ءابىلقايىر حاننىڭ رەسەي پاتشايىمى ەليزاۆەتاعا جازعان حاتى تابىلدى
وندا ءابىلقايىر حاننىڭ رەسەي پاتشايىمى ەليزاۆەتاعا جاساعان ۇسىنىسى تابىلدى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «ارحيۆ - 2025» جوباسى بويىنشا اقتوبە وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنىڭ ديرەكتورى مارات تولەباي مەن عىلىمي قىزمەتكەر نۇرلان ەسەتوۆ ورىنبور وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنە عىلىمي ەكسپەديتسيا جاسادى. ولار ءبىر اپتادان استام ۋاقىت بويى قازاقستانعا، ونىڭ ىشىندە اقتوبە تاريحىنا قاتىستى قۇندى ماتەريالداردى جيناپ، ەلەكتروندى نۇسقاسىن اكەلدى.
«ەكسپەديتسيا بارىسىندا وبلىستىق ارحيۆ قورىنا بۇرىن-سوڭدى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلماعان، ХVІІІ-ХІХ عاسىرلارىنداعى اقتوبە وبلىسى اۋماعى، شارۋاشىلىعى، ونەركاسىبى، ءبىلىم ءىسى تۋرالى تاريحي ماڭىزى زور، اسا قۇندى قۇجاتتار اكەلىندى. پاتشا زامانىندا ورىنبور قىرعىزدارىنىڭ جەرىندە ورنالاسقان، كەيىن تورعاي جانە ورال وبلىستارى قۇرامىنداعى ويىل، قوبدا، ىرعىز، تەمىر سياقتى اۋدان تاريحىنا قاتىستى دەرەكتەرى بار ىستەر انىقتالدى. ورىنبور وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ «كانتسەلياريا ورەنبۋرگسكوي كوميسسي» اتتى قورىندا ساقتالعان ىستە ءابىلقايىر حاننىڭ رەسەي يمپەرياسىنىڭ پاتشايىمى ەليزاۆەتادان ءوزى جانە جانىنداعى قازاقتار ءۇشىن قالا سالۋ جونىندە سۇرانىسىن قاراستىرۋ جونىندەگى قۇجاتتار ساقتالعان»، - دەدى اقتوبە وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنىڭ ديرەكتورى مارات تولەباي.
ءابىلقايىر حاننىڭ قالا سالۋ تۋرالى ۇسىنىسى 1742-جىلى جازىلعان.
«حات كونە سلاۆيان تىلىندە جازىلعان. عالىمدار وقىپ، حاتتاعى بارلىق سۇرانىستار مەن ۇسىنىستاردى انىقتاپ، الداعى ۋاقىتتا قوسىمشا حابارلايتىن بولامىز. بۇل حاتتى ورىنبور گەنەرال گۋبەرناتورى جازىپ، ءابىلقايىر حاننىڭ ءوتىنىشىن رەسەي پاتشايىمى ەليزاۆەتاعا جەتكىزگەنى انىق. ءىس 200 گە جۋىق بەتتەن تۇرادى. قازىر بىزدە كوشىرمەسى تولىق بار. بۇرىن بۇل دەرەكتى زەرتتەۋشىلەر عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن بولۋى دا مۇمكىن. تەك ءبىزدىڭ ارحيۆتە بۇل قۇجات جوق ەكەنىن ايتا الامىز»، - دەدى مارات تولەباي.
اقتوبە ارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مۇراعاتتاعى قۇجاتتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن جيناقتاۋ ءۇشىن كەلەر جىلى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىمەن بىرگە ەكسپەديتسياعا شىعادى. سول كەزدە قۇجاتتاردى ىرىكتەۋگە مۇمكىندىك بار.
«اقتوبە وڭىرىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى جونىندە دە قۇندى مالىمەتتەر ساقتالعان ىستەر بار. ماسەلەن، قارا-قامىس شاتقالىنداعى جەرگىلىكتى قازاق ەگىنشىلەرىنىڭ ءبيدايىن وڭدەۋ ماقساتىمەن سۋ ديىرمەنىڭ سالۋ تۋرالى ايتىلعان. ودان بولەك جەرگىلىكتى ديقانداردىڭ قولدان سۋارۋ، باۋ-باقشا ءىسى جونىندەگى ىستەر، ۆەتەريناريا، جالپى ەگىنشىلىك پەن مال شارۋاشىلىعى جاعدايى بويىنشا تورعاي وبلىسىنىڭ اسكەري گۋبەرناتورىنىڭ جىلدىق ەسەپتەرى ساقتالعان. ءارى 1881-جىلعى تورعاي وبلىستىق ارحيتەكتورىنىڭ ۇسىنعان اق-توبە قالاسىنىڭ جوبالىق جوسپارى جونىندەگى ىستە جوبالىق جوسپاردى ورىنبور گەنەرال-گۋبەرناتورىنا قاراۋعا جىبەرۋ جونىندە ايتىلعان. الداعى ۋاقىتتا بىرنەشە بولىمگە ءبولىپ، كورمەدە تانىستىرامىز»، - دەدى عىلىمي قىزمەتكەر نۇرلان ەسەتوۆ.
