عالىمبەك كەنجەبايەۆپەن سۇحبات: بوكسشىلارىمىزدى وزبەكتەرمەن سالىستىرا بەرۋدى قويۋ كەرەك
بۇل، قازاق بوكسشىلارى ءۇشىن دە ءوزارا مىقتىلاردى انىقتايتىن شەشۋشى باسەكەنىڭ ءبىرى. ودان كەيىن الەم چەمپيوناتىنا، توكيو وليمپياداسىنا دايىندىق باستالادى. وسى ورايدا بوكستان ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى عالىمبەك كەنجەبايەۆ قازاقپارات تىلشىسىنە سۇحبات بەرىپ، وليمپيادا الدىنداعى ماقسات-جوسپارلارىمەن ءبولىستى.
- عالىمبەك قالي ۇلى، بوكستان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعانىڭىزعا كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. الايدا، وسى از عانا ۋاقىتتا ۇلتتىق قۇرامانى قۇرلىق بىرىنشىلىگىنە جانە وزگە دە حالىقارالىق دودالارعا باستاپ بارىپ ءجۇرسىز. بۇرىنعى ۇلتتىق قۇراما مۇشەلەرىنە قانداي وزگەرىستەر جاسادىڭىز؟
- ءيا، راس ايتاسىز، ۇلتتىق قۇرامانىڭ تىزگىنىن ۇستاعانىما كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. الايدا، بۇرىننان وسى بوكستىڭ ماڭىندا جۇرگەندىكتەن بولار، بارلىعى وزىمە تانىس ورتا. بوكسشىلاردى دا، قۇرامادا باپكەرلىك قىزمەتپەن اينالىسىپ جۇرگەن بارلىق ارىپتەستەرىمدى دە جاقسى بىلەمىن. سوندىقتان، ىسكە بىردەن توسىرقاماي كىرىسىپ كەتتىم. ال قۇراماداعى وزگەرىستەرگە كەلسەك، كەيبىر دۇنيەلەر كوزگە كورىنبەۋى مۇمكىن. ءبىراق، ءبىز از ۋاقىت ىشىندە شامامىز كەلگەنشە وزگەشە قىرىمىزدان تانىلۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. قۇراماعا كوپتەگەن جاڭا بوكسشىلار كەلدى. بۇرىنعى كەيبىر «ساقا» بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى مانسابىن اياقتادى. ءبىز ولاردىڭ ورنىن ەڭ مىقتى، بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاستارمەن تولىقتىرىپ جاتىرمىز.
- بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن جاس بوكسشىلار تۋرالى ايتا كەتسەڭىز؟
- ءبىز، ۇلتتىق قۇراماعا ەل بىرىنشىلىگىندە جاسىنداي جارقىراعان ەڭ تاڭداۋلى بوكسشىلاردى عانا قابىلدايمىز. سول ءۇشىن «اناۋ وسال، مىناۋ مىقتى، انانىڭ بولاشاعى جوق، مىنانىڭ بولاشاعى بار» دەگەن اڭگىمە جوق. بار بوكسشىعا بىردەي قاراپ، بىردەي جاتتىقتىرامىز. ءتارتىپ تە، ەرەجە دە ورتاق. كىم كوپ ەڭبەكتەنەدى، سول جەڭىستىڭ جەمىسىن جەيدى. ونى بوكسشىلاردىڭ وزدەرى دە جاقسى بىلەدى عوي. مىسالى، ءبىر عانا بوكسشىنى ايتا كەتەيىن. سوڭعى ازيا چەمپيوناتىندا 75 كەلىدەگى تۇرسىنباي قۇلاحمەت ءوز كارەراسىندا العاش رەت ازيا ويىندارىنا قاتىسىپ، چەمپيون اتاندى. مىنە، ول ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن جەدى. قۇلاحمەت وزبەكستاندىق يسرايل مادريموۆتى كۇمانسىز جەڭگەندە ەلدىڭ بارلىعى تاڭدانا قارادى. ءتىپتى، جەكپە-جەكتەن كەيىن وزبەك تاراپى تورەشىلەر شەشىمىنە كەلىسپەي جاتتى. ءبىراق، جەڭىستىڭ اتى جەڭىس، ونى ءبارى كورىپ وتىر. بىزدە وسىلاي، تالاسسىز جەڭىسكە جەتەتىن تالانتتى بوكسشىلار وتە كوپ.
- ۇلتتىق قۇرامانى ۇزاق ۋاقىت مىرزاعالي ايتجانوۆ جاتتىقتىرىپ كەلدى. ءار باپكەردىڭ وزىندىك جاتتىقتىرۋ ءتاسىلى بولاتىنى ءسوزسىز. قۇراماداعى بۇرىنعى بوكسشىلار ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزدى قالاي قابىلداپ جاتىر؟
- ارينە، ءار باپكەردىڭ ءوزىنىڭ جاتتىقتىرۋ ءتاسىلى، تەحنيكاسى بولادى. مەن دە ءوز تاجىريبەمدى الا كەلدىم دەپ ايتا الامىن. قۇراما بوكسشىلارى مەنى جاتسىنىپ جاتقان جوق. سەبەبى، ماعان دەيىن وسى قۇرامادا جۇرگەن كوپتەگەن جەكە باپكەرلەر ءوز ورىندارىندا. ءتىپتى، باس باپكەر بولعان مىرزاعالي قۇلان ۇلى دا ماعان كومەكتەسىپ، قاتارىمىزدا ءجۇر. قازىر بوكس ءبىر ورىندا تۇرعان جوق. سول سەبەپتى، بارلىعىمىز جۇمىلا جۇمىس جاساپ، ءتۇرلى تاجىريبەلەردى پايدالانىپ جاتىرمىز.
- سوڭعى كەزدەرى قازاق بوكسىنىڭ جانكۇيەرلەرى اۋەسقوي بوكستاعى جەتىستىكتەرىمىزدى وزبەك بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىمەن ءجيى سالىستىرىپ جاتادى. ءسىز بۇعان قالاي قارايسىز؟ شىنىمەن سوڭعى كەزدەرى وزبەك بوكسى بىزدەن اسىپ بارا ما؟
- سوڭعى جارىستاردا وزبەكتەر بىزدەن ءبىر-ەكى «التىن» ارتىق الىپ كەتكەنى راس، ءبىراق سوعان بولا ولاي بايبالام سالۋدىڭ كەرەگى جوق. ءبىزدىڭ قازاق بوكسشىلارىنىڭ ولاردان قاي جەرى كەم؟! جارىس بار جەردە جەڭىس تە، جەڭىلىس تە بار. الدا وزبەك بوكسشىلارىمەن ءالى ءجۇز رەت جۇزدەسەمىز. بىزدە مىقتىلىعىمىزدى مويىنداتاتىن كۇن بولادى. ۇمىتپەن ىستەگەن ءىستىڭ ءبىر كۇنى جەمىسى بولادى. ءبىز تەك، وزبەك بوكسشىلارىن جەڭۋ ءۇشىن عانا جاتتىعىپ جاتقان جوقپىز. بۇيىرسا، قازاق بوكسشىلارى الەمنىڭ «مەنمىن!» دەگەن تالاي مىقتىلارىنىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ، تاناۋىن «جاراتىن» بولادى. سول ءۇشىن، «قازاق بوكسىنىڭ كۇنى ءبىتتى» دەگەندەرگە ءوزىمىزدى دالەلدەيتىن ۋاقىتىمىز الىس ەمەس. ايتارىم، ءبىزدىڭ بوكسشىلارىمىزدى وزبەكتەرمەن سالىستىرا بەرۋدى قويۋ كەرەك.
- الداعى وليمپيادا ويىندارىندا بوكسشىلار جۇلدەلەردى ەرلەر - 8 سالماق دارەجەسىندە، ايەلدەر 5 سالماق دارەجەسىندە ساراپقا سالاتىنى تۋرالى ايتىپ جاتىر. ءسىز بۇل تالاپقا قالاي قارايسىز؟
- بۇل وزگەرىس، قازاق بوكسشىلارىنا عانا ەمەس، وزگە دە ەلدەردىڭ بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنە قيىندىق تۋدىرىپ جاتقانى انىق. قازىر وليمپيادا باعدارلاماسىنان الىنىپ تاستالعان سالماقتاعى بوكسشىلار نە ىستەرىن بىلمەي ابدىراپ قالدى. ءبىرى، سالماق قوسسا، ەكىنشىلەرى سالماق قۋىپ ابىگەر. نەگىزى، بوكس تازا ەر جىگىتتىڭ سپورتى. ەرلەر اراسىندا ەكى سالماقتى الىپ تاستاعانى دۇرىس بولعان جوق دەگەن ويدامىن.
- ەندى، الداعى جارىستاردىڭ بارلىعى حوك بەكىتكەن جاڭا سالماق دارەجەلەرىندە وتەتىن بولا ما؟
- ءبىز الداعى پرەزيدەنت كۋبوگى دوداسىن وسى جاڭا سالماق دارەجەلەرى بويىنشا وتكىزەمىز. بۇيىرسا، 15-25 -شىلدە ارالىعىندا ەلوردامىزعا 10 نان استام ەلدىڭ تاڭداۋلى بوكسشىلارى كەلەدى. سول سىندا كوپتەگەن بوكسشىلارىمىز جوعارى نەمەسە تومەن سالماققا اۋىسادى. جاڭا سالماق كاتەگوريالارى بويىنشا 49 جانە 56 كەلى الىنىپ تاستالدى. سونىمەن بىرگە، 64 كەلى 63 بولىپ وزگەردى. ەندى بوكسشىلارىمىز ءوز الەۋەتىنە قاراي سالماق دارەجەلەرىن رەتتەيدى. قازىر تۇركيادا وقۋ-جاتتىعۋ جىيندارىندا ءجۇرمىز. پرەزيدەنت كۋبوگى الەم چەمپيوناتى الدىنداعى سوڭعى جارىسىمىز بولماق.
- قازىرگى باستى ماقساتتارىڭىزدى ايتا كەتسەڭىز؟
- باستى ماقسات - توكيو وليمپياداسى. تولىق قۇرامدا بارىپ، جاڭا چەمپيوندار شىعارۋ.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اۆتور: كۇنسۇلتان وتارباي
