جويىلۋعا ءسال قالعان كولدەر

ءولى تەڭىز

ءولى تەڭىز — تاياۋ شىعىستاعى ەڭ تانىمال اعىنسىز تۇزدى كولدىڭ ءبىرى. مۇحيت دەڭگەيىنەن 420 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقاندىقتان قۇرلىقتاعى ەڭ تومەن اۋماققا جاتادى. وكىنىشكە قاراي، ءولى تەڭىزدىڭ تاعدىرى قيىن، بولاشاعى بۇلىڭعىر. كولگە كەلىپ قۇياتىن وزەندەر مەن جەر استى سۋلارىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانۋ، ايماقتاعى كليماتتىڭ وزگەرۋى — ءولى تەڭىز دەڭگەيىنىڭ ازايۋىنا اكەپ سوقتى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، 2050 -جىلى ءولى تەڭىزدىڭ ورنىندا كىشىگىرىم كولدەر عانا قالادى.

ۋرميا كولى

ۋرميا كولى — ارمەنيانىڭ تاۋلى ولكەسىندە ورنالاسقان اعىنسىز تۇزدى كول. كەزىندە يراننىڭ سولتۇستىك باتىسىنداعى كول سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە قاراي 140, شىعىستان باتىسقا قاراي 85 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتاتىن. سوڭعى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا كولدىڭ كولەمى 2000 شارشى شاقىرىمعا دەيىن ازايعان. بۇل 1984 -جىلعى كورسەتكىشتەن ءۇش ەسە تومەن. كول دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە ونى زەرتتەگەن ماماندار ايماقتاعى قاتتى قۇرعاقشىلىق پەن جەر سۋلاندىرۋ ماقساتىندا سۋدى دۇرىس پايدالانباۋ سەبەپ بولدى دەپ وتىر. سونداي- اق كولگە قۇياتىن وزەندەردە بوگەتتەردىڭ تۇرعىزىلۋى كەرى اسەرىن بەرگەن. قازىرگى تاڭدا ۋرميا كولىنىڭ بۇكىل ەكوجۇيەسى جويىلۋ قاۋپى الدىندا تۇر. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، الداعى بىرنەشە جىلدا ۋرميا كولىنىڭ ورنىندا تەك مي باتپاق قالادى.

چاد كولى

چاد كولى — ورتالىق افريكاداعى ەجەلگى قالدىق كول. نيگەر، كامەرۋن، نيگەريا جانە چاد سەكىلدى ءتورت مەملەكەتتىڭ شەكاراسىن ءبولىپ تۇرعان كولدىڭ اۋدانى وتكەن عاسىردىڭ 60 -جىلدارى 26 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇراعان ەكەن. ءتورت بىردەي مەملەكەتتى تۇشى سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان چاد كولى جاقىن بولاشاقتا جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن. بۇعان وزەندەردى اۋىل شارۋاشىلىعىنا دۇرىس پايدالانباۋ مەن سول ماڭداعى حالىق سانىنىڭ تەز ءوسۋى سەبەپ بولىپ وتىر.

ارال تەڭىزى

 ورتا ازياداعى ەڭ ۇلكەن اعىنسىز تۇزدى كول قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان. كەزىندە اۋماعى جاعىنان الەمدەگى ءتورتىنشى كول سانالعان ارالدىڭ سۋى 1960 -جىلدان باستاپ ازايىپ كەلەدى. ال 1989 -جىلى ارال تەڭىزى ەكى كولگە — وڭتۇستىك جانە سولتۇستىككە ءبولىندى. 2014 -جىلى وڭتۇستىك كولىنىڭ شىعىس بولىگى تولىقتاي قۇرعاپ قالدى. كولگە قۇياتىن ءامۋداريا جانە سىرداريا وزەندەرىنىڭ اۋىل شارۋاشىلعىنا ۇتىمسىز پايدالانعاندىقتان، قازىرگى تاڭدا ارال تەڭىزى تولىقتاي جويىلىپ كەتۋ قاۋپىنىڭ الدىندا تۇر. بۇدان بولەك، كولدەرگە ءتونىپ تۇرعان ءقاۋىپ ونى مەكەن ەتكەن جانۋار مەن وسىمدىك الەمىنە دە ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. قازىردەن باستاپ كولدەردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدى قولعا الماسا، جاقىن بولاشاقتا جەر شارى ءتورت كولىنەن ايىرىلىپ قالۋى مۇمكىن.

Massaget.kz 

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى