مينيستر مۇحامەدي ۇلى ب ا ق وكىلدەرىنە تۇركىستاننىڭ كيەلى جەرلەرىن كورسەتتى
مينيستر تىلشىلەردى كۇلتوبە قالاشىعىندا اتقارىلىپ جاتقان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىمەن جانە ورتاعاسىرلىق ساۋران قالاشىعىمەن تانىستىردى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
«تۇركىستان جەرىندە قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى، رابيا سۇلتان بەگىمنىڭ، باسقا دا كەرەمەت تاريحي ورىنداردىڭ بولعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. بۇل جەر ەڭ الدىمەن، ياسى اتاۋىمەن بەلگىلى، دامىعان قالا بولسا، قوجا احمەت ياساۋي تۋعان XI عاسىر شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەن كەزى. ودان ءارى قارايعى كوركەيگەن كەزەڭى XV- XVI عاسىر قازاق حاندىعى كەزەڭى. قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى جانىندا ابىلمامبەت حاننىڭ ورداسى بار. ول ءالى تولىق زەرتتەلگەن جوق. ودان باسقا بىرنەشە حانداردىڭ سۇيەگى وسى جەردە جەرلەنگەن. بۇل تۇركىستان جەرىنىڭ تەك رۋحاني ورتالىق ەمەس، قازاق حاندىعىنىڭ ورتالىعى بولعانىنىڭ دا دالەلى. تۇركىستان - قازاقتىڭ قانشاما حاندارى مەن بيلەرى، باتىرلارى جاتقان جەر. ماقتانىشپەن ايتار ەدىك، باسقا مەملەكەتتەردە جەتكەن جەتىستىكتەر بىزدە سول كەزدىڭ وزىندە كەڭىنەن قولدانىلعان»، - دەيدى مينيستر.
مينيستر اتاپ وتكەندەي، تۇركىستان ماڭايىندا كىرپىش كۇيدىرگەن، تەمىر بالقىتقان ورىنداردىڭ تابىلۋى دا سونىڭ دالەلى.
«ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىندا تەمىردى وڭدەي باستاعان ءبىزدىڭ ۇلى دالا دەپ ايتىپ وتكەنى بەلگىلى. ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن قىزىقتى دۇنيەلەر تابىلىپ جاتىر. تاريح ءۇشىن كۇلتوبەنىڭ ماڭىزى زور. كۇلتوبە قالاشىعى ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى ەرەكشە ورتالىق بولعان. ارينە مۇنىڭ الدىن 4-5 جىل ارحەولوگيالىق جۇمىستار باياۋ ءجۇردى. ال قازىرگى كەزدە ەلباسى تۇركىستان قالاسىن تەك وبلىس ورتالىعى عانا ەمەس، بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ ورتاق قالاسىنا اينالادى دەپ شەشكەن سوڭ، وسى جىلى قازبا جۇمىستارىن جانداندىرىپ جاتىرمىز. 27 گەكتار جەردى الىپ جاتقان كۇلتوبەدەن سىرى اشىلماعان قانشاما قۇپيالاردى انىقتاۋعا بولادى. ارحيتەكتۋرا جاعىنان وتە جوعارى دارەجەدەگى قالا بولعان. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز وسىنى ءبىر جىل ىشىندە كەڭىنەن كورسەت»، - دەدى مينيستر.
قازىرگى تاڭدا كۇلتوبە قالاشىعىندا قر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە قاراستى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مادەنيەت ينستيتۋتى جۇرگىزىپ جاتقان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنا 15 عىلىمي قىزمەتكەر مەن 40 لابورانت قاتىسۋدا. وسى ۋاقىت ارالىعىندا 950 شارشى مەتر جەرگە جۇمىستار جۇرگىزىلىپ، قازاق جانە قوقان حاندىعى داۋىرلەرىنىڭ ءۇي ورىندارى مەن ءۇيدى تىرەۋگە ارنالعان تاس باعانالار جانە تاندىر پەشتەر مەن ءدالىز، ەسىك ورىندارى دا انىقتالعان.
«كۇلتوبە قاشاندا ايرىقشا رۋحاني مارتەبەگە يە بولىپ، بارلىق داۋىرلەردە اكىمشىلىك- ەكونوميكالىق ورتالىق بولعان. بۇل ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى ءبىرىنشى عاسىر، تۇرگەش قاعاناتىنىڭ كەزەڭى. قوجا احمەت ياساۋي ءومىر سۇرگەن كەزەڭ جانە قازاق حاندىعىنىڭ جىلدارى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز بارلىق تاريحتى ءبىر ەسكەرتكىشتە تولىق دارەجەدە كورسەتەتىن اشىق اسپان استىنداعى ارحەولوگيالىق باق-مۋزەيىن اشۋ جۇمىسىمەن اينالىسۋدامىز. شىندىعىنا كەلگەندە قالاشىقتىڭ بىرەگەيلىگى كۇن سايىن جاڭا اشىلۋلارعا سەبەپشى بولاتىن ونىڭ كوپقاباتتى سان عاسىرلىق تاريحىندا. ەگەر جىلدىڭ باسى قوقان حاندىعى كەزەڭىنە ءتان ⅩⅨ عاسىر قۇرىلىستارىن اشۋمەن بايلانىستىرىلسا، كوكتەمنىڭ العاشقى ايلارىندا ەرتە كەزەڭدەردىڭ جادىگەرلەرى كوپتەپ تابىلدى. تەك اعىمداعى ايدا عانا تۇرگەش قاعاناتى ءداۋىرىنىڭ تيىنى مەن Ⅸ عاسىر ديرحەمى تابىلدى»، - دەدى ول.
ايتا كەتسەك، مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى يۋنەسكو مادەني مۇراسى ەسكەرتكىشىن ساقتاۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. وسىعان وراي، حالىقارالىق ساراپشىلىق توپ پەن تىعىز سەرىكتەستىكتە قىزمەت اتقاراتىن جۇمىس توبى قۇرىلىپ، يۋنەسكو-نىڭ بارلىق تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ تۇركىستان قالاسىن دامىتۋ بويىنشا باس جوسپار ازىرلەنۋدە.
بۇگىنگى كۇنى ساراپشىلار فوتوگراممەتريا، تاريحي شەكارا مەن بۋفەرلىك ايماق شەكاراسىنىڭ تاريحي اقيقاتىنا تالداۋ جاسادى. ەسكەرتكىش شەكاراسىنىڭ جاعدايى زەرتتەلىپ، قالپىنا كەلتىرىلگەن بەكىنىس قابىرعاسىنا تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن جانە كەسەنەنى ۆيزۋالدى قابىلداۋعا رەستاۆراتسيالىق جۇمىستاردىڭ ىقپالىنا ءمان بەرىلىپ، ۇسىنىستار ازىرلەندى. مادەني مۇرا ەسكەرتكىشىنە ىقپال ەتۋدى باعالاۋ ەسەبى باكۋدە 2019 -جىلدىڭ 30 -ماۋسىمى مەن 10 -شىلدەسى ارالىعىندا دۇنيەجۇزىلىك مۇرا بويىنشا كوميتەتتىڭ وتىرىسىنىڭ 43-سەسسياسىندا قاراستىرىلادى.
«كۇلتوبە قالاشىعىنىڭ تاريحي نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ 2019-2021 -جىلدارعا كوزدەلگەن. اشىق اسپان استىنداعى ارحەولوگيالىق پارك-مۋزەيى ەكسپوزيتسيالىق جانە ارحەولوگيالىق نىسان رەتىندە قىزمەت اتقارادى دەپ جوسپارلانۋدا.
