ۇيلەنۋدى كەشىكتىرەتىن سەبەپتەر
ەكەۋى وتباسىلى بولعاندا عانا يمان بۇتىندەلىپ، «كيىم» تۇگەندەلەدى. ەكى جان تىنىم تاۋىپ، ءبىر-ءبىرىن ءجانناتقا قاراي سۇيرەي باستايدى نەمەسە التى الاشقا تانىمال اباي اقىن ايتقانداي:
قاتىنىڭ سەنى سۇيسە، سەن دە ونى ءسۇي،
قورجاڭ، سۋىق كەلەدى كەي ساسىق مي.
ەر اقىلدى، قاتىنى مىنەزدى بوپ
تاتۋ بولسا رايىس، راقات ۇستىندەگى ءۇي.
ياعني، مىنا دۇنيەدە دە باقىتقا كەنەلەدى. اللا تاعالا نەكەدەن كەيىن ريزىقتى ارتتىرادى. ال شايتان بۇل ماسەلەدە ءتۇرلى سىلتاۋ مەن سەبەپتەردى العا تارتىپ، كەدەيشىلىكپەن قورقىتادى.
1. «جاعدايىمدى جاساپ الايىن» دەپ ءجۇرىپ قالۋ؛
2. شەكتەن تىس تالاپ قويۋ. تاڭداۋ. قىزدىڭ اقىل-پاراساتىن سىرتقى سۇلۋلىعىنا قاراپ ولشەۋ؛
3. «وتىرعان قىز ورنىن تابادى» دەپ اسىقپاي ءجۇرۋ؛
4. وتباسىلىق ومىرگە دايىن بولماۋ. جان-جاقتى ىزدەنبەۋ، ءبىلىم جيناماۋ؛
5. كۇنا جاساۋ. زيناعا جاقىنداعان، ۇرىنعان ادام سول ومىرگە ءەتى ۇيرەنىپ، ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ۇيلەنە الماي ءجۇرىپ قالادى؛
6. دەنساۋلىعىنىڭ جاراماۋى؛
7. تۇرمىستىق جاعداي. بۇل رەتتە كوبىنەسە كورپەگە قاراپ كوسىلمەي، ءوزىمىزدىڭ جاعدايمىزدى ءوزىمىز قيىنداتىپ العانىمىز كەدەرگى كەلتىرەدى. مىسالى، ۇيلەنۋ ءۇشىن كيت بەرۋ، قالىڭمال، ءسۇت اقى، جاساۋ، ەلدەن ەرەكشە ەتىپ توي جاساۋ، قۇدالىق دەگەن سەكىلدى ءجون- جورالعىلاردا شەكتەن تىس ىسىراپقا جول بەرۋ كەڭ ەتەك الىپ ءجۇر.
8. ءوزىنەن الدىڭعى اعا-اپكەلەرىن كۇتىپ ءجۇرىپ قالۋ. ارينە ۇلكەننىڭ جولىن كەسپەگەن، ۇلكەندى سىيلاعان قازاقپىز عوي. الايدا، شاڭىراق كوتەرۋ بارىسىندا وسىنداي جاعدايلار كەدەرگى بولىپ قالماۋى كەرەك.
جاسىراتىنى جوق، بۇگىنگى قازاق قوعامىندا دا ۇيلەنىپ، ءۇي بولۋ ماسەلەسىن كەيىنگە ىسىرىپ قويۋشىلار قاتارى ارتىپ كەلەدى. ونىڭ سالدارى ۇيلەنۋ جاسىنىڭ ۇلعايۋىنا اكەلىپ وتىر. بۇل ۇلت دەموكراتياسىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز.
سوڭعى ۋاقىتتاعى زەرتتەۋلەر ناتيجەسى ۇلكەن جاستاعى ادامداردىڭ نەكەسىنىڭ ۇزاققا بارمايتىندىعىن دا دالەلدەپ وتىر. سەبەبى، مىنەز-قۇلقى قالىپتاسىپ قويعان ادامداردىڭ ءبىر- بىرىنە ۇيرەنىسۋى قيىن بولىپ، ارادا ۇرىس-كەرىستەر ءجيى بولادى. اركىم ءوزىنىڭ زاڭىن ورناتقىسى كەلىپ جۇرگەندە، ايەلدىڭ قالاي جۇك جيناي باستاعانى بىلىنبەي قالادى. ەكىنشى جاعىنان، ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءبىرىنىڭ دەنساۋلىقتارىنىڭ ناشارلاۋى تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر تۋدىرادى. ال، ەرتە ۇيلەنگەن جىگىت ءوزىن زينادان ساقتاپ، ۇرپاق كوبەيتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. مۇنى وسىدان ون ءتورت عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن ءومىر سۇرگەن مۇحاممەد پايعامبار (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن ءسالەمى بولسىن) شاما-شارقى جەتەتىن ۇمبەتىنە ەرتە ۇيلەنۋدى بۇيىردى. جاستار قاۋىمىنىڭ ءۇيلەنۋدى كەيىنگە قالدىرۋىنىڭ باستى سەبەبى - جوعارىدا ايتقانىمىزداي، قالىڭ مال، قۇدالىق، باسپانا، كۇندەلىكتى ازىق- تۇلىكپەن قاماتاماسىز ەتۋ سىندى راسىمدەرگە كەتەتىن قارجى ماسەلەسى. اسىلىندا، ۇيلەنۋگە نيەتتەنگەن ادامعا اللا تاعالانىڭ كومەگى جەتەدى. (تيرميزي).
نەكە - شاشىلۋدىڭ ەمەس، كەدەيلىكتەن قۇتىلۋدىڭ ءبىر جولى. ادىلەتتى ءتورت حاليفانىڭ ءبىرى ومار يبن ءال-حاتتاب (وعان اللا رازى بولسىن) ايتادى: «مەنى نەكەنىڭ جەتكىلىكتىلىگىنە ۇمىتتەنبەيتىن ادام تاڭعالدىرادى. اللا تاعالا: «ءارى ارالارىڭداعى نەكەگە تۇرماعانداردى جانە قۇلدارىڭ مەن كۇڭدەرىڭنىڭ تۇزۋلەرىن ۇيلەندىرىڭدەر. ەگەر ولار كەدەي بولسا، اللا ولاردى ءوز كەڭشىلىگىمەن بايىتادى. اللا - مەيىرىمدى كەڭ، ءبارىن ءبىلۋشى» دەپ ايتتى ەمەس پە؟» («نۇر» سۇرەسى، 32-ايات).
