ناتاليا الماعامبەتوۆا: قازاقتىڭ كەلىنى بولعان سوڭ، جاسى ۇلكەندەردىڭ ايتقانىن ورىنداماۋعا بولمايدى
ونىڭ ايتۋىنشا، ءوزى شىڭعىرلاۋ اۋدانىندا قاراپايىم وتباسىندا تۋىپ- وسكەن.
- ول كەزدە اۋىلىمىز نوۆوپەتروۆكا (قازىرگى قۋاعاش وكرۋگى) دەپ اتالاتىن. قىز كەزىمدەگى تەگىم اكيمچۋك ەدى. انام ۆالەنتينا، اكەم الەكساندر، جالعىز اعام ولەگ - ءبارىمىز ەل قاتارلى عۇمىر كەشتىك، - دەيدى ناتاليا.
- قازاق ءتىلىن قالاي مەڭگەرىپ الدىڭ؟
- مەن ون جىل بويى ورىسشا وقىدىم، ورىسشا تاربيە الدىم. ءبىراق بالاباقشادان باستاپ قازاق بالالارىمەن بىرگە ءوستىم. ءبارى باستاپقىدا «نان بەرشى، سۋ ىشەمىن» دەۋدەن باستالدى عوي. كورشى- كولەم، قۇربى- دوستارىم وسى عاجاپ ءتىلدى مەڭگەرىپ الۋىما سەبەپشى بولدى. ولار مەنى ورىس دەگەن جوق. بارلىعى باۋىرىنا تارتتى. اسىرەسە، جان دوسىم اينۇر اتا- اجەسىنىڭ قولىندا تاربيەلەنگەن ەدى. سول داۋلەنوۆتەر وتباسىنا بارعاندا، اتا- اجەسى بىردەن: «اينالايىن، قىزىم، كەل، شاي ىشەيىك!» دەپ، تورگە شىعاراتىن. مەنى تىلگە ۇيرەتكەن سول حالىق.
- ماماندىقتى تاڭداعان كەزدە دە قازاق تىلىنە بەت بۇرعان ەكەنسىڭ.. .
- ءيا، 1992 -جىلى ا. پۋشكين اتىنداعى ورال پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ (قازىر م. وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى) قازاق فيلولوگياسى بولىمىنە وقۋعا ءتۇستىم. ەلگە تانىمال ادەبيەتشى- عالىم سەرىكقالي شاراباسوۆ تۋعان اكەمدەي بولدى. سونداي- اق ءوتارالى بۇركىتوۆ، عابيت حاسانوۆ، اقزيا نيازعاليەۆا، ۇلداي ەرجانوۆا سىندى ۇستازدارىم قازاق ءتىلىنىڭ تەرەڭىنە بويلاتا ءتۇستى. ءتورت جىلدان كەيىن وقۋ ورنىن بىتىرەردە، سەرىكقالي عابدەش ۇلى: «ناتاليا دانىشپان، ءالى ءبىرتالاي قازاقتى قازاق قىلامىز»، دەپ ينستيتۋتقا الىپ قالدى. اعاي شاكىرتتەرىنە «دانىشپان»، «شىلپىك» دەپ سويلەيتىن ەدى. سول 1996 -جىلدان بەرى ورىس اۋديتورياسىندا پراكتيكالىق قازاق تىلىنەن ءدارىس بەرىپ كەلەمىن.
- الماعامبەتوۆتەر - تالاي جارىستا توپ جارعان بالۋانى بار، ءتورت تۇلىك مال ءوسىرىپ، سايگۇلىك باپتاعان، وڭىرگە تانىمال اۋلەت. وسى شاڭىراققا قالاي كەلىن بولىپ ءتۇستىڭىز؟
- قازاقتا «الىستان اربالاعانشا، جاقىننان دوربالا» دەگەن ءسوز بار. ادىلبەك قۇرداسىم ءارى ول قازاق سىنىبىندا قاتار وقىدى. ءبىر- ءبىرىمىزدى بىردەن كوزبەن ۇعىسىپ، جاقسى كورىپ قالدىق. مەكتەپ كەزىنەن بىرگە جۇردىك. مەن ءتورت جىل وقۋعا كەتكەندە دە، ول كۇتتى. ءسوزدىڭ شىنى كەرەك، باستاپقىدا وعان تۇرمىسقا شىعۋىما ۇيدەگىلەر، اسىرەسە، اكەم قارسى بولدى. دەگەنمەن ادىلبەك سويلەسىپ، اتا- انامنىڭ رۇقساتىمەن وتاۋ قۇردىق. قازاقشا سويلەگەننەن كەيىن مەنى قايىن جۇرتىم جىلى قابىلدادى. الماعامبەتوۆتەر وتباسىندا توعىز بالا ەدى. قايىن اعا، قايىن اپا، قايىن سىڭلىلەرىم بار. قايىن اتام (ەركىنعالي) قاتال بولدى، ءبىرتالاي سىناققا سالدى. ءبىراق اۋىلدىڭ قىزىمىن عوي، شاي قۇيۋ، سيىر ساۋۋ سەكىلدى جۇمىستارعا تەز كوندىگىپ كەتتىم. بىلمەگەنىمدى التىن ەنەم (قانيا)، ابىسىندارىم ۇيرەتتى. ءسويتىپ سۋداي ءسىڭىپ، تاستاي باتتىم.
- سۇحبات الۋعا ۋاقىت بەلگىلەگەن كەزدە ءبىر سوزىڭدە قاين اعالارىمنىڭ ايتقانى زاڭ، سودان بوساي الماي جاتىرمىن دەپ قالدىڭ...
- ءيا، قازاقتىڭ كەلىنى بولعان سوڭ، جاسى ۇلكەندەردىڭ ايتقانىن ورىنداماۋعا بولمايدى. ساداقا، قوناقتىق بولسا، مىندەتتى تۇردە بارىپ كومەكتەسۋىم كەرەك. قازاقى شاڭىراقتا سىيلاستىق مىقتاپ ورناعان عوي. ونى بۇزباي، العا اپارۋ - اركىمنىڭ بورىشى دەپ بىلەمىن.
جولداسىم شارۋا قوجالىعىندا اسىل تۇقىمدى مال وسىرۋمەن اينالىسادى. ءوز ەلىنە بەرىلگەن ناعىز پاتريوت. شەت ەلدەردەن ساپاردان كەلگەندە، «نەگە سول ەلدەردىڭ ازاماتتارىنداي بولمايمىز؟ « دەپ، كەيبىر قازاقتارعا كوڭىلى قالعانىن ايتىپ وتىرادى.
ادىلبەك ەكەۋمىز ءۇش بالا تاربيەلەۋدەمىز. تۇڭعىشىمىز الىبەك - قاننان بەرىلگەن عوي، دزيۋدودان سپورت شەبەرى، قازاق كۇرەسىنەن دە تۇيە بالۋان اتاندى. بەلگىلى باپكەر بەردىعالي (بوريس) تولەگەن ۇلى «ارالاس قاننان بىردەڭە شىعادى» دەپ، دزيۋدوعا باۋلىپ ەدى. قازىر بالامىز م. وتەمىسوۆ اتىنداعى ب ق م ۋ- دى باستاپقى اسكەري دايىندىق بويىنشا ءبىتىرىپ، جۇمىس ىستەپ ءجۇر. وتاۋ قۇردى. ءوز باسىم كەلىنىم قازاق قىزى بولسا ەكەن دەپ ارماندادىم، شۇكىر، سوعان دا جەتتىك. مەن ءوزىم ەنە تاربيەسىن السام، قازىر كەلىنىم ديناراعا اقىلشىمىن. ول دا «مامالاپ» قۇراق ۇشىپ، قىزمەت ەتەدى. مىنە، باقىت دەگەن وسى ەمەس پە!
مىرزاعازى ۇلىمىز دا پاتريوت بولىپ ءوسىپ كەلەدى. قازىر 15 جاستا، ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ 1-كۋرسىندا وقيدى، ءانشى. 12 جاسىندا الىس اۋسترالياداعى سيدنەي قالاسىنا حالىقارالىق فەستيۆالگە بارىپ، قازاق ەلىنىڭ ونەرىن بارىنشا تانىتىپ كەلدى. ون جاسىندا ەمگە مۇقتاج بالا ءۇشىن وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا قايىرىمدىلىق كونسەرتىن قويىپ، قارجى جيناپ بەردى. بۇل دا مەيىرىمدىلىكتىڭ ءبىر كورىنىسى عوي.
كىشكەنتاي قىزىمىز توميريس №42 «اق نيەت» گيمنازياسىندا وقيدى. بالالارىمىزدىڭ ءبارى دە قازاقشا سويلەيدى.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلوردادا وتكەن «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنا قاتىستىق. س م س داۋىس بەرۋدەن ەكىنشى ورىندا تۇر ەدىك. دەگەنمەن قازىلار القاسى بۇل ورىندى باسقالارعا بەرىپ جىبەردى. ەڭ باستىسى، ءتىلىمىزدى، ءداستۇرىمىزدى، ونەرىمىزدى كورسەتۋ عوي. وتباسىندا مۇسىلماندىق ءداستۇرىن ۇستانىپ، جۇما سايىن شەلپەك ءپىسىرىپ، دۇعا باعىشتاپ وتىرامىز.
- پرەزيدەنت قاسىم- جومارت توقايەۆتىڭ قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتارالىق قارىم- قاتىناس ءتىلى رەتىندە قولدانىلۋى كەرەكتىگىن ايتىپ جۇرگەنى بەلگىلى. بۇعان بايلانىستى پىكىرىڭ قانداي؟
- ارينە، وعان تولىق قوسىلامىن. وسى ورايدا ايتارىم، بۇل ۇستانىمنىڭ تۇپكىلىكتى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن كونستيتۋتسيانىڭ 7-بابىن وزگەرتۋ كەرەك. وندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك ءتىل - قازاق ءتىلى»، سوسىن «مەملەكەتتىك ۇيىمداردا جانە جەرگىلىكتى ءوزىن- ءوزى باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس ءتىلى رەسمي تۇردە قازاق تىلىمەن تەڭ قولدانىلادى» دەلىنگەن. مىنە، وسى «... قازاق تىلىمەن تەڭ قولدانىلادى» دەگەندى الىپ تاستاۋ كەرەك. ايتپەسە تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا وتىز جىلعا جۋىقتادى، ءتىل ۇيرەنەتىندەي ۋاقىتىمىز بولدى عوي. ءبارى دە ادامنىڭ وزىنە، نيەتىنە بايلانىستى. مىسالى، مەن ساباق بەرەتىن ورىس توپتارىندا وزگە ۇلت وكىلدەرى دە، قازاقتار دا بار. سولاردىڭ ىشىندە ءبىرقاتارى قازاقشا سويلەپ تۇرعان ماعان قاراپ ءتىلدى مەڭگەرۋگە ۇمتىلادى. الايدا ورىسشا سويلەگەندى دارەجە كورىپ، انا ءتىلىن مەنسىنبەيتىن قازاق جاستارى دا بار. شىن مانىسىندە جاستاردىڭ ءبارى قازاقشا سويلەسە، عاجاپ ەمەس پە! سول كۇنگە جەتسەك دەيمىز.
قازىرگى تاڭدا ۇستازدىق قىزمەتىمنەن باسقا وبلىستىق اسسامبلەيا جانىنداعى «ءتىل - مۇرا» قوزعالىسىنا جەتەكشىلىك ەتۋدەمىن. مۇنداعى ماقسات - ءوزىم سەكىلدى وزگە ۇلت وكىلدەرىن قاتىستىرا وتىرىپ، جاستارىمىزدىڭ ءتىلدى تەزىرەك مەڭگەرۋىنە سەپتەسۋ. قۇدايعا شۇكىر، كەرەمەت ەلدە تۇرىپ جاتىرمىز. ەندەشە، مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ - ءار ادامنىڭ پارىزى دەپ ەسەپتەيمىن.
- سۇحباتىڭا راحمەت!
اۆتور: ەلجان ەرالى
