تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى تۋرالى نە بىلەمىز

تامىرلاس حالىقتاردىڭ وركەنيەتىن وركەندەتكەن ەسكى شاھار بۇگىن دە كونەدەن سىر شەرتىپ تۇر. مۇنداعى مىڭجىلدىق تاريحى بار مادەني ءھام تاريحي ەسكەرتكىشتەر قاز قالپىندا ساقتالعان. ەكى مىڭ جەتى ءجۇز جىلدىق تاريحى بار كونە شاھاردىڭ عاجايىبى سىرعا تولى. حورەزم، حيۋا - حاندىقتارىنىڭ استاناسى بولعان قالا. حان، سۇلتان، امىرلەر جەرلەنگەن جەر بۇل.

جاسىن بىركەنوۆ، ءتىلشى:

- جالپى حيۋا قالاسىنىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. اتاۋى سوناۋ ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى 6-عاسىردان باستاۋ الادى. سول كەزدە كەرۋەن سارايلار وسى جەردەن ءجۇرىپ كەلە جاتقان كەزدە ولاردىڭ ىشەتىن سۋى تاۋسىلىپ قالادى. قۇمدى جەردە، ءشول جەردە قۇدىق قازىپ، سول قۇدىقتان العان سۋدى ىشەدى دە «حەي ۋا!» دەيدى. «حەي ۋا» دەگەن «قانداي ءدامدى سۋ» دەگەندى بىلدىرەدى. مىنە، سول قۇدىقتان كونە حيۋانىڭ تاريحى باستالادى.

ەسكى قالانىڭ ءىشى مەدرەسە، مەشىت، مۋزەيلەرگە تولى. عيماراتتاردىڭ ساۋلەت كەلبەتى سول كۇيى ساقتالىپتى. ءبىر قىزىعى، بۇل جەردە كونەدەن سىر شەرتكەن تۇرعىن ۇيلەر دە بار.

رۋسلان بالتايەۆ، ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىسى:

- مادەني تاريحىمىزدان باسقا ادامدار تۇرادى. ىشىندە 270 ءۇي بار. 2500-دەن استام ادام تۇرادى. ەندى بىزدە ەسكىسى ساقتالىپ قالۋ كەرەك. سول سەبەپتى بۇزىپ، قايتا سوعۋ ءۇشىن رۇقساتپەن جاساۋ كەرەك. بولماسا رۇقسات بەرمەيدى.

جاسىن بىركەنوۆ، ءتىلشى:

- بۇل - حيۋا حاندارىنىڭ رەزيندەنسياسى. جالپى بۇل حاندىقتى 58 حان بيلەگەن ەكەن. ونىڭ 56-ى وسى كونە سارايدا تۇرعان دەسەدى. مۇنىڭ كونەلىگى سونشالىق، مىناۋ قاقپانىڭ ءوزى سوناۋ 17-عاسىردان بەرى ساقتالىپ كەلە جاتىر. قالا قويناۋىندا تاريحتىڭ نەبىر قۇپيا- سىرلارى جاتىر. ماسەلەن، ەرەكشە بوياۋمەن ورنەكتەلگەن مىناداي كىرپىشتەردى كونەدە قالاي جاساعانى بەلگىسىز. ايتا بەرسەڭ، حيۋانىڭ سىرى كوپ.

بۇل جەردە سونداي- اق نوسەر كاناليزاتسيالارىن اڭعارۋعا بولادى. ونىڭ ءوزى تالاي سىردى ىشىنە بۇگىپ جاتىر. ويتكەنى وسى كۇنگە دەيىن ءبىر دە ءبىر عالىم وسىندا تۇسكەن جاۋىن- شاشىننىڭ ءتۇپتىڭ تۇبىندە قايدا باراتىنىن، قايدا كەلىپ قۇياتىنىن بىلمەيدى. بەلگىسىز. يۋنەسكو- نىڭ ءوزى وسى ءبىر درەناجدى قۇرىلعىنى اشىپ، قازىپ، زەرتتەۋگە تىيىم سالىپ وتىر. ءوز زامانىندا مۇندا مۇحاممەد ءال- حورەزمي، ءابۋ رايحان يبن بيرۋني، ءابۋ ءالي يبن سينا سىندى الەمگە تاراعان عۇلامالار ەڭبەك ەتكەن. قازاق ۇلتىنىڭ ۇلى تۇلعالارى دا وسى جەردەن ءتالىم العان دەسەدى.

رۋسلان بالتايەۆ، ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىسى:

- يشان قالاسىنىڭ ىشىندە شەرحازىحان مەدرەسەسى بار. ول 1720 -جىلى سوعىلعان مەدرەسە. ونىڭ ەرەكشەلىگى - بەكەت اتا. ول وسىندا 7 جىل وقىعان. ونىڭ كەيىن قوڭىر سوفى دا وقىدى. وسىنداي مىقتى ادامداردىڭ وقىعانى بۇل - قازاقستانمەن اعايىنشىلىعىمىز. ءبارى سوعان كەلىپ تىرەلەدى. حيۋا تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى بولىپ جاريالاندى. بەكەر ەمەس. ويتكەنى كونە شاھار - تامىرلاس حالىقتاردىڭ وركەنيەتى وركەندەگەن جەرلەردىڭ ءبىرى.

www.24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى