ءۇش بالام مەن جولداسىمدى جات ەلگە جەرلەپ قايتتىم - سيريادان ورالعان ايەل

كەلىنشەك «جۋسان» وپەراتسياسىنىڭ ارقاسىندا تۋعان ەلىنە كەنجەسىن قۇشاقتاپ، جالعىز ورالدى. ولار جيھادقا ءبىر ۇيدەن 6 ادام «ەرەكشە ميسسيامەن» اتتانعان بولاتىن.

ايرانداي ۇيىعان اۋلەت ايماقتاعى ەلگە ۇلگىلى شاڭىراقتاردىڭ ءبىرى بولاتىن. وتاناسى ايجامال (ەسىمى وزگەرتىلگەن) - شارۋاسى ورگە دومالاعان كاسىپكەر ەدى. بىرەۋدەن ىلگەرى، بىرەۋدەن كەش ءومىر ءسۇرىپ جاتتى. وتاعاسى جۇمىسىنىڭ اۋىرلىعىنا بايلانىستى ىشكىلىككە سالىنىپ كەتكەن. كۇيەۋىنىڭ شايتان سۋىنا اۋەستىگىنەن مەزى بولعان ايەل ماسەلەنىڭ شەشىمىن دىننەن ىزدەيدى.

اللا جولىنا تۇسسە، باسىن ساجدەگە تيگىزسە، جامان ادەتىنەن ارىلار دەگەن نيەتپەن ايجامال كۇيەۋىن ناماز وقيتىن قايىناعاسىنا اكەلەدى. سودان كەيىن ايجامالدىڭ كۇيەۋى مەشىتكە ءوزى بارا باستايدى. ءتىپتى كۇندەردىڭ كۇنىندە ول مەشىتتەن شىقپايتىن بولدى. جولداسىنىڭ وزىنە قاجەت ورتانى تاپقانىنا قۋانعان ايجامال الاڭسىز جۇمىسىندا جۇرە بەردى.

ءبىراز ۋاقىت وتكەندە جولداسى ۇيگە كەلمەيتىن بولدى.

«ول قاتتى وزگەردى. وتباسىن اسىراۋ، اقشا، باسقا دا ماسەلەلەرگە مۇلدە باسىن اۋىرتپايدى. اندا- ساندا كەلەدى. بارلىعىمىزدان ناماز وقۋدى تالاپ ەتتى. مەن دە ونىڭ ىقپالىمەن وراندىم. باسىندا دىنگە بەت بۇرعاندا ناماز جانە تەك ورازا ۇستاۋمەن عانا شەكتەلگەن، ۋاقىت وتە ءدىنشىل جاماعاتتارمەن ارالاسا باستادى. جاماعاتپەن بىرگە قۇران وقىپ، ۋاعىز ايتۋعا جينالىپ ءجۇردى. ول ۋاقىتتا قازاقستاندىق كىتاپتار از بولعاندىقتان اراب جانە داعىستاندىق كىتاپتاردى وقىعان. قازاقستاندا تىيىم سالىنعان «ءۇش نەگىز» بەن «ءتورت قاعيدا» كىتاپتارىن دا وقىعان. 2010 -جىلدارى «جيھادقا» شىعۋ كەرەكتىگى تۋرالى ءوز ويىن ايتىپ قالاتىن»، - دەيدى ايجامال.

ءبىراق ول كەزدە وتاعاسىنىڭ بۇل ءسوزىن ەشكىم قولداماعان. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ جولداسى «ساعان دا، ماعان دا ماشينا ساتىپ الامىز» دەپ ايجامالدى قۋانتىپ قويادى. 2013 -جىلى قايىن اعاسى مەن جولداسى ءوز اۆتوكولىكتەرىن ساتىپ، بىشكەككە جول تارتادى. ولار سودان كەيىن ءبىراز ۋاقىت حابارسىز كەتكەن. ايجامالدىڭ ويىنا ەشبىر جاماندىق كىرىپ- شىقپاعان.

بىرنەشە كۇن وتكەن سوڭ كەلىنشەك كۇيەۋىنىڭ تۇركيا ارقىلى سيرياعا كەتكەنىن ەستيدى. جولداسى ايجامالعا «سيرياعا بارلىعى حاليفات قۇرۋ ءۇشىن وتباسىمەن، بالا- شاعاسىمەن كەلىپ جاتىر، سوندىقتان سەن دە كەل»، - دەپ حابارلاسقان.

ايجامال الەۋمەتتىك جەلىدەن جىبەرىلگەن حابارلامالارعا سەنىپ، سيريا تۋرالى بەينەروليكتەردى كورەدى. بەينەكادردان ول ءۇيى تەگىن، جارىق- سۋى تەگىن، قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان ەلدى كورگەن.

ۇزاق ويلانباستان، ەشكىمنەن اقىل سۇراماستان ايجامال 3 بالاسىن قۇشاقتاپ، سيرياعا بەت الادى. 2 بالاسى قارسى بولىپ، الماتىدا قالىپ قويعان. سوعىس ايماعىندا تاعى ءبىر بالانى دۇنيەگە اكەلەدى.

ناعىز جەر بەتىندەگى توزاق 2014 -جىلى باستالادى.

2014 -جىلى سيريا باسشىسى باشار اساد اسكەرلەرى بارلىعىن جارا باستاعان. ال ودان كەيىنگى جىلدارى باشارعا فرانسيا، امەريكا، يراك تاعى باسقا مەملەكەتتەر قوسىلىپ، تاڭنان كەشكە دەيىن جارىلىس ۇيىمداستىرىپ، بەيبىت تۇرعىنداردى قىرا باستاعان.

ايجامال سيريادا وتكىزگەن 5 جىلدا قانشاما سۇمدىق وقيعالاردى باستان كەشىرگەن.

«سيريادا بالالارعا دا، ەرەسەكتەرگە دە ارنايى ساباق وتەدى. «ءۇش نەگىز» جانە «ءتورت قاعيدا» بويىنشا دارىستەر وقىلادى. ءبىراق قازاق جەرىندە تاراپ، ءوزىم وقىعان «ءۇش نەگىز» كىتابىندا «تاكفيرلىك» تۇسىنىك جوق ەدى، ال سيريا وڭىرىندە وقىتاتىن «ءۇش نەگىز» كىتابىندا «تاكفيرلىكپەن ايىپتاۋ» سىندى تۇسىنىكتەر بار. ياعني ءبىر كىتاپ ەكى ءتۇرلى نۇسقادا الەم بويىنشا تاراعان. ال ون جاستان ون بەس جاسقا دەيىنگى بالالارعا قۇران، اقيدا، اراب ءتىلى جانە جەكپە- جەك ونەرىن باستان- اياق وقىتىپ، قالاي ءولتىرۋ كەرەك، قالاي اتۋ كەرەك، قالاي جارۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتەتىن»، - دەيدى ول.

ايجامال ەرجەتىپ قالعان ۇلىن ايلاپ كورمەگەن كەزدەرى بولعان.

«10 جاسار ۇلىم قارۋ- جاراقپەن اتۋ جانە ونىڭ تۇرلەرىن تۇگەل ءبىلدى. ال بالا 15 جاسقا تولعان سوڭ باسشىلار قاي جاققا جيھادقا شىعۋ كەرەك دەسە، سول جاققا بارۋعا مىندەتتى»، - دەيدى كەلىنشەك.

ايجامال سيريا وڭىرىندە بەرگەن ءدىني ءىلىم، يدەولوگيا كۇشتى بولعانىن ايتادى. كوپشىلىگى قۇراننان، جالپى دىننەن حابارى جوق بولعاندىقتان ءدارىس بەرگەندەردىڭ سوزىنە قارسىلىق تانىتپاي، «مىناۋ قۇراننان جانە سۇننەتتەن الىنعان» دەگەن ۇستازدارىنىڭ سوزىنە سەنە بەرگەن.

دەگەنمەن، سيرياعا كەلگەندەردىڭ اراسىندا «حاليفتىڭ (باسشىنىڭ) بەرگەن تاپسىرماسىن عانا ورىنداپ ءجۇرمىز، ءبىز ونىڭ شىن مانىندە كىم ەكەنىن كورگىمىز كەلەدى» دەگەن قازاقتار دا بولعان. ءتىپتى ارابتاردىڭ كەي ۇكىمىنە قارسى شىققانداردىڭ ۇيىنە چيپ تاستاپ، قازاقستاننىڭ 19 ازاماتىن تىڭشىلار جارىپ جىبەرگەن.

ايجامالدىڭ ايتۋىنشا، سيريادا ايەلدەر جالعىز قالماۋعا تىرىساتىن.

«ءبىر ايەلدىڭ بىرنەشە رەت تۇرمىسقا شىعۋىنا سەبەپ كوپ. ايەلدەر مەن بالالار - بارلىعى ءبىر ۇيدە تۇرادى. سوندىقتان ۇرىس تا، جانجال دا ايەلدەر اراسىندا كوپ بولدى. ال ەرلى- زايىپتىلار ءۇشىن جەكە ءۇي بەرەتىن. كوپ ايەلدەر باسىنىڭ تىنىشتىعىن قالاعاندىقتان بىرنەشە مارتە تۇرمىسقا شىعۋعا ءماجبۇر بولادى. ال تۇتقىنداعى ايەلدەردە ونداي ەرىك بولمادى. ولاردى قالاعان ادامىنا ساتاتىن، ءبىر- بىرىنە سىيلىققا بەرىپ، ساتىپ الاتىندار دا بولدى»، - دەدى ول.

وتانىنا قايتۋدى ايجامال ەكى بالاسى، كەلىنىمەن بىرگە جوسپارلاعان. ءتىپتى بالاسى ول جەردەن كەتەتىنىن ايتقاندا اسكەرلەر «حاۋاريدج» جانە «تاكۆير» دەپ بىرنەشە رەت تۇرمەگە دە قاماعان. ال سوعىس ايماعىنان شىعۋ ءۇشىن ولار ەرەسەكتەرگە ادام باسىنا – 7000، ال بالالارعا - 3000-4000 مىڭ دوللار كولەمىندە اقشا سۇراعان. ارينە، ونداي اقشا ەشكىمنىڭ قالتاسىنان تابىلماعان. ايجامالدىڭ وتباسىمەن بىرگە قاشۋدان باسقا امالى قالمادى.

ايدالاعا باقىت ىزدەپ كەلگەن وتباسى ءومىر مەن ءولىمنىڭ اراسىندا، ۇرەي قۇشاعىندا ءومىر كەشىپ جاتتى.

«امان- ساۋ قالاتىنىن بىلمەگەندىكتەن ۇيقى الدىندا ءبارى ءتىلىن كاليماعا كەلتىرەتىن. ءبىزدىڭ جاتقان ۇيگە بومبا ءتۇسىپ، ون ادام قايتىس بولدى. مەن جانە كەنجە ۇلىم عانا ءتىرى قالدىق. زۇلمات جارىلىستان ءۇيىندى استىندا قالىپ، قولىم سىنىپ، ميىما زاقىم كەلدى. مەن ەمدەلمەدىم. سوندىقتان قول سۇيەكتەرى قيسىق ءبىتتى، ءالى دە شىتىناۋلى كۇيدە»، - دەيدى ايەل.

كىندىك قانى تامعان جەرىنەن جىراقتاپ، تۋىپ- وسكەن ۇياسىنان الىستان باقىت ىزدەپ كەتكەن وتباسىنىڭ شاڭىراعى وسىلايشا ورتاسىنا ءتۇستى.

ايجامال سيرياداعى 5 جىلدا 3 بالاسىنان، كەلىنى مەن جۇبايىنان ايرىلدى. كەنجەسىن قۇشاقتاعان ول قالعان كيىمدەردەن پالاتكا جاساپ، سوندا تۇنەگەن. وتقا جاناتىن نە بولسا، سونىڭ ءبارىن جيناپ جاعىپ، ءشاي قايناتىپ، كۇنىن كورگەن.

ايتۋىنشا، سيريا وڭىرىندە قازاقستاندىقتار وتە كوپ بولعان، تيىسىنشە قايتىس بولعان ەركەكتەردىڭ سانى دا از ەمەس. ەلىمىزدەن ءوز ەركىمەن كەتكەن 16,17,18 جاستاعى جىگىتتەر دە بولعان. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى سوعىسامىز دەپ ەمەس، شاريعات زاڭىمەن كۇن كەشىپ، ءۇي دە، سۋ دا، جارىق تا تەگىن، جايلى ءومىر سۇرەمىز دەپ ويلاپ كەلگەن.

ءسويتىپ الاڭ كوڭىل بولىپ جۇرگەندە امەريكانىڭ كۇردتەرگە 3 كۇنگە جول اشاتىنىن ەستىگەن. سول مەزەتتى دەرەۋ پايدالانىپ، كۇردتەردىڭ اۋىلىنا جەتكەن. ول ايماقتا بالاسىمەن بىرگە 2 اي لاگەردە بولعان. جولداسىمەن بىرگە كەتكەن قايىناعاسى امان قالىپ، ايجامالدىڭ الماتىدا قالعان بالاسىن سيريادا وتىرىپ «پىشاقپەن بولسا دا، بىردەڭە ىستە، جارىلىس جاسا» دەپ ۇگىتتەگەن. ءبىراق بالاسى اناسى ارقىلى بايلانىسقا شىعىپ، ونى مازالاماۋىن وتىنگەن.

وسى مەزەتتە سودىرلاردىڭ سويىلىن سوققان وتانداستارىمىزدى قۇتقارۋعا ق ر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن كۇش قۇرىلىمدارى اتتانىپ، سوعىس وشاعىنان ءتىرى قالعان وتانداستارىمىزدى امان- ەسەن ەلگە جەتكىزگەن بولاتىن.

ايجامال وزەگىن جارىپ شىققان 3 بالاسىن جەر قوينىنا بەرىپ، جالعىز ۇلىمەن ەلگە ورالدى. قازىر ول قايعىمەن، ۇرەيمەن وتكەن 5 جىلىن كوز جاسىن توگىپ وتىرىپ ەسكە الادى. ءوزى سياقتى اداسقان كەلىنشەكتەرگە تۋعان جەردەن بەزبەۋ كەرەكتىگىن ايتادى.

اۆتور: گۇلميرا  عوسمانالي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى