ءبىز ءوزىمىزدى قانتپەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي، ەكسپورتقا دا شىعارا الامىز - عالىم
بۇل تۋرالى وقۋ ورنىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلادى.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستانداعى قىزىلشا ەگىستىگىنىڭ 95 پايىزىندا گەرمانيا، فرانسيا، نيدەرلاندى سىندى مەملەكەتتەردەن اكەلىنگەن سورتتار وتىرعىزىلادى. ول سۇرىپتار اۋرۋلارعا ءتوزىمدى، ءتۇسىمى مول جانە تۇقىم ونگىشتىگى جوعارى.
«اشىعىن ايتقاندا، ەلىمىزدە شىرىك اۋرۋىنا ءتوزىمدى، ءونىم ءتۇسىمى جوعارى، اۋرۋ قوزدىرعىشتارى مەن زيانكەستەرگە قارسى دارىلەنگەن ساپالى تۇقىم جوق. ول وندىرىلمەيدى. ماسەلەن، الماتى وبلىسىنىڭ اقسۋ، سارقان اۋداندارىندا بىرنەشە مىڭ گ ا قىزىلشا وسىرۋگە ءتيىمدى جەرلەر بار. سول ايماقتاردا قىزىلشا وسىرەتىن تاناپتاردا شىرىك اۋرۋىنىڭ سپورالارى از جانە قانت قىزىلشاسىنىڭ شىرىك اۋرۋىمەن زالالدانۋى تومەن، اۋرۋدىڭ تارالۋ مولشەرى 5-7 پايىزدان اسپايتىن، كەم دەگەندە 500 سەنتنەر، ودان دا مول ءونىم بەرە الاتىن 30-40 مىڭ گەكتار جەر بار. جامبىل وبلىسىندا دا 35-45 مىڭ گەكتار توپىراقتا تامىرجەمىسى شىرىكتەرىنىڭ قوزدىرعىشتارى وتە تومەن مولشەردە كەزدەسەتىن تاناپتار بار. ەگەر ءبىز ءتاتتى ءتۇبىر القاپتارىنىڭ كولەمىن 100 مىڭ، ءتۇسىمىن ءار گەكتاردان 500 سەنتنەرگە جەتكىزسەك، 500 مىڭ توننا قۇمشەكەر وندىرۋگە مۇمكىندىگىمىز بار. بۇل دەگەنىمىز - ءبىز ءوزىمىزدى قانتپەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي، ەكسپورتقا دا شىعارا الامىز، - دەدى ءادىلحان ءماۋي.
ماماننىڭ پايىمداۋىنشا، مول ءتۇسىم الۋ ءۇشىن ەسكى قىزىلشا ەگىلەتىن تاناپتار توپىراعىنىڭ قۇنارىن قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار سۋارمالى جەردى ءتيىمدى پايدالانىپ، اۋىسپالى ەگىس جۇيەسىن ساقتاۋعا باسىمدىق بەرگەن ابزال. دەگراداتسياعا ۇشىراعان القاپتاردى قايتا اينالىمعا كەلتىرۋ ءۇشىن قىزىلشا داقىلىنىڭ شىرىك اۋرۋلارىمەن جوعارى دارەجەدە زالالدانعان القاپتارىندا تولىق اگروتەحنيكالىق تاسىلدەردى ساقتاپ، كۇز ايلارىندا دەگراداتسياعا ۇشىراعان تاناپتاردا سۇدىگەر جىرتار الدىندا گەكتارىنا 40-60 توننا كوڭ بەرۋ قاجەت. بۇل شارالار جىلدا جۇرگىزىلۋى ءتيىس. سودان كەيىن جەردى 25-30 سانتيمەتر كولەمىندە جىرتىپ، توپىراق قۇنارلىلىعىن ارتتىرعان ءجون.
«قازاقستاندا سوڭعى جارتى عاسىردا شىعارىلعان قىزىلشا سورتتارى مەن بۋدانداردىڭ شىرىك اۋرۋىنا توزىمدىلىگى وتە تومەن جانە ولار 90-100 پايىزعا زالالدانادى. ەلدە عالىمدارىمىز قانت قىزىلشاسىنىڭ اۋرۋعا ءتوزىمدى سورتتارى مەن بۋداندارىن شىعارۋمەن اينالىسپاعان. ەگەر ءبىز قىزىلشا ەگىستىگىن ۇلعايتىپ، ءونىمدى ارتتىرىپ، ەلىمىزدى قانتپەن قامتاماسىز ەتەمىز دەسەك، وسى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋىمىز كەرەك»، - دەدى عالىم.
گەرمانيادا جىلىنا ونداعان قىزىلشا سورتتارى شىعارىلادى ەكەن. شىعارىلعان سۇرىپتار 4-5 جىلعا دەيىن شىرىك اۋرۋىمەن زالالدانبايتىنداي روتاتسيالانادى. ال زالالدانا باستاعان سورتتى باسقا اۋرۋعا ءتوزىمدى سۇرىپپەن اۋىستىرىپ وتىرادى. ەۋروپا، ا ق ش، كانادا سىندى ەلدەردە ەڭ ءبىرىنشى اۋرۋعا ءتوزىمدى سورتتارعا كوپ كوڭىل بولىنەدى ەكەن.
وسى ورايدا ايتا كەتەيىك، قازاقستان قانت قىزىلشاسىن وسىرەتىن ەلدەر قاتارىنا جاتادى. دەسە دە ءبىز ءوزىمىزدى قانتپەن نەبارى 5-اق پايىزعا قامتاماسىز ەتەمىز. قالعان ونىمدەر رەسەي، ۋكراينا جانە بەلورۋسسيادان تاسىمالدانادى. ال بۇگىندە بۇل داقىلدىڭ ەگىس كولەمى 10 مىڭ گ ا اسپايدى، ءتۇسىمى دە 4-6 ەسەگە دەيىن كەمىدى. ىلگەرىدە ەلىمىزدە قىزىلشا وڭدەيتىن 8 زاۋىت جۇمىس ىستەسە، بۇگىندە جامبىل، كوكسۋ جانە اقسۋ قانت زاۋىتتارى عانا ءونىم شىعارادى. اتالعان كاسىپورىنداردىڭ ءوزى شيكىزاتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن ءبىر- ەكى اي عانا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر. سوندىقتان اتالعان سالانىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن الدىمەن عىلىمي تۇردە جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزگەن ءجون.
