زاماناۋي فيلوسوفياداعى تولاعاي قازاق - جابايحان ءابدىلدين

سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى - جابايحان ءابدىلدين مۇباراك ۇلى. جابايحان مۇباراك ۇلى ءابدىلدين - قوعام جانە مەملەكەتتىك ءىرى قايراتكەر تۇلعا، عالىم. فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، قازاقستانعا ەڭبەگى سىڭگەن عىلىم قايراتكەرى ق ر تۇڭعىش پارەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك بەيبىتشىلىك جانە رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىنىڭ يەگەرى. قازاقستانداعى ديالەكتيكالىق لوگيكا مەكتەبىنىڭ نەگىزىن سالۋشى. مايتۇبەك اۋىلىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.

قازاق كاسابي فيلوسوفيا عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋى مەن قادام باسۋى، ارداقتى اكادەميكتىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن ءبىلىمدارلىعىنىڭ ارقاسى. جابايحان ءابدىلدين - «قازاقستانداعى ديالەكتيكا، ديالەكتيكالىق لوگيكا عىلىمي مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى» دەگەن ءبىر اۋىز انىقتاما وسىناۋ اسا كورنەكتى فيلوسوف عالىمنىڭ بولمىس- باعاسىن بارىنشا ءادىل دە ءدال ايقىنداپ تۇرعان سىڭايلى.

سانالى عۇمىرىندا تالماي ەڭبەك ەتكەن جابايحان ءابدىلديننىڭ باستاماسىمەن ەىمىزدە كوپتەگەن فيلوسوفيالىق ەڭبەكتەر جارىق كوردى، حالىقارالىق فورۋمدار ءوتىپ، الماتى قالاسى عىلىمي ورتالىققا اينالدى. ناتيەجەلى جۇمىستىڭ ارقاسىندا قازاقتىڭ فيلوسوفيا عىلىمى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلە باستادى. قازاقستاندىق فيلوسوفيانىڭ قوزعاۋشى، قورعاۋشىسى دەسەك ارتىق ايتپاعاندىق بولار ەدى.

جاستايىنان عىلىمعا دەگەن قىزىعۋشىلى جابايحان مۇباراك ۇلىن وسىنداي دارەجەگە دەيىن الىپ كەلدى. 1954 -جىلى س. م. كيروۆ اتىنداعى قازم ۋ- دىڭ فيلوسوفيا- ەكونوميكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىنىڭ ءوزىن ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتۋراسىندا 25 جاسىندا قورعادى. 1963 -جىلى، ج. ءابدىلدين جەتەكشىلىگىمەن جارىق كورگەن «تانىم لوگيكاسى مەن ديالەكتيكاسىنىڭ ماسەلەلەرى» اتتى ۇجىمدىق مونوگرافيا كۇللى كەڭەستەر ەلى بويىنشا عىلىمي جۇرتشىلىقتىڭ جوعارى باعاسىن الىپ قانا قويماي، «ديالەكتيكالىق

لوگيكانى زەرتتەپ جاساقتاۋعا قوسىلعان ەلەۋلى ۇلەس» دەپ تانىلدى، «بارلىق بۇرىنعىلارىمەن سالىستىرعاندا ءبىر قادام ىلگەرى جىلجۋ» دەپ باعالاندى. قازاقتىڭ ءابدىلدينى الەم فيلوسوفتارىنىڭ الدىڭعى شەبىنە وسىلايشا جول سالدى.

مارتەبەلى حالىقارالىق اتاق-سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. تانىم. يدەيا. باستاما. ناقتىلىق. قايشىلىق. زات تانۋ مەن زاتسىزدانۋ. ءتۇپتىڭ تۇبىندە اقيقاتقا جەتۋدىڭ ديالەكتيكاسى مەن لوگيكاسى. زاماناۋي فيلوسوفياداعى وسى ءتۇپسىز تۇڭعيىقتاردىڭ سىرىنا بويلاعان، ايدىنىندا ەركىن قۇلاشتاپ جۇزگەن تۇڭعىش تولاعاي قازاق جابايحان ءابدىلدين.. .

عۇلاما عالىمنىڭ ءومىر بويعى شىعارمالارىنىڭ التىن تاجىندەي اتاقتى ەڭبەگى - ءتورت تومدىق «ديالەكتيكالىق لوگيكا» گەگەلدىڭ ايگىلى «لوگيكا عىلىمىمەن» بارابار دەپ باعالاندى.

بولاشاق فيلوسوف عالىم بولمىسىنىڭ قالىپتاسۋىنا، ساناسىنىڭ حالىق دانالىعىمەن ساۋلەلەنۋىنە وسى ەپوستىق جىرلاردى وقۋدىڭ پايداسى كەرەمەت بولعان. ادامگەرشىلىك، اقىل، ويلاۋ، تاپقىرلىق... ءبارى وسىندا تۇنىپ تۇر.

مىنە، سول ايتقانىنداي، اكادەميك ءابدىلدين ءومىر بويى ىزدەپ، ىزدەگەنىن تاۋىپ، تاپقانىنا قۋانىپ، سول قۋانىشىمەن باقىتقا بولەنىپ كەلە جاتقان ادام. بۇل جاعىنان جابايحان مۇباراك ۇلى اباي اتام ايتاتىن «تولىق ادام» قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الادى. سەكسەن بەستىڭ سەڭگىرىندەگى اعامىز كۇنى بۇگىندە ۇنەمى ىزدەنىس كۇيىن كەشۋدە. ادامگەرشىلىك پەن سۇلۋلىق، ادام مەن اقىل حاقىندا تولعانۋدا. ادام قارتايسا دا، اقىل شارشامايدى. . فيلوسوفيا اقىل- وي عىلىمى عوي. ۇعۋ قيىن. ال سول فيلوسوفيانى ۇعىپ قانا قويماي كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ تۇنىپ تۇرعان دانالىق.

bugin.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى