«بالانى وتە ەركىن تاربيەلەۋى ۇنامادى»: گەرمانياعا كوشىپ كەتكەن جەرلەسىمىز العاشقى اسەرىمەن ءبولىستى
الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ كوشىن باستاپ تۇرسا دا، گەرمانياعا ۇيرەنىسۋ جەرلەسىمىز ءۇشىن وڭايعا سوقپاپتى. ەۋروپالىق مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرۋدىڭ ارتقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرى تۋرالى Stan.kz ماتەريالىندا.
ءۇش جاسار بالاسى بار اليەۆتينا گەرمانيادا بالانى ەركىن وسىرەتىنىن ايتادى.
«بالاباقشادا ەشتەڭەگە ماجبۇرلەمەيدى، سۋرەت سالعىسى كەلسە، سالادى، ويناعىسى كەلسە، وينايدى. تاربيەشىلەر جاي عانا باقىلاپ وتىرادى، بىزدىكىندەي ارنايى ۋاقىتتا ساباق ۇيىمداستىرىپ ماجبۇرلەمەيدى. بالانى تاماق ىشۋگە، ۇيىقتاۋعا دا ەشكىم ماجبۇرلەمەيدى. ارنايى بولمە بار، كورپەلەر مەن جاستىقتارمەن جابدىقتالعان. بالا شارشاپ ۇيىقتاپ قالسا دەمالىپ الادى، ال ۇيقىسى كەلمەگەن بالانى ەشكىم ماجبۇرلەمەيدى. ارنايى ۇيىقتاتاتىن ۋاقىت جوق. بالالار ءبارى ءبىر توپتا جۇرەدى، تەك كىشكەنتاي سابيلەرگە ارنالعان ياسلي- توپ بار. باسقا بالالار جاسىنا قاراماستان ءبىر توپقا بارادى، ونداعى ماقسات - بىرگە ارالاسادى، وينايدى، ءبىر- بىرىنەن ۇيرەنەدى. ءبىراق مەنىڭ بايقاعانىم، بالالار ءبىر- ءبىرىن تاۋىپ، قاتارلاستارىمەن وينايدى. بالانى گەرمانيادا قاتتى قىمتامايدى، جالاڭباس شىعامىن دەسە دە ءوز ەركى. مەكتەپتەگى جاعدايدى بىلمەيمىن، ءبىراق ەستۋىمشە، مەكتەپ باعدارلاماسى قاتتى تالاپ قويمايدى. اسىرەسە، باستاۋىش سىنىپتاردا، جاي عانا وقۋدى، ساناۋدى ۇيرەتەدى، مۋزىكا، سۋرەت سالۋ سياقتى پاندەر بار. قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قاتتى ەرەكشەلەنەدى. بالا مەكتەپكە بارۋعا مىندەتتى، ۇيدە وقىتۋ دەگەن جوق. ساباقتان قالۋعا بولمايدى، دارىگەردەن انىقتاما الۋ قاجەت. كانيكۋلعا ۇزاق ۋاقىتقا باسقا جاققا شىعىپ، ساباققا كەشىگۋگە بولمايدى، ويتكەنى كەلگەننەن كەيىن اتا- اناسىن سوتقا بەرۋى مۇمكىن. بارلىق اۋەجايلاردا ينسپەكتورلار بالاسى بار ازاماتتاردى تەكسەرىپ، مەكتەپتەن رۇقسات قاعازىن سۇرايدى»، - دەيدى وتانداسىمىز.
بالانى ەركىن تاربيەلەۋدىڭ كەمشىن تۇستارى دا بار دەيدى اليەۆتينا. سوزىنشە، قوعامدىق ورىنداردا، قوعامدىق كولىكتە نازارىنا تۇسكەن جەتكىنشەكتەردىڭ قىلىعى ۇناي قويماعان.
«مەكتەپ وقۋشىلارىنان العان اسەرىم (اۆتوبۋستا بىرگە كەلگەنبىز) - شامالى شەكتەن شىققان سياقتى، ەركىندەۋ، ۇلكەنگە ورىن بەرمەيدى، مەنى بەسىك ارباسىمەن كىرگەنىمدى كورە تۇرا، ەشكىم ورىن بەرمەدى، جەردە جاتقان ريۋكزاكتارىن كوتەرمەدى. ءوز قۇقىقتارىن جاقسى بىلەدى، كەز-كەلگەن ادامعا، ءتىپتى اتا-اناسىنا شاعىمدانا الادى. بۇل جاقتا اتا-انالارى بالالارىن «قالتا اقشاسىمەن» قامتاماسىز ەتۋى كەرەك، بۇل زاڭمەن قاراستىرىلعان، سونداي- اق مەملەكەت ءاربىر بالاعا كامەلەت جاسىنا دەيىن 200 ەۆرو كولەمىندە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتەدى. سوندىقتان كىشكەنتاي كەزىنەن باستاپ اتا- انا بالاسىنا بەلگىلى ءبىر سومانى بەرىپ تۇرۋعا مىندەتتى، ولاردىڭ ويىنشا، بۇل بالانى اقشاسىن دۇرىس جۇمساۋعا ۇيرەتەدى»، - دەپ بولىسەدى جەرلەسىمىز گەرمانياداعى بالا تاربيەسى تۋرالى.
ەڭ قىزىعى، بۇل ەلدە بىزدىكىندەي تاڭعى 9 دان كەشكى 6-7 گە دەيىنگى بالاباقشالار جوق ەكەن: «بۇل جەردە تولىق كۇنگە بالاباقشا جوق، تەك تورتكە دەيىن عانا، ءارى قاراي نە كۇتۋشىنى جالدايسىڭ، نە باسقا امال ىزدەيسىڭ. ايەلدەر كوبىنە جارتى كۇنگە جۇمىسقا شىعادى. بالاباقشادا تاماقتى وزدەرى دايىندامايدى. قارتتار ءۇيى، بالاباقشا، مەكتەپتەرگە ارنايى قىزمەت كورسەتەتىن كومپانيالار بار. سولار دايىنداپ، اكەلىپ بەرەدى. دارىگەرلەرگە بارۋ ادەتتە ەش ناتيجە اكەلمەيدى، قىزۋى كوتەرىلگەن، جوتەلگەن بالانىڭ كەۋدەسىن تىڭداپ، ءوزى جازىلىپ كەتەدى دەيدى. اسقىنىپ كەتكەن اۋرۋ بولماسا، ءدارى- دارمەك جازىپ بەرمەيدى. دارىگەرگە قارالۋ وتە قيىن. ەندوكرينولوگ، لور، كارديولوگ سياقتى دارىگەرلەرگە كەزەككە ەكى- ءۇش اي تۇرامىز»، - دەيدى ول.
ەر ازاماتتار مەن ايەلدەردىڭ قارىم- قاتىناسى تۋرالى اليەۆتينا: «مەن نەمىس ازاماتتارىمەن ەتەنە ارالاسامىن دەپ ايتا المايمىن. بۇل جەردە دە جەرلەستەرىمىزدى، ءورىستىلدى ادامداردى ىزدەيمىز. ءبىراق سىرت كوزگە قاراعاندا، ايەلدەر وتە تاۋەلسىز، ءبىر جاققا بارسا، ايەل ءوزى ءۇشىن تولەيدى. سوندىقتان وتباسىندا دا ايەلدىڭ قۇقىعى كوپ، تۇرمىستىق شارۋالاردى بىرگە بولىسەدى، وتباسى شىعىندارىن دا ەكەۋى بىرگە تولەيدى. كەش ۇيلەنەدى، 30 جاستا وتباسىلى بولماۋ - قالىپتى جاعداي، 35-40-تا ۇيلەنەدى. ءبىزدىڭ بالاباقشادا بالالارىن اكەلەتىن ۇلكەن جاستاعى ايەلدەر كوپ. ءبىرىنشى اجەسى ما دەپ ويلاپ قالاسىڭ، ءبىراق ماماسى بولىپ شىعادى. 50 گە تاياپ قالعان ايەلدەردىڭ اراسىندا جاس جىگىتتەردى، اسىرەسە، ميگرانتتاردى، كوڭىلدەس قىلۋ تەندەنسياسى تارالعان»، - دەيدى.
جەرلەسىمىزدى تاڭعالدىرعان نارسە - تەلەۆيزياداعى «شامادان تىس» ەركىندىك: «تاعى دا ءبىر تاڭعالدىرعان ءجايت - تەلەديداردان ەركەكتەردىڭ جالاڭاش دەنەسىن ەمىن-ەركىن كەشكى ۋاقىتتا (بالالار ءالى ۇيىقتاماعان كەزدە) كورسەتەدى. جىنىستىق مۇشەسى اشىق تۇردە كورسەتىلەدى. ودان كەيىن قارت ادامدار كوپ، ءبىراق دەنساۋلىقتارى جاقسى، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانادى. اپالار ءوز- وزدەرىنە جاقسى قارايدى، شاش ۇلگىسىن جاساتىپ، سانمەن كيىنۋگە تىرىسادى. كەرىسىنشە، جاسىرىراق ايەلدەر قولايلى كيىم ۇلگىسىن تاڭدايدى. ۆەلوسيپەديستەر وتە كوپ، بۇعان بارلىق جاعدايلار جاسالعان: ارنايى جولاقتار، بىرنەشەقاباتتى ۆەلوتۇراقتار بار. بۇل - گەرمانيادا ءارى ارزان، ءارى قولايلى كولىك ءتۇرى. كولىگى بار ادامداردىڭ ءوزى ۆەلوسيپەد تەبەدى ۇنەمى».
اليەۆتينا نەمىس حالقى وزدەرى تۋرالى تارالعان اڭگىمەلەر مەن اڭىزدارعا ساي، شىنىمەنەن دە تەمىردەي تارتىپكە باعىنعان، ۋاقىتىن باعالاي الاتىن حالىق ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«جالپى نەمىس حالقى وتە تياناقتى حالىق، تەك جوسپارمەن، ۋاقىتىمەن جۇرەدى، ءارقايسىسىنىڭ ءوز «كەڭىستىگى» بار، ەشقاشان جانىن اقتارىپ، اڭگىمە ايتپايدى. قوناققا تەك بىرنەشە اپتا بۇرىن كەلىسىپ بارۋعا بولادى، «جابىق» حالىق. ءالى ۇيرەنىسە الماي جۇرگەن نارسە - جەكسەنبىدە ەشقانداي دۇكەن جۇمىس ىستەمەيدى، سوندىقتان نە كيىم، نە ازىق-تۇلىك، ەشتەڭە ساتىپ الا المايسىڭ»، - دەيدى ول.
