اقتوبە) بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى جانە ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ودان باسقا قازاقستاننىڭ شەتەلدىك مەكەمەلەرىندە جانە ق ر س ى م ورتالىق اپپاراتىندا تاجىريبەسى بار. ول ساراپشى، باس ساراپشى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ پروتوكولىنىڭ كەڭەسشىسى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى پروتوكولى باستىعىنىڭ ورىنباسارى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى بولدى.
«قازاۆتوجول» ۇ ك» ا ق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر- ءمينيسترى كەڭسەسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن اتقاردى. 2018 -جىلدان باستاپ «وتانداستار قورى» كەاق ءبىرىنشى ۆيتسە- پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. ديپلوماتيالىق دارەجەسى - ءبىرىنشى حاتشى (I كلاسس).
