قازىرگى كەزدەگى بالا تاربيەسى ماسەلەلەرى
زامان اعىمىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىمەن بىرگە ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقى دا كۇن سايىن وزگەرۋدە. تاڭداۋى دا، تالعامى دا بولەك جاستاردىڭ تاربيەسى قانداي؟
بالالارىنا بارلىق جاعدايدى جاساپ بەرگىسى كەلىپ، اقشا تابۋ ماقساتىندا تەك سىرتتا جۇرەتىن اتا- انالاردىڭ بەرىپ جاتقان تاربيەسى قانداي؟ قازىرگى زاماننىڭ جاستارى، وسكەلەڭ ۇرپاقتى قالاي دۇرىس جولعا سالۋعا بولادى؟ ءبىزدىڭ قوزعايتىن ماسەلە - وسى.
«اكە كورگەن وق جانار، شەشە كورگەن تون پىشەر» دەيدى دانا حالقىمىز. وسى ماقالدىڭ قازىرگى تاڭدا ءمانى قالدى ما؟ قازىرگى تاڭدا جاستار ءوز بەتىمەن، دالىرەك ايتقاندا عالامتور ارقىلى ءومىر سۇرۋگە داعدىلانعان. ولاردىڭ باستى تاربيەلەۋشى قۇرالى - ۇيالى تەلەفوندارى. سىرلاستارى دا، مۇڭداستارى دا سول.
بار مامىقتى استىنا توسەدىم، بار ءتاتتىنى اۋزىنا سالدىم دەپ ويلايتىن اتا- انانىڭ بار ويلايتىنى - بالاسىن ەشكىمنەن كەم قىلماي ءوسىرۋ. ءبىراق، ولاردىڭ كەيدە ەسكەرمەي، قالدىرىپ قوياتىن دۇنيەلەرى - بالالارىمەن سىرلاسپاۋ، جەكە قالماۋ، ولارعا ۋاقىت بولمەۋ، نە ىستەپ، نە قويعاندارىنان حاباردار بولماۋ.
مىنە، باستى پروبلەمالىق دۇنيەمىز - وسى. جاس كەزىنەن باستاپ جاسوسپىرىمدەردىڭ بۇزاقىلىق ارەكەتتەرگە بارۋى نەمەسە ەرتە كەزىنەن انا اتانۋى، قاراۋسىز قالۋى، بارلىق ىشتەگى سىرىنىڭ ايتىلماي «جالعىز» قالۋىنان دەپرەسسياعا ۇشىراپ، ءوز- وزىنە قول جۇمساۋى.. .تىزە بەرسەك، جالعاسا بەرەتىن ۇزاق تىزبەك. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى بار ما؟ البەتتە. قالاي؟
مىسالعا الايىق، ءبىر ءتۇيىندى شەشۋدىڭ ەكى ءتۇرلى جولى بار: ءبىرى - قايشىمەن قيۋ، ەكىنشىسى - سول ءتۇيىندى قالاي بولسا دا قولمەن شەشىپ الۋ. ءبىرى وڭاي، ءبىرى - قيىنىراق. ءبىز وڭاي جولىن تاڭداي سالىپ، جاس ومىرگە بالتا شابا سالىپ، كەلتە قىلماۋىمىز كەرەك نەمەسە ەكىنشى نۇسقاداعىداي ءتۇيىندى قيناپ اشپاۋىمىز كەرەك.
ءبىز و باستا نە ءتۇيىندى بولدىرماۋىمىز كەرەك نەمەسە ون قاتتى تۇيىندەمەۋىمىز كەرەك. بۇدان شىعاتىن قورىتىنىدى: بالانى و باستان دۇرىس باعىتتا تاربيەلەۋ كەرەك. نەنىڭ دۇرىس، نەنىڭ بۇرىس ەكەنىن كىشكەنتايىنان ۇرىس ارقىلى ەمەس، سانالى تۇردە جەتكىزە بىلسە، بالا سونى سول قالپىندا قابىلدايدى. اشۋلى تۇردە ۇرىسپەن جەتكىزگەن ءسوز ول بالانىڭ ميى قابىلداعان كۇندە دە ول ەرەجەنى بۇزسا، دەپرەسسياعا شالدىعىپ، قاتەلىگىن مويىنداۋعا قورقا باستايدى. ءبارى وسىلاي تۇيىندەلە- تۇيىندەلە ۇلكەن شەشىلمەس ماسەلەگە اينالادى.
«جەتى جاسقا دەيىن بالاڭدى حانداي كۇت، جەتى جاستان كەيىن قۇلىڭداي جۇمسا، ون بەس جاستان اسقان سوڭ دوسىڭداي سىرلاس» دەيدى. «حالىق ايتسا، قالىپ ايتپايدى» دەگەن. كوپتىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. ون بەس جاس - بالانىڭ جاڭا دۇنيەلەرگە ەلىتىپ، ەشكىمدى تىڭداعىسى كەلمەي، ءوزىنىڭ پوزيتسياسىن كورسەتكىسى كەلىپ تۇراتىن وتپەلى كەزەڭىنىڭ باستاۋ الار شاعى.
دەمەك، سول كەزەڭدەردە بالاعا پسيحوللوگيالىق قولداۋ كەرەك. ول كىمنەن بولۋ قاجەت؟ ارينە، ەڭ بىرىنشىدەن، بالانىڭ اتا- اناسى بالانى قولداپ، قولپاشتاپ، دوسىنداي سىرلاس بولىپ، تاربيەلەي ءبىلۋ قاجەت. ونىڭ جاعدايىن تۇسىنە وتىرىپ، دوسى رەتىندە ارتىقشىلىعى مەن كەمشىلىكتەرىن، قاتەلىكتەرىن ەمىن-ەركىن ايتا الار بولسا، ول بارلىعىن سول كەزدەن ءتۇسىنىپ باستايدى. ەگەر وعان ۇرىپ- سوعۋ ارقىلى تۇسىندىرەمىن دەسەڭىز، تەك كەرى كەتكەنىڭىز. ونىڭ سوڭى جوعارىدا كەلتىرىلگەن مىسالدارداعىداي تەك قايعىلى جاعدايلارعا اكەلىپ سوعۋى بەك مۇمكىن. سول سەبەپتى بالا تاربيەسىندە بالانى دوسىڭىز ەتسەڭىز اتا-انا مەن بالا اراسىنداعى وزگە بوتەندىك شەكارا جوعالىپ، ەرەكشە قورعان كورىنىس تابادى.
جاس ءوسپىرىم بالا - جاڭا ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بۇتاق. ونى قالاي باپتاساڭ، سولاي وسەدى، سونداي جەمىس بەرەدى. ءسىزدىڭ ءاربىر جاساعان قيمىلىڭىز - ءسىزدىڭ بەرگەن تاربيەڭىز ەكەنىن ۇمىتپاڭىز. بالا - اتا-اناسىنىڭ ايناسى. اتا-انا قالاي تاربيەلەپ قالاي باعىتتايدى، بالا سولاي قاراي ۇشادى.
bugin.kz
