ءبىز وزبەكستان وندىرۋشىلەرىمەن باسەكەلەسە المايمىز - دىلمۇحامەد منۋاربەك ۇلى
وتاندىق وندىرۋشىلەر بۇعان قاتتى الاڭداۋشىلىق بىلدىرۋدە. بىزگە وسى سالانىڭ جارقىن وكىلى، «Dalatex» ج ش س ديرەكتورى دىلمۇحامەد منۋاربەك ۇلىمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
- بۇگىنگى كۇن تارتىبىندە قانداي وزەكتى ماسەلەلەر تۇر؟
- كيىم ءوندىرىسى سالاسىندا ءۇش جىلدان بەرى ىستەپ ءجۇرمىن. وكىنىشكە قاراي باج سالىعىن ەندىرمەيىنشە نەمەسە ودان وتاندىق وندىرۋشىلەردى بوساتپايىنشا قازاقستاندا توقىما ءوندىرىسىن دامىتۋ ءتيىمسىز ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ كەلەمىن. ويتكەنى ءبىز وزبەكستان وندىرۋشىلەرىمەن تەڭ جاعدايدا ەمەسپىز. وكىنىشكە قاراي مەملەكەتتىڭ ءبىزدىڭ سالاعا كومەگى وتە از.
كومەك سامۇرىق- قازىنانىڭ تەندەرلەرى ارقىلى جاسالعانىمەن، كوبىنەسە ولاردى سىرتتىڭ ادامدارى نەمەسە ءونىمنىڭ ءبىر بولىگىن عانا قازاقستاندا ءوندىرىپ، وزگەسىن كورشى رەسپۋبليكالاردان ساتىپ الاتىن كاسىپورىندار ۇتىپ الادى. ال مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىندا ودان دا ۇلكەن پروبلەمالار بار. تەندەرلەردىڭ 90 پايىزى مۇگەدەكتەر ۇيىمدارىنىڭ اراسىندا جۇرگىزىلەدى، كوپشىلىگى ءونىم وندىرمەيدى، ولار دا كورشى ەلدەردەن ساتىپ الادى.
- قابىلدانعان باعدارلامالار جۇمىس ىستەمەي مە؟
- مەملەكەت كومەك بەرگىسى كەلەدى، ءبىراق ول كومەكتى ساناۋلى كاسىپورىندار عانا الادى. ناتيجەسىندە مەملەكەت كومەگى ساناۋلىلارعا عانا جەتۋىمەن ءبىز ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇتاستاي سەكتورىنا وراسان زور زيان كەلتىرۋدەمىز.
- كورشى ەلدە ءوندىرۋ نەلىكتەن ءتيىمدى؟
- قازاقستانمەن سالىستىرعاندا وزبەكستاندا ەكونوميكا دا، كەدەندىك ساياسات تا تاۋەلسىز. ەندى وسى ساياساتتىڭ ارتىقشىلىعىنا توقتالايىق.
وزبەكستاندا سىرتتان ماتا كىرگىزۋ كەزىندە باج سالىعى الىنبايدى. قۇرامىنداعى ماقتا تالشىقتارى 85 ماس. % جانە جوعارعى جاق تاعىزدىعى 200 گ/ش. م ماقتا- ماتا ونىمدەرىن، سونداي- اق قۇرامىنداعى ماقتا تالشىقتارى 85 ماس. %، نەگىزىنەن نەمەسە تولىقتاي حيميالىق تالشىقتارمەن ارالاستىرىلعان، جوعارعى جاق تىعىزدىعى 200 گ/ش. م ماقتا- ماتا ونىمدەرىن الىپ كىرۋدە وزبەكستاندا باج سالىعى % 0 جانە قوسىمشا قۇن سالىعى % 1، ال قازاقستاندا مۇنىڭ ورتاشا مولشەرلەمەسى % 15 باج سالىعى جانە % 12 قوسىمشا قۇن سالىعى.
وزبەكستاندا كوپ باعىتتى 17 ەركىن ەكونوميكالىق ايماق جۇمىس ىستەيدى، ياعني توقىما ونىمدەرىن ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتارىنىڭ كوپشىلىگىندە وندىرۋگە بولادى. ال قازاقستانداعى 8 ەركىن ەكونوميكالىق ايماعى تار شەڭبەرلى مامانداندىرىلعان جانە جەڭىلدىكتەر تومەن دارەجەدە قاراستىرىلعان. ال توقىما ءوندىرىسىن شەكتەۋگە بولاتىن ەركىن ەكونوميكالىق ايماق بىرەۋ عانا.
تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت، وڭتۇستىك كورشىمىزدىڭ ەركىن ەكونوميكالىق ايماق كاسىپكەرلەرى ينۆەستيتسيا سوماسىنا بايلانىستى 3 جىلدان 15 جىلعا دەيىن سالىقتىڭ بارلىق تۇرىنەن بوساتىلعان. مىسال رەتىندە «ناۆوي» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىن الىپ قارايىق. وندا قاتىسۋشىلار جابدىق، شيكىزات، ماتەريالدار مەن تاۋاردى ەكسپورتقا ءوندىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرامداس ونىمدەردى الىپ كىرۋدە كەدەندىك راسىمدەۋ الىمىنان باسقا كەدەندىك وتەمدەردى تولەۋدەن ەركىن ەكونوميكالىق ايماق ءوز قىزمەتىنىڭ سوڭىنا دەيىن بوساتىلعان. ياعني ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىق اۋماعىنا ەكسپورتتاۋ ءۇشىن وندىرىلەتىن تاۋارلارعا وسىنداي ۇلكەن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. وكىنىشكە قاراي وزبەكستان ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتارىمەن سالىستىرعاندا ءبىزدىڭ وڭتۇستىك ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىنا جاسالاتىن جەڭىلدىكتەر وتە ماردىمسىز. بۇل ءبىزدىڭ ەركىن ەكونوميكالىق ايتاقتارىمىزداعى مەنەدجمەنت پروبلەماسىن كورسەتەدى.
ءسويتىپ، وزبەك وندىرۋشىلەرى سالىقتىق جانە كەدەندىك جەڭىلدىكتەردى الىپ، ەنگىزگەن شيكىزاتتان تاۋار ءوندىرىپ، ءونىمىن قازاقستانعا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىقتىڭ مۇشەلەرىمەن تەڭ جاعدايدا جونەلتەدى (تەك قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەپ، كەدەندىك دەكلاراتسيانى 0% مولشەرلەمەسىندە راسىمدەپ). ايتا كەتەرلىگى، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىق اۋماعىنا ەكسپورتتاعان جاعدايدا ءبىز قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەيمىز، ءبىراق سالىق ەسەبىن تاپسىرۋ جولىمەن.
- بيزنەستى قولداۋعا بولىنگەن 600 ميلليارد تەڭگە كومەكتەسە مە؟
- مەن ءوز سالامنىڭ پروبلەمالارىن عانا ايتتىم. ۇن وندىرۋشىلەردەگى، كولىك سالاسىنداعى مۇنداي پروبلەمالار دا ماعان بەلگىلى. مەندە مەملەكەت قاشان ءوز وندىرۋشىلەرىن قورعايدى دەگەن ساۋال تۋىندايدى. بۇگىندە قاراپايىم نارسەلەردى ءوندىرۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە باعدارلامالارى جاسالعان. ءبىراق بۇل كومەك قۇمعا سىڭگەن سۋداي بولىپ جوعالا ما دەپ قورقامىن. سەبەبى ءبىزدىڭ كاسىپورىندارىمىزبەن سالىستىرعاندا وتە جەڭىلدىك جاعدايىنداعى وزبەكستان وندىرۋشىلەرىمەن باسەكەلەسە المايمىز.
ءتىلشى الدانوۆ ن. س.
