اقىن-جازۋشىلاردىڭ وعاش ادەتتەرى
كافكا ەش تاڭعالماستان، زامانداسىنىڭ بۇل ارەكەتىن بىلاي دەپ تۇسىندىرگەن ەكەن:
«ءار سيقىرشىنىڭ ءوز ءداستۇرى بار. ماسەلەن، گايدن مەيرامداعىداي باسىنا جالعان شاش قويىپ، بەتىنە وپا جاعىپ الىپ مۋزىكا شىعاراتىن بولعان. جازۋ - ءوز تابيعاتىندا رۋحتاردى ارباۋ بولىپ سانالادى». مۇنىمەن كەلىسپەۋ قيىن، ارينە.
شىنىمەن، جازۋشىلار - «وعاش» حالىق. ولاردىڭ قۇبىلمالى مىنەز-قۇلقىن ايتسا دا جەتكىلىكتى. دەي تۇرعانمەن، ءدال وسى «وعاش ادەتتەرى» ولاردىڭ جازۋىنا كومەكتەسكەن شىعار...
اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ جىر جازعاندا سىرىڭكەنىڭ تالدارىن ءبىر-بىرلەپ مايدالاپ سىندىرىپ وتىرادى ەكەن. مۇنىڭ سىرىن اقىن ءتۇسىندىرىپ جاتپاپتى.
ال جازۋشى اسقار سۇلەيمەنوۆ كۇندىز ۇيىقتاپ، ءتۇنى بويى كىتاپ وقىپ، جازۋ جازاتىن بولعان. ءتىپتى، ەل اۋزىندا ءبىر شىعارماسىن شاقپاق سىرتىنا جازدى دەگەن دە اڭگىمە بار.
جازۋشى تاكەن ءالىمقۇلوۆ قاقاعان ايازدا جەلەڭ جۇرەدى ەكەن. ۇيدەن جالاڭباس شىعاتىن بولعان. مۇنىڭ سىرىن ول قان قىسىمىن تومەندەتۋگە كومەگى تيەدى دەپ تۇسىندىرگەن. قالامگەر تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ ۇيرەنگەن اۆتوقالامىن سىنعانشا قولىنان تاستاماي، ءىشىن عانا اۋىستىرىپ وتىرادى ەكەن: «مەن تەك اۆتوقالاممەن جازامىن. جازۋدى باستاعالى بەرى اۆتوقالامىمدى ەكى-اق رەت، اسىپ كەتسە ءۇش رەت اۋىستىرىپپىن. قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ۇستاعانىم - ءۇش-اق قالام. سەنسەڭىز دە، سەنبەسەڭىز دە وسى. ىرىم. سەنىم» - دەپتى.
ۆيردجينيا ۆۋلف
اعىلشىننىڭ مودەرنيست جازۋشىسى ۆيردجينيا ۆۋلف: «...ەگەر ايەل جازعىسى كەلسە، وعان كەرەك- جاراقتار مەن جەكە بولمە قاجەت» - دەگەن. ۆۋلفتىڭ تاپقىر ويلارىنىڭ ءبىرى تۇسكە بايلانىستى، ەرنست لەدەرەر سەكىلدى ول دا جۇمىس بارىسىندا ءتۇرلى ءتۇستى سيا ساۋىتتارىن پايدالانعان. جاسىل، كوك، قىزىل دەگەندەي. ىشىنەن كۇلگىن ءتۇستى قاتتى ۇناتىپتى. سونىمەن بىرگە، «ميسسيس دەللوۋەيدىڭ» اۆتورى تىك تۇرىپ جازاتىن بولعان. وعان ول ارنايى جاسالعان مولبەرتتى پايدالانىپتى.
روالد دال
ايگىلى اڭگىمەشى روالد دال جالعىز جۇمىس ىستەۋدى قۇپ كورگەن. ول ءوز ءۇي اۋلاسىنىڭ الدىنداعى كىشىگىرىم ساراي ىشىندە مايىسقان ورىندىعىنا جايعاسىپ، كەستەلەنگەن سارى بلوكنوتتى تىزەسىنە قويىپ، قارىنداشپەن جازاتىن بولعان. ءبىر قىزىعى، ساراي ىشىندە ۇستەل بولماعان ەكەن. روالد دال بۇل ادەتىن سۋىق كۇندەرى دە تاستاماعان. ساراي ىشىندە جاۋراپ قالماۋ ءۇشىن، ول ۇيقى قاپشىعىندا وتىرىپتى.
چارلز ديككەنس
اعىلشىن جازۋشىسى چارلز ديككەنس ءمايىتحاناعا بارۋدى جاقسى كورىپتى. «كوزگە كورىنبەيتىن بەيمالىم ءبىر كۇش مەنى ءمايىتحاناعا تارتادى دا تۇرادى» - دەپ جازادى ديككەنس. قاي قالاعا بارماسىن، ءبىرىنشى ءمايىتحاناعا سوعىپ، ونداعى سۋىپ قالعان جان مەن تاندەردىڭ اراسىندا بىرنەشە ساعات ۋاقىت وتكىزىپ، ولىلەرگە «سۇيسىنەدى» ەكەن. دەسە دە، ول وزىندەگى بۇل سەزىمدى «جيىركەنىش تارتىلىسى» دەپتى.
انتون چەحوۆ
جازۋشى انتون چەحوۆ قىسقا عۇمىرىندا وزىنە كوپ مىندەتتەر جۇكتەگەن ەكەن. ءبىر بەكىنگەن نارسەسى بولسا، اياقتاماي قويماعان. سونىمەن بىرگە ول مۇنتازداي تازا كيىنىپ، جيناقى جۇرۋگە تىرىسقان. جازۋشى ءوز ۇيىندە موناحتىڭ جەكە بولمەسىندەي ەرەكشە ءتارتىپ پەن ءراسىم ورناتىپ وتكەن: «ادامدا ءبارى جاقسى بولۋى ءتيىس: بەتى بولسىن، كيىمى بولسىن، جانى بولسىن، ويى بولسىن». چەحوۆ ءوزىنىڭ سىرت كەلبەتىنە مۇقيات قاراعانى سونشالىق، ۇلكەن دەرتكە شالدىققان كۇندەرىندە دە قوناق الدىنا حالاتپەن شىقپاۋعا تىرىسقان. ءتىپتى دەمالىس كۇندەرى ۇيدە كوستيۋممەن جۇمىس ىستەگەن.
اگاتا كريستي
دەتەكتيۆ جانرىندا 78 رومان جازعان اۆتور ءوزىنىڭ شىعارمالارىنداعى شىتىرمان وقيعالاردى الما جەپ وتىرعان كەزىندە، ىدىس- اياق جۋىپ تۇرعان ساتىندە ويلاستىراتىن بولىپتى. «ىدىس- اياق جۋۋ كەزەكتى قىلمىستى دۇنيەگە اكەلىپ، الما بولسا وقيعا جەلىسىن شيەلەنىستىرە تۇسەدى» - دەپ تۇسىندىرگەن قالامگەر. اگاتا كريستيدىڭ شىعارماشىلىقتاعى تاعى ءبىر باستى قاسيەتى - جازۋشى كەز كەلگەن جەردە جازا بەرەتىن بولىپتى. مەيلى، دالادا بولسىن، كولىكتە بولسىن، ءتىپتى، قاربالاسقان ساتتەردە دە قولىنان قالام تۇسپەگەن ەكەن. مۇنىڭ سىرىن ول كوپ ۋاقىت بويى ءوز ۇيىندە جازۋ ۇستەلىنىڭ بولماۋىمەن بايلانىستىرعان.
ۋيليام ۆوردسۆورت
تۋمىسىنان رومانتيك اقىن تابيعاتتى ىڭكارلىك پەن كۇلكى- قۋانىشتىڭ، ءتۇپسىز تەرەڭ شابىت پەن تۇڭعيىق قولداۋ كورسەتۋدىڭ كوزى دەپ ساناعان. سوعان شىن سەنگەن. ارينە، ەگەر ونى جۇرەگىمەن تۇسىنە الار ءبىر جان تابىلسا. ۆوردسۆورتتىڭ تانىمىنداعى تابيعات ەرەكشە قىزىق بولىپ كورىنەر ەدى. بۇعان سەبەپ، اقىننىڭ شىعارمالارىنا ءبىرىنشى ءيتى كۋا بولعان. ول وعان ءوز پوەمالارىن وقىپ بەرگەن. ەگەر ءيتى ءۇرىپ، مازاسىزدانىپ كەتسە، قالامىن قايتا الىپ، الگى شىعارماسىن وڭدەپ شىعاتىن بولعان.
فەدور دوستويەۆسكي
دوستويەۆسكي ادامدارمەن سىرلاسۋعا كوپ قۇمارتقان جازۋشى. ول جاڭا ادامدارمەن تانىسىپ، جولاي وتكەن جۇرگىنشىمەن اڭگىمەلەسىپ قالۋعا تىرىساتىن بولعان. دوستويەۆسكي ديالوگتى ءوزى باستاپ، اڭگىمەلەسۋشىدەن دۇنيەدەگى بار- جوقتىڭ ءبارىن سۇراپ، كوزدەرىنەن كوز الماي، تىك قاراپ تىلدەسىپتى. جازۋشى وسىلاي بولاشاق شىعارمالارىنا ماتەريال جيناپ، كەيىپكەرلەردىڭ وبرازىن جيناقتايدى ەكەن. دوستويەۆسكي ويلارى پىسكەن كۇنى ءبىر بولمەگە كىرىپ الىپ، اس پەن ۇيقىسىز بىرنەشە كۇن قاتارىنان جۇمىس جاسايتىن بولىپتى. ءۇي قىزمەتكەرلەرى بىردە ونىڭ داۋسىن ەستىسە، ەندى بىردە ونىڭ بولمە ءىشىن كەزىپ، شارق ۇرىپ جۇرگەنىن بىلەدى ەكەن. ءبىر كۇنى «قىلمىس پەن جازانى» جازىپ جاتىپ، ول راسكولنيكوۆ پەن كەمپىردىڭ اراسىنداعى پىكىرتالاسقا ەرەكشە قۇلاش ۇرىپ، اۋىزشا قايتالاي بەرىپتى. بۇل داۋىستان اۋىز بولمەدەگى مالاي قورقىپ كەتىپ، جازۋشىنىڭ ۇيىنەن كەتپەككە بەكىنەدى. الگى مالاي دوستويەۆسكيدىڭ بىرەۋدى ولتىرگەلى جاتقانىنا ەش كۇماندانباسا كەرەك...
Massaget.kz
