كوپبالالى وتباسىلارعا ارنالعان ارزان باسپانا قالاي بەرىلەدى
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اقپاننىڭ سوڭىندا وتكەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىندە اتقارۋشى بيلىككە وسىنداي تاپسىرما جۇكتەگەن بولاتىن. ۇكىمەت ونى ۇزاققا سوزباي، مامىر ايىندا العاشقى پاتەرلەردى بەرە باستاۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ونداي باسپانانىڭ ءبىر ايلىق تولەماقىسى شامامەن 7-9 مىڭ تەڭگە بولادى دەگەن بولجام دا ايتىلىپ قالعان ەدى. وسىعان بايلانىستى قازاقپارات ءتىلشىسى قازاقستانداعى جالدامالى پاتەرلەر قۇرىلىسىن زەردەلەپ، كوپبالالى وتباسىلارعا ارنالعان باسپانانى جالعا بەرۋدىڭ ەسەپ-قيسابىن ساراپتاپ شىققان بولاتىن.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، جەتى جىلدىڭ ىشىندە 40 مىڭنان استام جالدامالى پاتەر سالىنۋى قاجەت. ال ونداي باسپانا «كوپبالالى وتباسىلار» ساناتىنا كىرەتىن بارلىق ازاماتتارعا بەرىلمەيدى، تەك الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلار اراسىندا عانا تاراتىلادى. «ۇكىمەتكە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 40 مىڭنان استام جالدامالى پاتەردى سالىپ شىعۋدى تاپسىرامىن. اتالعان پاتەرلەر الدىمەن از قامتىلعان كوپبالالى وتباسىلارعا بەرىلۋى شارت. وسى ماقساتتا الداعى جەتى جىلدىڭ ىشىندە جىل سايىن 50 ميلليارد تەڭگەدەن ءبولىپ وتىرۋ قاجەت»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
بۇگىندە قازاقستاندا كوپبالالى وتباسىلاردىڭ سانى 340 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ءبىراق ولاردىڭ بارلىعى بىردەي باسپاناعا ءزارۋ ەمەس. ق ر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، رەسپۋبليكا بويىنشا باسپانا كەزەگىندە 487756 ادام تۇر. وسى ازاماتتاردىڭ ىشىندە 216464 ادام - الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعاندار. ال الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعانداردىڭ اراسىندا 28126 كوپبالالى انا بار. دەمەك، پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا سالىناتىن جالدامالى پاتەرلەر الدىمەن وسى ادامدارعا بەرىلەدى.
نەگىزى، «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا جالدامالى پاتەر سالۋ جۇمىسى وسىدان ەكى جىل بۇرىن باستالعان. سودان بەرى ءبىر مىڭنان استام كوپبالالى وتباسى وسىنداي باسپاناعا يە بولدى. ماسەلەن، 2017-جىلى 707 وتباسى جالدامالى پاتەر السا، 2018-جىلدا 486 كوپبالالى وتباسى ارەندالىق ۇيگە كىردى. جالپى، ەكى جىلدىڭ ىشىندە 6,3 مىڭ ارەندالىق پاتەر پايدالانۋعا بەرىلىپتى. دەمەك، سونىڭ تەك 20 پروتسەنتى عانا كوپبالالى وتباسىلارعا ءتيىپ كەلگەن.
ال بيىل ۇكىمەت وسى ساناتتاعى باسپانانى مامىر ايىندا تاراتامىز دەپ وتىر. جاڭادان تاعايىندالعان ق ر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكلياردىڭ ايتۋىنشا، جەتى جىلدىڭ ىشىندە كەزەكتە تۇرعان كوپبالالى وتباسىلاردىڭ بارلىعى باسپانالى بولادى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، ءبىز جەتى جىلدىڭ ىشىندە جىل سايىن 6 مىڭ جالدامالى پاتەردى سالىپ وتىرامىز. ءسويتىپ، 2025-جىلعا دەيىن 40 مىڭنان استام جالدامالى پاتەر تۇرعىزىلادى. سول كەزدە كەزەكتە تۇرعان كوپبالالى وتباسىلاردىڭ باسپانا ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلەدى. بيىل مامىر ايىندا ءبىز كوپبالالى وتباسىلارعا جالدامالى پاتەردى بەرۋدى باستايمىز»، - دەيدى رومان سكليار.
ارينە، بۇعان دەيىنگى ەكى جىلمەن سالىستىرعاندا، اعىمداعى جىلدا جالدامالى پاتەر الاتىن كوپبالالى وتباسىلاردىڭ سانى كوبەيەدى. ال باسپانا كەزەگىندە تۇرعان 28126 كوپبالالى وتباسىنى جەتى جىلدىڭ ىشىندە تولىعىمەن جالدامالى پاتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جىل سايىن تەك وسى ساناتقا عانا 4000 پاتەر سالىپ وتىرۋ قاجەت. بۇل دەگەنىمىز، بيىل سالىناتىن جالدامالى باسپانانىڭ بارلىعىن كوپبالالى وتباسىلارعا تاراتىپ بەرۋگە تۋرا كەلەدى دەگەن ءسوز.
زاڭ بويىنشا جالدامالى باسپانا الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان باسقا دا ازاماتتارعا بەرىلۋى شارت. ولاردىڭ قاتارىنا II دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قاتىسۋشىلارى مەن مۇگەدەكتەرى، سونداي-اق وسى ساناتقا تەڭەستىرىلگەن ادامدار، مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار، ءبىرقاتار سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ اۋىر فورماسى بار ادامدار، زەينەتكەرلەر، تولىق ەمەس وتباسىلار، I مەن II- توپ مۇگەدەكتەرى، ورالماندار، ەكولوگيالار اپاتتار، تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلار كەزىندە باسپانادان ايىرىلعاندار، مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قىزمەتتى اتقارۋ كەزىندە، اسكەري قىزمەت، عارىشقا ۇشۋ نەمەسە ۇشۋعا دايىندىق كەزىندە، ادام ءومىرىن قۇتقارۋ جانە قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاۋ كەزىندە قازا بولعان ازاماتتاردىڭ وتباسىلارى كىرەدى.
ەكىنشىدەن، قازىرگى كۇنى جالدامالى پاتەرلەر كەزەك بويىنشا تاراتىلادى. ەندى، كەزەكتە تۇرعان كوپبالالى وتباسىلارعا باسىمدىق بەرىلسە، 4000 مىڭ پاتەر اۆتوماتتى تۇردە سولارعا تاراتىلۋى قاجەت. ونسىز جەتى جىلدىڭ جوسپارىن ورىنداۋ مۇمكىن ەمەس. سوندا جوسپار بويىنشا جىل سايىن سالىناتىن 6000 جالدامالى پاتەردىڭ 2000 داناسى الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان باسقا ازاماتتارعا تيەدى.
قازىرگى كەزدە كوپبالالى وتباسىنى الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعانداردىڭ قاتارىنا قوسۋدىڭ وزىندىك ەسەپ- قيسابى دا بار. ونداي وتباسىنىڭ جىلدىق تابىسى ءبىر ادامعا شاققاندا كۇنكورىس مينيمۋمنىڭ 3,1 ەسەلىك مولشەرىنەن اسپاۋى شارت. بيىلعى كۇنكورىس مينيمۋمى 29698 تەڭگەنى قۇرايدى. ال ونى 3,1 گە كوبەيتسەك، 92063 تەڭگە بولادى. دەمەك، كوپبالالى وتباسىنىڭ ءبىر جىلدىق تابىسىن الىپ، بارلىق مۇشەلەرگە بولگەندە ءاربىر ادامعا كەلەتىن سوما 92063 تەڭگەدەن اسپاسا، ول كوپبالالى وتباسى «الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسى» ساناتىنا جاتادى جانە جالدامالى پاتەرگە قۇجات تاپسىرا الادى.
ال جالدامالى پاتەردىڭ ءبىر ايلىق تولەماقىسىن ەسەپتەگەندە قۇرىلىسقا كەتكەن شىعىندار مەن نىساندى پايدالانۋ مەرزىمى ەسكەرىلەدى. ماسەلەن، تۇرعىن ءۇيدىڭ ءبىر شارشى مەترىنە 140-180 مىڭ تەڭگە جۇمسالدى. اتالعان قۇرىلىس نىسانىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمى 100 جىل بولسا، جالدامالى پاتەردىڭ ءبىر ايلىق تولەماقىسى 117-150 تەڭگەگە شىعادى. سوندا 60 شارشى مەتردى قۇرايتىن ەكى بولمەلى پاتەردى جالعا الۋ قۇنى 7-9 مىڭ تەڭگەنىڭ كولەمىندە بولادى.
سونىمەن، ۇكىمەت جەتى جىلدا كەزەكتە تۇرعان كوپبالالى انالاردىڭ بارلىعىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتەمىز دەپ وتىر. سوڭعى ەكى جىلدا رەسپۋبليكا بويىنشا 6 مىڭنان استام جالدامالى پاتەر سالىندى. دەمەك، ءبىر جىلدا ءۇش-اق مىڭ ارەندالىق باسپانا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇنداي قارقىنمەن تەك كوپبالالى وتباسىلارعا جالدامالى پاتەر تاراتۋ ءۇشىن باقانداي ون جىل كەتەدى. ونىڭ سىرتىندا الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان باسقا دا ازاماتتار بار. سوسىن جالدامالى پاتەردىڭ جەكە مەنشىككە بەرىلمەيتىنىن ەسكەرسەك، كوپ بالالى وتباسىندا كرەديتتىك باسپانا الۋدى قالايتىنداردىڭ بولاتىنى انىق.
ءبىراق ول ءۇشىن القاشقى جارنانى جيناۋ كەرەك. بالكىم، كوپبالالى وتباسىلارعا تۇرعىن ءۇي كۋالىكتەرى تاراتىلادى. سوندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنەن 2 پروتسەنتتىك يپوتەكانى الۋعا مۇمكىندىك بولادى. دەگەنمەن، كەزەكتە تۇرعان كوپبالالى وتباسىلاردىڭ جارتىسى جالدامالى باسپاناعا قۇجات تاپسىراتىن بولسا، جەتى جىلدا تەك وسى ساناتقا عانا جىل سايىن ەكى مىڭ پاتەر سالىپ وتىرۋ قاجەت ەكەن. ارينە، ونداي پاتەردى الۋ ءۇشىن «الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسى» ساناتىنا ىلىگۋ كەرەك.
