ەكى اسىلدىڭ سىنىعى قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتىر
اتى دا، زاتى دا ۇمىتىلمايتىن تۇلعالار سالعان سارا جولدان الارىمىز، ۇيرەنەرىمىز كوپ. Stan.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى ەكى اسىلدىڭ سىنىعى دانات مۇقانوۆپەن سۇحباتتاسىپ، جازۋشىلاردىڭ ۇرپاعى قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن، نەمەن اينالىساتىنىن، ۇلى تۇلعالاردىڭ بالالارىنا نەنى وسيەتتەپ كەتكەنىن انىقتادى.
ۇلت نامىسىن اياققا تاپتاتپاي، ابىرويدى اسقاقتاتقان ءسابيت مۇقانوۆ پەن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ شوبەرەسى دانات كىشكەنتاي كۇنىنەن ءبىلىم مەن عىلىم قۋعان ورتادا وسكەن. ونىڭ اناسى كاميلا - ەنگەلينا مۇسىرەپوۆا مەن ارىستان مۇقانوۆتىڭ قىزى، ال اكەسى داۋلەت قازاقستانداعى ەڭ العاشقى ونكولوگيالىق ينستيتۋتتىڭ نەگىزىن قالاعان دارىگەردىڭ ۇلى. ويى ۇشقىر، قالامى ۇشكىر تۇلعالاردىڭ شوبەرەسى كوممەرتسيالىق قىزمەتتە جۇمىس ىستەيدى. جازۋشىلار سەكىلدى كىتاپ جازباسا دا تەگىنە كىر كەلتىرمەي ءومىر سۇرۋگە تىرىسادى.
«ەكى جازۋشىنىڭ ۇرپاعى ەكەنىمدى ساۋساقپەن سانارلىق ادام عانا بىلەدى. جالپى، ءبىز اۋلەتىمىزبەن قازاققا تانىمال تۇلعالاردىڭ تۋىستارى ەكەنمىزدى جاريالاعان ەمەسپىز. ونىڭ ۇستىنە، عابيت پەن ءسابيت اتالارىم تەگىمىزدى پايدالانىپ، ويداعىنى جۇزەگە اسىرۋعا وتە قارسى بولاتىن. بالالارىنىڭ ساناسىنا «قاراپايىمدىلىقتى جوعالتپا، سابىرلىق تانىتا ءبىل، بارلىعىنا اشىق ءارى مەيىرىمدى بول» دەگەن سوزدەردى قۇيىپ وتىراتىن. سودان بولار مۇقانوۆ پەن مۇسىرەپوۆتىڭ ۇرپاعى ەكەنبىز دەپ ەرەكشەلەنۋدى، دارالانۋدى بىلمەدىك. ەكى اتام ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالار بولسا دا، داندايسىپ، ءوزىڭدى وزگەلەردەن جوعارى قويۋ دەگەن قانىمدا جوق، قازىرگى كۇننىڭ وزىندە قاراپايىمدىلىقتان اينىماي جۇرۋگە، ءوز-وزىمىزگە ادال بولۋعا تىرىسامىن. اتا-انامىز، اكە-شەشەمىز ۇستانعان قاعيدالار ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلىپ كەلە جاتقان تاربيەنىڭ نەگىزىنە اينالعان. قانمەن بەرىلگەن قاراپايىمدىلىق تۇرمىسىمىزدا ايقىن بايقالادى»، - دەيدى اسىلدىڭ سىنىعى.
دانات ءسابيت اتاسىنىڭ وسيەتىن تىڭداپ وسپەسە دە، جازۋشىنىڭ ايەلى ءماريامنىڭ ايتقان ءسوزىن جەرگە تاستاماي، كەڭەستەرى مەن ناقىل سوزدەرىن ومىرلىك ۇستانىمىنا اينالدىرعان ەكەن. «ءاربىر ۇلى ادامنىڭ ارتىندا ۇلى ايەل تۇر» دەگەن سوزدەر ءماريام مۇقانوۆاعا ارناپ ايتىلعانداي. جازۋشىمەن بىرگە ءبىر شاڭىراق استىندا 47 جىل ءومىر ءسۇرىپ، التى قۇرساق كوتەرگەن كەيۋانا داناتتىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ، ومىرلىك كوزقاراسىنىڭ قالىپتاسۋىنا تۇرتكى بولعان.
«ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ايەلى ءماريام ۇزاق ءومىر ءسۇرىپ، وسىدان توعىز جىل بۇرىن، ياعني 2009 -جىلى 101 جاسىندا كوز جۇمدى. اپاممەن بىرگە ءومىر جايلى كوپ اڭگىمەلەسۋشى ەدىك. ەسەيە كەلە ول كىسىدەن اتام ەكەۋىنىڭ ءومىرى قانداي بولعانى جايلى ايتىپ بەرۋىن ءجيى سۇرايتىنمىن. قازاق حالقىنىڭ ومىرىندەگى ارپالىس پەن تارتىستى ءوز كوزىمەن كورىپ، مويىنسىنباي، قيىن- قىستاۋ كەزەڭنەن وتكەن ادام - مەنىڭ اپام ەكەنىنە قاتتى تاڭعالىپ، تامساناتىنمىن. ۇيدە بارلىعىمىز ونى ءداۋ ماما دەپ اتايتىنبىز.
ءومىردى مۇقانوۆتىڭ ۇرپاعى دەگەن اتقا ساي بولىپ ءسۇرۋ كەرەكتىگىن قۇيىپ، ناقىل سوزدەر ايتۋدان شارشاماي، باعىت- باعدار بەرگەن اپام مەنىڭ اسكەري قىزمەتكەر بولعانىمدى قالادى. ول كىسى ىشكى دۇنيەسىن اقتارىپ، وقيعالارىمەن بولىسە باستاعاندا مەن اسكەردەن قايتىپ كەلگەن ەدىم. بالكىم اپامنىڭ ارمانىنا وسى جايت تۇرتكى بولعان شىعار. ارداقتى ءماريام اپامنىڭ ايتقان وسيەتى ءومىرىمنىڭ نەگىزىنە اينالدى. ول كىسى ءبىر جەردى «تەسىپ» شىعۋىمدى قالادى، كوزدەگەنىمە، الدىما قويعان ماقساتىما جەتپەي، تىنىم تاپپاۋىمدى سۇرادى. اپام ايتقان ناقىل سوزدەردى ءالى كۇنگە دەيىن پايدالانامىن. مۇقانوۆتىڭ ۇرپاعى سونداي ەكەن دەگەن جەڭىل- جەلپى ءسوز ارتىمنان ەرمەۋى ءۇشىن ادامدىقتان اينىماي، ەكى اتامنىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەيتىندەي ءومىر ءسۇرىپ كەلەمىن»، - دەيدى دانات مۇقانوۆ.
ارادا عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە، جازۋشىلاردىڭ شوبەرەسى ءۇشىن قازاقتى ءدۇر سىلكىندىرگەن 1930 -جىلدار جايلى ءسوز قوزعاۋ وڭاي ەمەس. سەبەبى، وسى جىلدار مۇقانوۆ پەن مۇسىرەپوۆتىڭ باسىن سەرگەلدەڭ مەن سارى ۋايىمعا سالىپ ەدى.
«ءسابيت جاستايىنان اتا-اناسىنان ايىرىلىپ، اۋىل مولداسىنىڭ قولىندا تاربيەلەندى. 1930 -جىلدارى ەكەۋى دە حالىق جاۋى بولىپ جاريالانعان دا ماسكەۋدەن مۇقانوۆقا دا، مۇسىرەپوۆكە دە قول ۇشىن تيگىزبەۋ تۋرالى بۇيرىق كەلگەن. سول جىلدارى تەك قانا قايراتكەرلەردىڭ عانا ەمەس، بۇكىل قازاقتىڭ باسىنا قارا بۇلت ءتوندى عوي. سول جىلدارى سۇرىنسەڭ، قايتا تۇرىپ، جۇگىرىپ كەتۋ ءبارىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ءىس ەدى. ەكى اتامنىڭ ومىرىندەگى ەڭ قيىن كەزەڭ وسى جىلدارمەن بايلانىستى دەپ ويلايمىن»، - دەيدى ول.
تاعدىرى مەن ءجۇرىپ وتكەن جولى ءبىر- بىرىنە ۇقساس مۇسىرەپوۆ پەن مۇقانوۆتىڭ بالالارعا دەگەن ماحابباتى ۇشان- تەڭىز ەدى. «ەكەۋىنىڭ ۇيىندە بالالار توپىرلاپ جۇرەتىن. قىستا پاتەردە، جازدا قالا سىرتىنداعى ۇيدە بالا كوپ بولۋشى ەدى. ولار ءبىر كۇنى مۇقانوۆتىڭ، كەلەسى كۇنى مۇسىرەپوۆتىڭ ۇيىنە قوناتىن. بۇگىندە ءسابيت اتامنىڭ التى نەمەرەسىنەن تاراعان ون شوبەرەسى، دۇنيە ەسىگىن اشقان نەمەنەلەرى بار»، - دەيدى دانات مۇقانوۆ.
ول ەكى جازۋشىنىڭ بارلىق تۋىندىسىن ءسۇيىپ وقيدى. اسىلدىڭ سىنىعى ۇلى قالامگەرلەردىڭ قالامىنان تۋعان كىتاپتاردى وقىعاندا، كەيىپكەرلەرىنەن ءوزىنىڭ بولمىسىن كورەدى. ول ءسابيت مۇقانوۆتىڭ «ءومىر مەكتەبى»، «بوتاگوز»، رومان- ەپوپەياسىن، ال عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «ۇلپان» رومانىن جاقسى كورەتىن كىتاپتارىنىڭ قاتارىنا قوستى.
دانات مۇقانوۆتار اۋلەتىمەن ماريامنىڭ ۇيىندە جينالىپ، تۋعان كۇندەر مەن مەرەكەلىك شارالاردى ءجيى اتاپ وتەتىنىن ايتادى.
