اياق استىنان تۋعان ونەرتابىستار
مىسالى، تەك قانا بالالاردىڭ ەمەس، ەرەسەكتەردىڭ دە سۇيىكتى تاعامىنا اينالىپ وتىرعان بالمۇزداق قالاي پايدا بولدى؟ قىسقاتولقىندى پەشتى قاشاننان بەرى قولدانۋدامىز؟ سونداي- اق، قىتىرلاق كارتوپتى ەڭ العاش كىم قۋىردى؟ وسى سەكىلدى قىزىقتى ساۋالدارعا ءۇن قاتقان بولاتىنبىز. بۇگىندە، سول اياق استىنان دۇنيە ەسىگىن اشىپ، ومىرلىك تاجىريبەدەن ورىلگەن ونەرتابىستار تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەر تولقىنىن ودان ءارى جالعاستىرامىز.
1. قانت الماستىرعىش
ساحارين - Sweet'N Low برەندىنىڭ كادىمگى قانتتان 400 ەسە ءتاتتى جاساندى تاتتىلەۋىشى. بۇنى تاس كومىرىنىڭ شايىرىن زەرتتەۋشى كونستانتين فالبەرگ جاساعان ەكەن. ۇزاق كۇنگى جۇمىستان شارشاعان كونستانتين تاماق ىشەر الدىندا قولىن جۋۋدى ۇمىتىپ كەتىپتى. بولكە ناندى الىپ جەسە، كۇندەگى ناننان الدەقايدا تاتتىرەك بولىپتى.
بۇل ىسكە تاڭىرقاعان عالىم زەرتحاناعا قايتادان كەلىپ، ءتاتتى ءدامنىڭ نەدەن پايدا بولعانىن ءبىلۋ ءۇشىن بارلىق زاتتاردىڭ ءدامىن تاتا بەرىپتى. نانعا ەرەكشە ءتاتتى ءدامدى بەرگەن قولىنداعى تاس كومىرىنىڭ شايرى ەكەنىن ەڭ سوڭىندا ءبىر- اق بايقاعان. فالبەرگ 1884 -جىلى ءساحاريندى پاتەنتتەپ، ونى كوپتەپ وندىرەدى. قازىرگى تاڭدا سۋسامىرلار (قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن) قانتتىڭ ورنىنا وسى از كالوريالى ءساحاريندى پايدالانادى.
2. جازباعا ارنالعان جەلىمدى جيەكتى پاراقشا
بۇل ءتۇرلى- ءتۇستى كەرەكتىلەر الەم وقۋشىلارىنىڭ ءومىرىن جاقسارتتى. سپەنسەر سيلۆەر بۇل عاجايىپتى كەزدەيسوق ويلاپ تاپقان. سيلۆەر زەرتحانادا قىزمەت اتقارادى جانە اسا جەلىمدەگىش قاسيەتى بار زات ويلاپ تاپقىسى كەلدى. ءبىراق ول بەتكە جەڭىل جاپسىرىلىپ، جەڭىل الىناتىن جەلىمدى زات جاسايدى. زەرتحانادا بەلگىسىز بىرەۋ جاڭاعى جەلىمدى قوسپانى پاراقشاعا جاعادى، ءسويتىپ، ءبىز ادەتتە «ستيكەر» دەپ اتاپ جۇرگەن جەلىمدى پاراقشامىز وسىلاي پايدا بولعان.
3. شوكولاد پاستاسى
يتاليالىق كونديتەر پەترو فەررەرو جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا كامپيتتەر جاساپ، جەرگىلىكتى جارمەڭكەدە ساتقان كورىنەدى. ءبىر كۇنى ونىڭ شوكولادتى تاتتىلەرى اپتاپ ىستىقتا ەرىپ كەتەدى. سودان كىشكەنە بولسا دا بىرنارسە ساتۋ ءۇشىن فورماسىز شىققان ەرىگەن شوكولاد قوسپانى نانعا جاعىپ بەرەدى... ونى حالىق سۇيسىنە جەيدى. ءدال وسىلاي، Nutella شوكولاد پاستاسى دۇنيەگە كەلدى. بۇگىنگى كۇنى بۇل كومپانيا ونىڭ ەسىمىمەن اتالىپ، الەمدەگى كوپ سۇرانىسقا يە برەندكە اينالدى.
4. جۇرەك سوعىسىن بەلسەندىرگىش
1956 -جىلى ۋيلسون گرەيتباتچ جۇرەك سوعىسىن جازاتىن قۇرىلعى جاساۋمەن اينالىسادى. ويدا- جوقتا قۇرىلعىعا قولايسىز كەدەرگىنى سالىپ، ەلەكترلىك قوزعالىس كۇشىن تۋدىراتىنىن بايقاعان. كەيىن جۇرەكتىڭ بەلسەندى سوعۋىنا اعزانىڭ بۇلشىق ەتىنىڭ شاماسى كەلمەگەن ساتتە وسى ەلەكترلى قۇرىلعىنىڭ كومەكتەسەتىنىن ويلادى. سودان 1958 -جىلدىڭ مامىرىندا العاشقى جۇرەكبەلسەندىرگىشى يتكە تاجىريبەلەندى. ول جۇزەگە اسقان سوڭ، مەديتسينالىق تۇرعىدا قولدانىس تاۋىپ كەتتى.
5. ەرمەكساز
بۇل نەگىزدى ءتۇسقاعازدى تازالاۋ ءۇشىن نوي ماكۆيكەر اياق استىنان ويلاپ تاپقان. ول كەزدە ۇيلەردە الاۋوشاق ءجيى قوسىلادى، سونىڭ اسەرىنەن ءۇيدىڭ قابىرعاسىندا كۇيەلەر پايدا بولاتىن، ءبىراق نوي ماكۆيكەردىڭ تۋىندىسىمەن تازالايتىن كورىنەدى. ىسقىشپەن جىلاتىن ءۆينيلدى ءتۇسقاعاز پايدا بولعان سوڭ نوي تۋىندىسىنىڭ كەرەگى بولمادى. ءبىراق، بىردە بالاباقشا تاربيەلەۋشىسى ونى جابىسقىش قاسيەتى بار بۇيىم رەتىندە پايدالانۋعا كەڭەس بەرەدى. كەيىن ماتەريالداعى جۋعىش قۇرامى الىنىپ، بوياۋ قوسىلدى. سودان Play-doh (« پلەيدو») دەپ اتالاتىن بالالارعا ارنالعان العاشقى ەرمەكساز پايدا بولدى.
6. كيەۆ تورتى
ءبىر كۇنى كونديتەر بيسكۆيتكە قوساتىن اقۋىزدى توڭازىتقىشقا سالۋدى ۇمىتىپ كەتكەن. كەلەسى تاڭدا بيسكۆيت سەحىنىڭ باسشىسى كونستانتين نيكيتوۆيچ پەترەنكومەن 17 جاسار كونديتەر كومەكشىسى نادەجدا چەرنوگور ارىپتەستەرىنىڭ قاتەلىگىن جاسىرۋ ءۇشىن، قورقىنىشتان با الدە تاۋەكەلدىكتەن بە، ايتەۋىر قاتىپ قالعان اقۋىزدى، كىشكەنتاي شەلپەك ناندى (كورجيك)، مايلى كرەمدى، ۆانيل ۇنتاعىپ سەۋىپ ارالاستىرىپ، ۇستىنگى بەتىن گۇلدى ويۋمەن ادەمىلەيدى. كەيىن بۇل تورت اراعا كوپتەگەن ونجىلدىقتار سالىپ كيەۆ قالاسىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان.
7. سۋپەرجەلىم
بۇل زات ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە بايقاتپاي كەلدى، ال قازىر وسىنداي كلەي سىنعان دۇنيەلەرىمىزدى قالىپقا اكەلىپ ءجۇر. سيانواكريلاتتىڭ (سۋپەرجەلىمنىڭ عىلىمي اتاۋى) ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە پايدا بولعانىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيتىنى راس. ول كەزدە نىساناعا ءمولدىر پلاستيك كەرەك بولعان. ال امەريكالىقتار ۆەتنامدا جاراقاتتارىن جەلىمدەپ جۇرگەن. قازىر بۇل جەلىم تۇرمىستا ءجيى پايدالانىلادى.
Massaget.kz
