قۋات ەسىمحانوۆ: تاريحتى تانۋعا ساۋاتسىز ادامنان گورى، شالاساۋاتتىلار كوپ كەدىرگى كەلتىرەدى
بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردى تولىقتىرىپ قانا قويماي، ولاردىڭ وزەگىنە اينالادى. رۋحاني جاڭعىرۋ تەك بۇگىن باستالاتىن جۇمىس ەمەس. ءبىز تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە بۇل باعىتتا بىرنەشە اۋقىمدى ءىس اتقاردىق. 2004 -جىلى «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان اۋماعىنداعى تاريحي- مادەني ەسكەرتكىشتەر مەن نىسانداردى جاڭعىرتتىق. 2013 -جىلى «حالىق - تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسى ارقىلى الەمنىڭ ەڭ بەلدى ارحيۆتەرىنەن ءتول تاريحىمىزعا قاتىستى قۇجاتتاردى جۇيەلى تۇردە جيناپ، زەرتتەدىك.
تۇڭعىش پرەزيدەنت - ەلباسى ن. نازاربايەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان وسىناۋ ورەلى ىستەرگە ۇلەس قوسىپ جۇرگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۋات ەسىمحانوۆپەن ارناۋلى ءتىلشىمىز سۇحباتتاسقان ەدى.
- قۋات اعا، قازاق حالقىنىڭ ءوز ءتول تاريحى، ادەبيەتى مەن مادەنيەتى ءالى كەلەشەككە تۋ ۇستاپ كەلەر تالاي ۇرپاق ءۇشىن تاۋسىلمايتىن قاسيەتتى قازىنا ەكەنى انىق. جاڭا عاسىر، جاڭا زامانعا بەت بۇرعان بۇگىنگى ۇرپاققا سول سان عاسىرلىق سىن مەن سىناق جولىنان وتكەن اتا- بابامىزدىڭ ونەگەلى تاريحىن جەتكىزۋدى ءوزىڭىزدىڭ ازاماتتىق بورىشىڭىز ساناپ كەلەسىز. وسىناۋ وتكەنگە ەرەكەشە قۇرمەتپەن، جەكە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ازاماتتىق پوزيتسياڭىزدىڭ العىشارتتارى قالاي قالىپتاستى. اڭگىمە ءالقيسساسىن وسىلاي وربىتسەك.
- ءبارىن باسىنان باستايىن. 1987 -جىلى پاۆلودار وبلىسىنداعى ەرماك (قازىرگى اقسۋ) اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەدىم. ەل ارالاپ ءجۇرىپ، قازاقتىڭ جەرى بولسا دا قازاقتىڭ ءيسى سەزىلمەيتىن وسى ايماقتا مىقتى قازاق وتكەن بە دەپ ىزدەدىم. ارينە، الدىمەن بيلىكتەگى كومپارتيا تالابىنا وراي قيمىل جاسادىم. ول كەزدە ەرماكتا ءبارى ورىسشا ەدى. ءتىل دە، ءدىل دە، سالت تا ورىستانعان. سوندا ەستىدىم. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى مامبەت وماروۆ دەگەن قازاق ءوتىپتى. كولحوز باسقارعان. حرۋشەۆ ءداۋىرىنىڭ قاھارمانى.
كەزىندە دارىپتەلگەن، سوسىن ۇمىتىلعان. نە كوشەنىڭ اتى بەرىلمەگەن. جەرلەنگەن جەرى دە بەلگىسىز. زامان- اي دەسەڭىزشى. سودان باستالدى - وتكەنگە سالاۋات. مەكتەپكە اتىن بەرگىزدىم. بيۋست قويعىزدىم. كوشەنى اتادىق. جاقسىلاپ جول سالدىق. وسى قايىرلى ءىستىڭ اشىلۋىنا الماتىدان دوسىم جانىبەك كارمەنوۆ كەلدى. عۇمىرلى قاريالاردى جيدىق. كوپ كورگەندەردىڭ اماناتىن سوندا ەستىدىم. قانشاما اتا- بابالارىمىزدىڭ جاتقان جەرلەرى ەلەۋسىز قالعانىن ەڭسەسى كوتەرىلە باستاعان ەل اقساقالدارى ايتتى. ەڭبەك دەمالىسىمدى العاندا انامدى كولىگىمە وتىرعىزىپ، قازاقتىڭ ۇلان- عايىر دالاسىن شارلايتىنمىن.
ارۋاقتى تۇلعالاردىڭ باسىنا ارنايى بارىپ، قۇران وقيتىنبىز. سول كەزدە جۇرەگىمدى جارالاعان ءجايتتى ايتايىن. بىردە سەمەيگە بارعانىمىزدا اياۋلى انام كوزىنە جاس الىپ: «سەمەيدەگى سسسر- گە ايگىلى ەت كومبيناتىنىڭ استىندا ۇلتىمىزدىڭ سانداعان دۇلدىلدەرى جاتىر... مىنا ماڭدا كەمپىربايدىڭ سۇيەگى جاتىر… تالاي ازامات ەسكەرۋسىز قالدى- اۋ…» دەپ كۇرسىنگەن. ە، بۇل دالادا قانشاما ارىستاردىڭ تاعدىرى تالكەككە ۇشىرامادى دەيسىڭ. جانىم جاي تاپپادى. تاريحي دەرەكتەرمەن تانىستىم. سەمەيدىڭ تاريحىن جازعان جۋرناليست ءارى جازۋشى جەكەن جۇماحانوۆتىڭ كىتاپتارىن قاراپ شىقتىم. ءبىرشاما دەرەكتەردى بىلگەن سوڭ مازام قاشتى. ناقتى مالىمەتكە قانىق جانداردان كوزى ءتىرىسى اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ قالىپتى.
الماتىعا ارنايى ات باسىن بۇردىم. سوندا زەكەڭ «ول جەردە سۋىرىپ سالما اقىندىعىمەن، ءارى انشىلىگىمەن اتى شىققان كەمپىرباي بوگەمباي ۇلى عانا ەمەس، الاشوردا بەلسەندىلەرى مەن اسكەرباسىلار جەرلەنگەنىن» دەپ ايتتى. بۇل دەرەكتەر ۇلكەن اقىن نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ ەرتەرەكتە باسپا سوزدە جاريالانباعان، ەل اۋزىندا جۇرەتىن ولەڭدەرىندە ايتىلادى.
- ءيا، بۇل جاعدايدى ءسىز شىعىس - قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى كەزىندە ەستىپ ءبىلدىڭىز. كەيىنىرەك سولتۇستىك - قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولعان كەزدە اتقارعان يگى ىستەرىڭىزدى دە بىلەتىن جۇرت جىر قىلىپ ايتادى.
- قىزىلجار - قازاقتىڭ نەبىر مارقاسقالارىنىڭ تابانى تيگەن قاسيەتتى جەر. وسىندا قوجابەرگەن، سەگىز سەرى، سوسىن وزگە دە ءبىرقاتار اپتال ازاماتتار ماڭگىلىككە ورىن تەپكەن. ءبىر كۇنى قوجابەرگەننىڭ زيراتىنا بارسام، تەمىر شارباقپەن ءجاي قورشالا سالىپتى. سودان تاريحتاعى ورنىن تانىتۋ ءۇشىن وبلىستاعى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى، اكادەميك عالىم مۇتانوۆ حالىقارالىق عىلىمي- پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدى.
استانا مەن الماتى عالىمدارى بايانداما جاساپ، اقپارات تەتىگى اعىتىلدى. ارتىنان ومبىعا بارىپ جوباسىن سىزدىرىپ، ءتورت ازامات بولىپ باسىنا ۇلكەن مازار تۇرعىزدىق. اس بەرىپ، ارۋاعىنا دۇعا باعىشتادىق. ەكى تومدىق كىتابى جارىققا شىقتى. اتاقتى باتىر بايان دا سول وبلىستان شىققان عوي. ال ماعجاننىڭ «باتىر بايان» جىرىنداعى جولدىوزەك دەگەن جەردى اققايىڭ اۋدانى ەتىپ وزگەرتتىك. ونىڭ تابيعاتى اقىنعا عانا ەمەس، ادام بالاسىنا ەرەكشە اسەر قالدىرادى. اۋاسى دا جۇپار ولەڭ، تابيعاتى دا تۇنعان ولەڭ. ءبارى دە - ولەڭ! بابالار دانالىعىنداي ولەڭدەتىپ جاتادى!..
وباعان وزەنى اعىپ كەلەدى دە، جەر استىنا ءوتىپ ءىز-ءتۇزسىز جوق بولىپ كەتەدى. بىرنەشە شاقىرىمنان سوڭ جەر ۇستىنە قايتا اينالىپ سوعىپ، قوستانايدى بەتكە الىپ اعىپ جاتقانى. مىنە، ول جەردى كيەلى دەۋىمنىڭ سىرى وسىندا جاتىر.
كوپ ۇزاماي سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا باتىر بايان ەسىمى ورتا مەكتەپكە بەرىلەدى. سەگىز سەرىنىڭ دە كىتابى جاريالاندى. قىزىلجاردا ءسابيت پەن عابيتتىڭ 100 جىلدىعىن ەل بولىپ اتاپ وتتىك. 2003 -جىلى ماعجان جۇمابايەۆتىڭ 110 جىلدىعىن دا ەسكەرۋسىز قالدىرعان جوقپىز. قازىر ۇلكەن اۋدان ماعجان اتىندا. تاريح ادىلەتتىلىگى دەگەن وسى. ال ونىڭ ءبارى بىرتىندەپ، ساناعا ساتىلاپ ۇلتتىق تانىم ورنىققان سايىن ورىندالا بەرەتىن ءجايت.
مىنا جايتكە دە جۇرتشىلىق نازارىن اۋدارعىم كەلەدى. وسى پەتروپاۆلداعى ءىس-شارالارعا جينالعان تۇرسىنبەك كاكىشيەۆ باستاعان اقساقالدارىمىزدى، ەلىمىزدىڭ زيالى قاۋىمىن ورىنبورعا اپاردىم. كوشە ارالاتىپ، كەشەگى الاش استاناسىن كورسەتىپ كەلە جاتىرمىن. ءبىر ءۇيدىڭ قابىرعاسىندا «پۋشكيننىڭ توقتاعان ءۇيى» دەپ، كەلەسىسىندە تاعى دا سونداي جازبالار تۇر.
ونى ايتاسىز، ءبىر رەستوراننىڭ الدىندا پۋشكيننىڭ اتشىسى اتىن سۋارعان قۇدىققا دەيىن بەلگى تاقتايشا ىلىنگەن. وتكەندى قۇرمەتتەۋ دەگەن وسى بولسا كەرەك.
سول قىزىلجاردان شىققان توبىمىزبەن ماعجان جۇمابايەۆ پەن ساكەن سەيفۋللين وقىعان ۋچيليشەگە دەلەگاتسيا بولىپ باردىق. سونىڭ الدىندا ەجەلگى ەسكى دوسىم ومبى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى لەونيد پولەجايەۆپەن كەلىسىپ سول ۋچيليشەگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتۋدى شەشىپ قويعانبىز.
جاس ۇرپاعىمىز بويىنا ىزگىلىكتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن الدىڭعى تولقىن اعالاردىڭ اتىنان جاسالعان مۇنداي ءىستىڭ عۇمىرى ۇزاق بولماق دەپ ويلايمىن. ءبىر جاراتقاننىڭ قيىننان قيىستىرىپ شىعاراتىن كەرەمەتى بولادى. وسى الاش ارداقتىلارىنا تاعزىم ەتىپ، اس ءىشىپ شىقان سوڭ ءبىر ساتكە بوي جازىپ سەرۋەندەيىك دەپ رەستوران الدىنداعى پارككە باردىق. كوپشىلىك قىدىراتىن، يت جەتەكتەگەندەر قاپتاپ جۇرگەن جەر ەكەن. قولىمداعى قوقىستى تاستايىن دەپ بۇرىلعاندا الاڭقايعا جاپسىرىلعان كىشكەنتاي تاس تاقتايشاداعى جازۋعا كوزىم ءتۇستى دە قاققان قازىقتاي قاتىپ قالدىم. ءوز كوزىمە ءوزىم سەنبەيمىن.
«زدەس بۋدەت ۋستانوۆلەن پامياتنيك يزۆەستنومۋ گەوگرافۋ چوكانۋ ۆاليحانوۆۋ» دەپ جازىلعان. ءسىرا، 40 - 50 جىل بۇرىن قويىلعان تاقتا بولار. سول جەردە قۇرانىمىزدى باعىشتاپ، ءوزىم ىشتەي وي ءتۇيىپ قايتتىم. ەلگە كەلگەن سوڭ مىقتى ازاماتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ سول جەرگە شوقان بابامىزعا ەسكەرتكىش ورناتامىز دەپ شەشتىك. تاعى دا دوسىم ومبى گۋبەرناتورى لەونيد پولەجايەۆقا جولىقتىم. شەشتىم.
ول: «قازاقتار مىستان ەسكەرتكىش قويارسىڭدار. ۇرىلار كوپ، تونالماۋ جاعىن دا ويلاستىر»، دەگەن. سودان ومبىنىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترىن پاۆلوداردان بىلەمىن. سوعان ايتتىم.
گەنەرال دوسىم شوقان ەسكەركىشىنىڭ تۇبىنە پوليتسيا پوستىن قويدى. قازىر دە سول كۇزەت پوستى سول جەردە. ارينە سىرت ەلدە ەسكەرتكىش ورناتۋ ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنەن رۇقسات الۋ كەرەك.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سول جىلدارداعى اكىمى اناتولي سميرنوۆ ەلباسى نازاربايەۆتان كەلىسىمدى الدى. مەن بيزنەستەگى ازاماتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، ارۋاق الدىنداعى پارىزدى ورىندادىم. 2003 -جىلى ورىنبارداعى نازاربايەۆ - پۋتين جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋى الدىندا شوقان ءۋاليحانوۆ ەسكەرتكىشىن ورناتتىق. كەرەمەت ەل ءسۇيسىنىپ قارايتىن ەڭسەلى ەسكەرتكىش بولدى.
- ءبىز ۇمىتشاق حالىقپىز… وتكەنىمىزدى تەز ۇمىتىپ ۇلگىرمەستەن، بۇگىنىمىزدى دە باعدارلاي الماي جاتامىز. ءبىراق ءبىر وكىنىشتى، ءبىر ءۇمىت العا جەتەلەيدى. ابىلاي حاننىڭ پەتروپاۆلداعى اق ءۇيى توڭىرەگىندە داۋ- داماي از بولعان جوق. وسى تاريحي نىسان جايلى العاشقى جورامالدار ايتىلىپ، سونى ايعاقتايتىن دەرەكتەر ىزدەستىرىلە باستاعان كەزدە ءباز بىرەۋلەر بۇل جاقتا اتاقتى حاننىڭ ورداسى بولماق تۇگىل، اياعى دا اتتاپ باسپاعان دەپ قىزىلكەڭىردەكتىككە سالىندى. ارينە وعان دالەل قۇجاتتار رەسەي ارحيۆتەرىندە ەكەنى ءمالىم.
رەسەي ارحيۆى ستاليننىڭ تۇسىندا شىعارعان بۇيرىعىنا سايكەس ءالى دە وزگەرىس ەنگىزىلمەي ۇزاق ۋاقىتتان بەرى جابىق جاتىر. ساۋد ارابياسىندا كونسۋل بولعان قازاقتان شىققان تۇڭعىش ديپلومات شىعىستانۋشى، ساياساتكەر، سوۆەتتىك مەملەكەت قايراتكەرى ءنازىر تورەقۇلوۆ تۋرالى كىتاپتاردىڭ اۆتورى تايىر مانسۇروۆ ەكەنىن بىلەسىز.
مانسۇروۆ رەسەيدە ەلشى بولىپ جۇرگەندە ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ ءوز قولىمەن جازعان ءومىربايانىنىڭ كوشىرمەسىن اراداعى دوستىق قاتىناستى ارقالانىپ رەسەي ۇكىمەتىنىڭ پرەدسەداتەلى ەۆگەني پريماكوۆتىڭ كابينەتىنە بارىپ، پريماكوۆتىڭ جەكە وزىنەن ەشكىمگە ايتپايمىن دەپ ۋادە بەرىپ العانىن ماعان قۇپيالاپ ايتقانى بار ەدى… ال ابىلايدىڭ اق ءۇيىنىڭ كوشىرمەسىن ەلگە ءسىز اكەلدى دەگەندى ەستىگەن ەدىم. سونىڭ ءمان- ءجايىن ايتساڭىز.
- ورىنبورداعى شوقان ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسۋ جاڭادان تاعايىندالعان وبلىس اكىمى سول تايىر مانسۇروۆقا بۇيىردى. سميرنوۆ اكىمدىكتەن بوساتىلعان ەدى ول كەزدە.
ال ابىلايدىڭ اق ءۇيى بولماعان دەگەن قاۋەسەت ءدۇرىلدىپ، انە- مىنە وسى اڭگىمەنى توقتاتۋعا شەشىم قابىلدانايىن دەپ تۇرعاندا ارنايى ماسكەۋگە باردىم. «ادام بىلىسكەنشە» دەيدى عوي. رەسەي گرۋ- ىندەگى (باس بارلاۋ باسقارماسى) وفيتسەرلەر ماعان ارحيۆتەگى ابىلايدىڭ ءۇيىنىڭ كوشىرمەسىن كورسەتتى. ءبىراق قولىما ۇستاتپايدى. رۇقسات جوق. وقىپ تانىستىم. پاتشانىڭ ۋكازىمەن ابىلايدىڭ قۇرمەتىنە سالعان رەزيدەنتسيا. قانشا قارجى جۇمسالعانى، تولىق بۋحگالتەرلىك ەسەپ تۇر. تىپتەن ءداۋ بورەنەلەردى تاسۋ ءۇشىن ورالدان نەشە ات الدىرعانىنا دەيىن تىركەلگەن. 1811 -جىلى نەدەن ورتەنگەنىنە دەيىن راسىمدەلگەن. ءبارى تايعا تاڭبا باسقانداي.
سونىمەن اكادەميك ماناش قوزىبايەۆتىڭ شاكىرتى، ءبىزدىڭ ەلشىلىكتە جاۋاپتى قىزمەت اتقاراتىن قوبىلاندين دەگەن ىنىمنەن رەسەيلىك دوستار سۇراعان قاعازدى حاتتاپ، اق ءۇيدىڭ كوشىرمەسىن الىپ استاناعا جەتتىم. سول جىلدارى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە جاۋاپتى قىزمەتتەگى بولعان جازۋشى تولەن ابدىكوۆ: «پەتروپاۆلدا ابىلايدىڭ اق ءۇيى بولماعانى تۋرالى مالىمەتتى جازىپ قويدىم، ەرتەڭدەر جوعارى جاققا كەتەدى»، - دەپ قاراپ وتىر. مەن قولىمداعى قۇجاتتاردى كورسەتتىم. سونىمەن «مادەني مۇراعا» جاۋاپتى مەملەكەتتىك حاتشىعا باردىم. ارعى جاعى بەلگىلى...
ابىلايدىڭ اق ءۇيى مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنا ەنگىزىلىپ، قالپىنا كەلتىرىلدى. حان ورداسىنىڭ اۋلاسىنا «ات ۇستىندەگى ابىلاي حان» مۇسىندىك كومپوزيتسياسى ورناتىلدى. قولادان قۇيىلعان ەسكەرتكىشتىڭ اۆتورى - الماتىلىق ءمۇسىنشى قازىبەك ساتىبالدين. تولىق قالپىنا كەلتىرىلىپ، جاڭاشا كەيىپكە ەنگەن حان ورداسى 2008 -جىلى تامىزدىڭ 21 ىندە ەسىگىن ايقارا اشتى. سول كۇنى تاڭ ەلەڭ- الاڭنان جۇرتشىلىق حان ورداسىنا قاراي اعىلدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار اسىعا كۇتكەن بۇل وقيعاعا ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قاتىسىپ: «ءبىز بۇگىندە ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن باتىرلارىمىز بەن تاريحتا اتى قالعان تۇلعالارعا ارناپ ەسكەرتكىشتەر سالىپ كەلەمىز. سولاردىڭ ىشىندەگى بىرەگەيى، ارينە، ابىلاي حان رەزيدەنسياسى ەكەنى داۋسىز»، - دەدى.
سوسىن ەلباسىنىڭ «بۇل ورىن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كوزايىمىنا اينالادى» دەگەن ءسوزى دە راستالدى. مۇراجاي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، ادامدار، اسىرەسە، العاشقى كۇندەرى مۇندا تولاسسىز اعىلعان ەكەن. قازىر دە كەلۋشىلەر كوپ. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن قىزىلجارعا جولى تۇسكەن مەيماندار ابىلايدىڭ اق ءۇيىن كورمەي كەتپەيتىن يگى ءداستۇر قالىپتاستى. كورشىلەس رەسەيدەن كەلىپ جاتاتىن قوناقتار دا ىزدەرىن سۋىتپايدى. قۋانتاتىنى سول، مۇندا ءارتۇرلى مەكەمەلەردەن ۇيىمداسقان تۇردە ەكسكۋرسياعا كەلۋشىلەرمەن قاتار، قىزىقتاپ، ءوز ىنتا- ىقىلاستارىمەن تابالدىرىق اتتاعاندار دا از ەمەس. ۇلتتىق تانىم دەگەن وسى.
- ماماندىعىڭىز - ينجەنەر- قۇرىلىسشى، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتىسىز. ەرتەرەكتە رەسپۋبليكانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى اتاعىن الدىڭىز. «قۇرمەت»، «پاراسات»، «ق ر قۇرمەتتى تەمىرجولشىسى» وردەندەرىمەن ناگرادتالعانسىز. بىرنەشە وبلىس پەن اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دەگەن مارتەبەڭىز بار. قاي جەردە جۇرسەڭىز دە ەل قۇرمەتىندەسىز. ءسىز تانىمايتىن، ءسىزدى بىلمەيتىن اقىن- جازۋشى كەم دە كەم عوي. مۇنى وركەنيەتتىلىك دەپ بىلەمىز. قوعامىمىز دا سوعان ۇمتىلۋدا. وسىعان قالاي كەلدىڭىز. بيلىك پەن مادەنيەتتىڭ ءبىر- بىرىنە قاجەتتىلىگى تۋرالى اقساقال جاسىنا جەتكەن كەشەگى اكىمنەن سۇراساق دەيمىز.
- سوۆەت وداعى كەزەڭىندە قازاقستان جازۋشىلار وداعى اقىن- جازۋشىلاردى وندىرىستىك وڭىرلەردىڭ تىنىس- تىرشىلىگىمەن تانىستىرۋ، ەڭبەكشىلەر اراسىندا ادەبيەتتى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا وبلىستارعا جىبەرىپ تۇراتىن. ولجاس سۇلەيمەنوۆ سونداي ءىس-ساپارمەن ەرماك (قازىرگى اقسۋ) قالاسىنا كەلەدى. بۇل 1968 -جىل بولسا كەرەك. قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى ولجەكەڭدى كورنەكتى ورىن سانالاتىن اتامان ەرماكتىڭ ەسكەرتكىش مۇسىنىنە اپارادى.
«مىناۋ كىم؟» - دەپ سۇراپتى ول.
جانىنداعىلار: «ءا، بۇل ءسىبىردى يگەرۋشى ايگىلى اتامان ەرماك تيموفەيەۆيچ قوي...» - دەپ جارىسا جاۋاپ بەرە باستاعان عوي. سول ساتتە وردا بۇزار وتىزدان ەندى عانا اسقان قىزۋ قاندى اقىن ولجاستىڭ «ۆىستۋپلەنيە ۋ پامياتنيكا ەرماكۋ» ولەڭى تۋىپتى… سول اۋداندى باسقارىپ، بابالار اماناتىن ورىنداۋدى تاعدىر مەنىڭ ماڭدايىما جازىپتى.
1987-1989 -جىلدارى - ەرماك اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى، 1989-1992 -جىلدارى - پارتيا قالالىق كوميتەتتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى، اۋداندىق جانە قالالىق حالىق دەپۋتاتتار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىن اتقاردىم. بۇل ناعىز وتكەلدەن وتەر وتپەلى كەزەڭ بولاتىن. تاۋەلسىزدىككە بەت بۇرعان، ەگەمەندىككە قول جەتكەن ەرەكشە جىلدار بولاتىن.
تاۋەلسىزدىك بىزگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ ءۇشىن بەرىلدى. ءيا، ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى، جەردىڭ قوجاسىنىڭ كىم ەكەنى، شەكارانىڭ بەكىتىلۋى، ەكونوميكانىڭ ەركىندىك الىپ، نارىققا بەيىمدەلۋى، دۇنيە- مۇلىكتىڭ جەكەنىڭ قولىنا ءوتۋى - بۇل مەملەكەتتى نىعايتاتىن نەگىزگى فاكتورلار. ايتكەنمەن، ءبىر ەلدىڭ تولىققاندى تاۋەلسىز بولۋى ءۇشىن سول ەل حالقىنىڭ ساياسي- ەكونوميكالىق جاقتان عانا ەمەس، رۋحاني تۇرعىدان تاۋەلسىز بولۋى باستى شارت دەپ تۇسىنەمىن. ونسىز تاۋەلسىزدىك - تاۋمەندىلىكتىڭ ەكىنشى اتاۋى عانا بولماق-ءدۇر.
رۋحاني تاۋەلسىزدىك - سانانى وتارسىزداندىرۋ. مەن وسىنى ءتۇسىندىم. سوندىقتان بارىنشا ءىس- ارەكەت جاساۋعا بەل سىبانا كىرىستىم. ەرتەرەكتە عابيت مۇسرەپوۆ، عابيدەن مۇستافيندەرمەن ەل كەلەشەگى تۋرالى ەركىن سويلەسكەنىم بار. بۇل كەزدە ولار جوق. سودان الماتىعا جازۋشىلار وداعىنا تارتتىم. ءابىش كەكىلبايەۆ باستاعان جازۋشىلارعا جولىعىپ ەرماكتىڭ ەسكەرتكىشىن ورنىنان الىپ تاستاۋ تۋرالى جوسپارىمدى ايتتىم.
«- ول قالاداعى كوممۋنيستەر ساعان رۇقسات بەرەر مە ەكەن؟»، - دەدى ولار. «- ەرماك قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءوزىممىن»، - دەدىم. سونىمەن نە كەرەك زيالىلار باتاسىن الدىم. ارينە، «بايقا، ۇرىنىپ قالما» دەگەن ەسكەرتۋلەر ايتىلدى. مەن قانداي ءبىر ارەكەتكە بارماس بۇرىن سول جاعدايدى تولىق زەرتتەپ الامىن. سونىڭ الدىندا ايگىلى تاريحشىمىز اكادەميك ماناش قوزىبايەۆقا ارنايى جولىعىپ، ەرماكتىڭ ءومىرىن، قايدا تۋىپ، قايدا ولگەنىن انىقتاپ بەرۋدى سۇراعانمىن.
اكادەميك ماناش اعامىز ءوزىنىڭ رەسەيدەگى دوستارىنا ۇسىنىس جاسادى. ءارى ءبىر وزىنە ءتان تىنىمسىز ەڭبەگى ارقىلى ەرماكتىڭ باتىر ەمەس، قانىشەر، باسكەسەر بولعانىن، ونىڭ قازاق تاريحىنا ەش قاتىسى جوق ەكەنىن انىقتاعان دەرەكتەردى تاۋىپ بەردى. ءسويتىپ ەرماك اۋدانى ءوزىنىڭ ەجەلگى اتاۋى اقسۋ بولىپ وزگەرتىلدى. بۇل ايتۋعا وڭاي، ىستەۋگە قيىن شارۋا ەدى. ەرماكتىڭ ەسكەرتكىشىن تاعىنان تايدىرۋدىڭ قانشالىقتى شۋ تۋدىرعانىن وسى كۇنى اڭىز رەتىندە قابىلدايتىندار بار. ونى قۇلاتپاق تۇگىل، ماڭىنا جولاتۋعا قارسى بولعان يمپەرياشىل پيعىلدار قاسارىسىپ باقتى. ءبىراق ءبىر تۇندە، ءبىر ساعاتتا ءداۋ ەسكەرتكىشتى جوق قىلدىق.
مىنە باۋىرىم، ارقامدا سەنىم ارتقان اقىن- جازۋشى، عالىم اعالارىم بولماسا وسىنداي كوزسىز ەرلىككە بارۋعا باتىلىم جەتەر مە ەدى.
- كۇللى الاشقا اتى ءمالىمابىلاي حاننىڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى بولعان مالايسارى، جىراۋلاردىڭ جىراۋى كەمپىرباي، ايگىلى «قورلان» ءانىنىڭ اۆتورى، قازاق ءان ونەرىنە ەرەكشە مانەرمەن جاڭالىق ەنگىزگەن ەستاي، سەگىز سەرى، قوجابەرگەن جىراۋ، جازۋشى ءسابيت دونەنتايەۆ، الاششىل تۇلعا وتىنشى ءالجانوۆ، ساكەن سەيفۋليننىڭ تۇياعى، اۋىر ازاپ جولىندا شەتىنەگەن ايان ساكەن ۇلى سەكىلدى ونداعان تاريحي ەسىمدەردىڭ حالىق جادىندا قايتا جاڭعىرۋىنا ىقپال ەتتىڭىز. ءبىرىنىڭ باسىنا ەسكەرتكىش تۇرعىزىپ، ەندى بىرىنە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتۋعا مۇرىندىق بولدىڭىز. ءبىرىنىڭ كىتابىن شىعارىپ، اس بەرىپ، تۋىس- تۋعاندارىن جيناپ، كۇللى قازاق زيالىلارىنىڭ باسىن قوسىپ، ۇمىتىلماس شارا وتكىزىپ، تاعى بىرىنە اقىندار مەن جازۋشىلاردى ۇيىمداستىرىپ، سوزدەن ولمەس ەسكەرتكىش قويعىزدىڭىز. ەل ءبىلسىن، قاعازعا ءتۇسسىن دەپ وسى سۇراعىمدى ارنايى قويىپ وتىرمىن.
- الاشتىڭ اردا ازاماتتارىنا ارناپ وتىزدىڭ ۇستىندە ەستە قالار ەستەلىك دۇنيەلەردىڭ جاسالۋىنا باس- كوز بولدىم. مەن بيزنەسمەن دە، اقشاسى كوپ باي دا ەمەسپىن. ءاربىر قاسيەتتى ءىستى قولعا الىپ اسارلاتقان كەزدە بار جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا جۇكتەپ الىپ، باس بولاتىن ءبىر ايعايشى كەرەك. سول مەنمىن. وسى كۇنگە دەيىن جەتى ەسكەرتكىش، التى تاقتا، بىرنەشە گرانيت تاستار قويىپپىز.
وسى تۇستا ايتارىم تاريحتى تانۋعا كەلگەندە ساۋاتسىز ادامنان اسا ءبىر قاۋىپ جوق. ولار «مەن بىلەمگە» سالىپ، جاعا جىرتىسىپ داۋلاسپايدى. ەڭ قيىنى شالاساۋاتتىلار. ەگەر ولار ەكى سويلەمدى قۇراپ جازۋدى ۇيرەنسە ناعىز داۋكەس، پىسىلداق پالە. تاريحقا كىنارات. انادان- مىنادان وقىعان- ەستىگەندەرىن تەرمەلەپ- ءتىزىپ، اقيقات وسى دەپ جازادى. ونىسىمەن قويماي مەنىكى دۇرىس دەپ داۋلاسادى. مەنىڭ تۇيگەنىم ءار وقيعانىڭ دالەلى كەرەك. بۇلجىتپايتىن سىلتەمەلەرى قوسا جازىلۋى مىندەت. سوندا عانا ول شىندىققا جاقىن. تاريحتان ورىن الاتىن مالىمەت بولماق. شوقان ءۋاليحانوۆ پەن الكەي مارعۇلاننىڭ جازبالارىن وقىڭىزشى.
بارىندە ناقتى سىلتەمە كەلتىرىلەدى. اڭىز ەمەس، ومىردە بولعان كىسىلەردىڭ ەستەلىگى. جانە قاي جىلى، قاي ۋاقىتتا، قانداي جاعدايدا ايتىلعانى سول جازبادا كورسەتىلەدى. بەينەبىر نوتاريالدىق مەكەمەنىڭ قۇجاتتارىنداي ايدان انىق.
مىنە، تاريحي دەرەكتەر وسىلاي تىزبەلەنۋى كەرەك. مەن وسى ەسكەتكىشتەردى ورناتاردا وسىنداي قۇندى مالىمەتتەردى جينايمىن. ەشكىمنىڭ تاراپىنان داۋ تۋدىرمايتىن كەزدە عانا ازاماتتارعا ءسوز ايتىپ، ىسكە كىرىسەمىز. تاعى دا قايتالاپ ايتايىن. تاريحتى جاسايتىن، جازاتىن دا ادام دەسەك، ونىڭ ءادىل بولعانى ءجون. ال ونى زەردەلەپ، جۇيەلى زەرتتەۋ ءۇشىن الدىمەن ىنتا، سوسىن دالەلدى قۇجاتىڭ بولۋى ءتيىس.
ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا ۇمىتۋعا بولمايتىن وقيعالار، زامانالار زارى، سونداي زۇلمات كەزەڭدە ءومىر سۇرگەن، قازىر ەسكەرۋسىز ۇمىت قالعان تاريحي تۇلعالار جەتەرلىك. ءبىرىن بىلسەك، ەكىنشىسىن ۇمىتىپ، ەكىنشىسىن تانىساق، ءۇشىنشىسىن ىزدەۋسىز قالدىرىپ جاتامىز. تاريحي تۇلعالار مەن وقيعالاردىڭ مەرەيلى نەمەسە اتاۋعا ءتيىس جىلدارى ەسكە الۋ، سول ارقىلى بۇگىنگى ۇرپاق ساناسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ۇلى ەسىمدەردى جاڭعىرتۋ كۇنى كەشە بوداندىق قامىتىن كيگەن ءار ەل ءۇشىن ماڭىزدى قادام. مۇنداي تاجىريبەدەن ءبىز عانا ەمەس، ءبىر كەزدەرى وتارلىقتىڭ قامىتىن كيگەن كەز كەلگەن مەملەكەت وتكەن.
ەركەعالي راحماديەۆتى بىلەسىز. مادەنيەت ءمينيسترى بولعان. قازاقستاننىڭ العاشقى ەڭبەك ەرى. شەت ەل تانىعان ايگىلى كومپوزيتورىمىز. سول كىسىمەن بىردە بالقاشقا شومىلۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. كول جاعاسىندا دەم الىپ وتىرعانىمىزدا ماعان ول: «مەنىڭ موينىمدا ءبىر امانات بار. سونى ورىنداماق بولىپ ءبىرقاتار باسشىلارعا قولقا سالىپ كورىپ ەم، ناتيجە شىقپادى. ەندى بويىمنان كۇش- قۋات كەتكەندە كىم تىڭداي قويار دەيسىڭ؟!» دەدى.
اماناتتىڭ ءجونى بىلاي ەكەن. ەراقاڭنىڭ وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلىنىڭ باسىندا الماتىداعى كونسەرۆاتوريادا رەكتور كەزى. ول ءبىر كۇنى بورلىدەگى اكە- شەشەسىنە بارماقشى بولادى. جولعا جينالىپ جاتقانىندا قانابەك بايسەيىتوۆ «مەنى دە الا كەتسەيشى» دەيدى. قانابەكتىڭ اۋىلى دا ۇشتوبەنىڭ جانىندا. ەراقاڭ جارايدى دەپ كەلىسىمىن بەرەدى. ۇلى ساسكەدە ارقارلى اسۋىنان وتە بەرگەن جەردە قانەكەڭ: «ماشيناڭدى توقتات» دەيدى. داستارحان جايىلادى. «ءاي، ەركەش، مەن بۇل جەرگە ءىشىپ-جەۋ ءۇشىن كەلگەنىم جوق. بۇل جەردى وزىنە ارنايى كورسەتەيىن دەپ كەلدىم. 1934 -جىلى كۇلاش ەكەۋمىز باس قوسقانىمىزدا جەتىسۋعا بەت الىپ ەك. كۇلاش ۇيىنەن ازىق-تۇلىك سالىنعان قورجىنىن الا شىققان بولاتىن. جەتىسۋ وڭىرىنە جەتكەننەن كەيىن وسى جەرگە ايالدادىق. قاسىمىزدا سەرىكتەرىمىز بار. كۇلاش سوندا كوپشىلىككە قاراپ: «جەتىسۋعا العاش كەلىن بولىپ، جەرىن اتتاپ وتىرمىن، داستارحان جايايىن دەپ ىسكە كىرىسىپ كەتكەن ەدى» دەپتى قانەكەڭ. ەراقاڭ وسى ماڭنىڭ ەلەۋسىز بولىپ بارا جاتقانىنا نالىدى. ويلانىپ جاتپاستان «ماعان نەگە بۇرىن ايتپاعانسىز؟!» دەدىم.
كۇلاش بايسەيىتوۆا سوۆەت وداعىنداعى حالىق ءارتىسى اتاعىن العاش العان بەس جۇلدىزدىڭ ءبىرى. سول كەزدە جاسى 24 تە عانا. عالامات وقيعا. الەم ارتىستەرى كۇلاشتى «فەنومەن، چۋدو» دەگەن. ونداي ارتىستەر قازاقتا عانا ەمەس، الەم تاريحىندا نەكەن- ساياق.
ەندەشە كۇلاشتەي ارداقتىلارىمىزدىڭ ەسىمىن كەلەشەكە جەتكىزۋىمىز پارىز. كوپكە سوزبادىق. مارقۇم ەركەعالي اعام سول ەسكەرتكىشتى كوردى. «قانىبەك پەن كۇلاشقا ەلىمىز ءوستى، وركەندەدى. ونەردى كوككە كوتەردى»، دەپ و دۇنيەدە كەزدەسكەندە ايتام دەپ رازى بولعان ەدى. سول ەسكەرتكىش بەلگىتاستىڭ بەتىنە اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ «قازاقتىڭ ايگىلى ءانشىسى كۇلاشتىڭ جەتىسۋ ەلىنە كەلىن رەتىندە العاش كەلگەن ساپارىندا قانابەك بايسەيىت ۇلى ەكەۋىنىڭ ات شالدىرىپ، داستارقان جايعان جەرى» دەگەن ءسوزى ورنەكتەلىپ ءتۇستى.
بىردە كوكشەتاۋ قالاسىنداعى زيراتتا بولعانىمدا، شاعىن تاستاعى جازۋعا كوزىم ءتۇستى. وندا: «بۇل جەردە ساكەن سەيفۋلليننىڭ ۇلى ايان جەرلەنگەن» دەپ جازۋ تۇردى.
اسىل تۇياعىنىڭ بەيىتى نەگە مۇنشالىقتى قاراۋسىز قالعان دەگەن سۇراق سانامدى دا، جانىمدى دا بايىز تاپتىرمادى. سۇراۋ سالىپ، وقيعانىڭ استارىنا ءۇڭىلدىم.
ساكەن اتىلعاننان كەيىن جەڭگەمىز گۇلباھرام قىزىلجاردان پوەزبەن كوكشەتاۋعا اتتانادى. قولىنداعى دىمكاس ايان جول ۇستىندە شەتىنەيدى. جولسەرىككە ايتسا، «سەيفۋلليندەي حالىق جاۋىنىڭ» ايەلى رەتىندە ساناپ، كەزدەيسوق ستانسادان ءتۇسىرىپ كەتە مە دەپ قاۋىپتەنگەن. جانسىز بالاسىنىڭ اۋزىن كەۋدە تۇسىنا توسىپ وتىرادى دا، مەجەلى جەرىنە جەتكەندە الگى زيراتقا جەرلەيدى. سودان بەرى قاراۋسىز قالىپتى. ازاماتتارمەن اقىلداسىپ، اس بەرىپ، بەلگىتاسىن قويدىق. ونىڭ بەتىنە نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ:
«ۇزىلگەن ءبىر قاۋىرسىن جاتىر مۇندا،
ساكەندەي اقسۇڭقاردىڭ قاناتىنان»، - دەگەن ولەڭ جولدارى جازىلدى.
- قۋات اعا، جۇرەكپەن سويلەيسىز. سول ءسوزىڭىز ءنار ىزدەگەن جۇرەكتەرگە ءدوپ ءتيىپ ىزگىلىككە ۇندەيدى. ادام بالاسىنىڭ وي- ساناسىن، تاريحي تانىمىن ءبىر ساتتە وزگەرتۋ جەكە تۇلعا تۇرماق، تۇتاستاي مەملەكەتتىڭ دە قولىنان كەلمەيدى.
ءبىراق مەملەكەت وڭ قادامعا باستايتىن وزگەرىستەر پروتسەسىن وبەكتيۆتى تەندەنتسيالاردى ءتۇسىندىرۋ، ماڭىزدى اقپاراتتى حالىققا جەتكىزۋ جولىمەن جانە دە، ەڭ باستىسى، وزىندىك مولشىلىق پەن وركەنيەتتىلىككە باعىتتالعان الەۋمەتتىك - ەكونوميكالىق ساياساتتى، تاريحي - مادەني شارالاردى ىسكە اسىرۋ جولىمەن جەدەلدەتۋگە قابىلەتتى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» مەن «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» مەملەكەتتىك باعدارلامالارى سونىڭ باستاۋ بەلگىسى دەپ بىلەمىن.
- وسى ايتقاندارىڭىزبەن تولىق كەلىسەمىن. ەل ىشىندە جۇرگەن اۋقاتتى بيزنەسمەندەردىڭ ءبارى توعىشار ەمەس. ۇلتتىق تانىم تۇرعىسىنداعى قۇندىلىقتاردى تۇسىندىرە الساڭىز، يگىلىكتى ىسكە بەل سىبانا كىرىسەر ازاماتتارىمىز از ەمەستىگىن ءوزىم كورىپ ءجۇرمىن. ولار اتاق تا قۋمايدى. اتتارىن دا اتامايدى. كەلەشەگىمىزگە قاجەتتى شارا بولسا، كومەگىم وسى دەپ قولىنان كەلگەنىن جاساۋعا ءازىر.
جەكە باسىما كەلسەم مەنى ەكى انام تاربيەلەدى. اكەدەن ەرتە ايىرىلسام دا، قوس انام قاناتىمدى قايىرماي ءوسىردى. اجەم مەن انام تاريحي- اڭىز اڭگىمەلەردى، ناقىل سوزدەردى قۇلاعىما قۇيىپ، كاۋسار بۇلاقتىڭ تۇنىعىنان ءدام تاتىردى.
«ءار جىگىتتىڭ ىشىندە سىرعاۋىل بولادى. سول سىرعاۋىل مايىسسا ەشقاشان تۇزەلمەيدى. سەن اللادان وزگە ەشكىمگە قارىز ەمەسسىڭ! ەڭسەڭدى تىك ۇستا»، - دەۋشى ەدى. بۇل - انا ءسوزى! انا سوزىنەن قادىرلى ءسوز بولسىن با؟ !.
«ايەل - ءومىردىڭ تىرەگى عانا ەمەس، ايەل ءومىردىڭ ءوزى» دەگەن اتالى سوزگە باس يەمىن. مەنىڭ وسى ىستەرىمدى ايەلىم تۇسىنىستىكپەن قابىلدايدى. ايەلىم قولداعان سوڭ ۇل- قىزدارىم دا بارىنشا قولدايدى. ولار قازىر مەنىڭ ءىسىمدى جالعاستىرۋدا.
جالپى شىعىس حالىقتارىنىڭ اراسىندا، تىپتەن ءيسى مۇسىلمان ەلدەرىندە ايەل زاتىن بولەكشە باعالايتىن، قارىنداستى ەرەكشە قاتتى قاستەرلەيتىن حالىقتىڭ ءبىرى دە، بىرەگەيى - ءبىزدىڭ قازاق ەكەندىگى ايان.
قىز تاربيەسىن ۇلت تىربيەسى دەپ قابىلداعان جۇرتپىز. 2018 -جىلى پاۆلودار وبلىسىنىڭ ۋسول شاعىن اۋدانىندا ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىنىڭ كورنەكتى وكىلى، بەلگىلى كومپوزيتور مايرا شامسۋتدينوۆانىڭ ءمۇسىنىن قويدىق. 1937 -جىلعى حالىق جاۋلارىن اتىپ، تۇرمەگە توعىتا باستاعاندا رەسەيدەگى توركىندەرىنە بارىپ باس ساۋعالاپ، سوندا قايتىس بولعان قورلاننىڭ باسىنا باياناۋىلدان ءتورت توننا گرانيت تاس اپارىپ ورناتتىق.
«ءبىر قىز بار مارالدىدا قورلىعايىن،
تابيعات بەرگەن ەكەن كۇن مەن ايىن.
مۇراتقا ىزدەگەن جان ءبارى جەتكەن،
داريعا، ارمانىم كوپ نە قىلايىن»، - دەپ جىرلاعان ەستايدىڭ وشپەس ماحابباتى.
قازاقتىڭ الاقانعا سالىپ الپەشتەگەن سەرىسى، ءانشى پەرزەنتى ەستاي بەركىمباي ۇلى شىعارماشىلىعىنىڭ ەڭ شوقتىقتى تۋىندىسى دا وسى ءان.
ءبىزدىڭ قازاقتا باسى ارتىق بىقسىق ءسوزدى شىعاراتىن بەيباق بەيشارالار بار. ماسەلەن، ەستاي مەن قورلاندى ءبىر- بىرىنە قوسىپ قويادى. سول سەكىلدى اقان سەرى مەن اقتوقتىنى ءبىر توسەككە جاتقىزادى... ومىردە دە، ونەردە دە تازالىق بولسا دەيمىن. وسى ارداقتى، ءوز وشاقتارىنىڭ ۇيتقىسى بولعان قورلان، اقتوتى جانە مايرا تۋرالى جازعاندا اقيقاتتان اسپاۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
قورلاننىڭ جۇبايى سول زاماننىڭ وقىعان ازاماتى، اتاقتى ق ۇلىندى دەگەن بايدىڭ نەمەرەسى. بەس ۇلدارى بولعان. زۇلمات تۇسىندا ۆلاديۆوستوكقا بارىپ باس ساۋعالاعان. ۇرپاقتارى مىقتى ازاماتتار.
اقتوتى دا سونداي. اقان سەرىدە ماحاببات پەن سەزىم بولعان شىعار. شىن سۇيگەن بولار. سودان دا ەرەكشە بيىككە كوتەرىپ قۇرمەتتەپ جىرلاپ وتكەن. بولدى.
مىنە وسىنى كەزىندەگى كومپارتيا تۇسىندا سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ شىنايىلىعى وسىنداي دەپ عابيت مۇسىرەپوۆ پەسا جازدى. ساكەن ءجۇنىسوۆ رومان جازدى. ول اعالارىممەن كوزدەرى تىرىسىندە سويلەستىم. بىلەدى ەكەن. مويىندادى. ءبىراق سوتسياليستىك ادەبيەت پرينتسيپتەرىنەن اسا المادىق دەگەن.
وسى قازاق ايەلى تاقىرىبىن تەرەڭنەن زەردەلەدىم. ايتارىم كوپ. ايەل - وتانىمىزدىڭ ساقتاۋشىسى. وشاعىمىزدىڭ ۇيتقىسى. بەرەكە- بىرلىگىمىزدىڭ التىن دىڭگەگى. ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ مايەگى.
قۋات اعا تەرەڭنەن تەربەدىڭىز. قازاقتا «سۇلۋ» دەپ ايەلگە قاراتا ايتاتىن ءسوز بار. باسقا تىلدە ونى اۋدارۋ قيىن ەكەنىن ءتاجىرماشىلاردان ەستىگەنمىن. سۇلۋ - ول ادەمى، كورىكتى، اقىلدى، سىمباتتى، كەربەز، جانى تازۋ ارۋ دەگەن جيىنتىق وبرازى.
جاقىندارىڭىزدى وتكەننىڭ جاقسىسىنا ۇيرەتىپ، شاپاعاتىنا بولەپ ءجۇرسىز. الدا سۇلۋلار تاقىرىبىنا كەڭىنەن توقتالارمىز. جاقسىلىقتا جۇزدەسەيىك.
اۆتور: ماحات سادىق
