ەسىك قورعانىنان تابىلعان «التىن ادامنىڭ» سۇيەگى جەر قوينىنا بەرىلمەك
«سۇيەكتەر وتە ناشار جاعدايدا. سوندىقتان تاپ قازىر ولاردى وسى كۇيىندە ساقتاپ قالۋدىڭ ءوزى ماڭىزدى بولىپ وتىر»، دەيدى ماماندار. ولاردىڭ پىكىرىنشە، «التىن ادامنىڭ» سۇيەكتەرىنە قايتادان مۇقيات د ن ك ساراپتاماسىن جاساتۋ كەرەك. وكىنىشكە وراي وعان قاراجات جوق.
كەزىندە جۇرتشىلىقتى ەلەڭ ەتكىزگەن «التىن ادام»، دالىرەك ايتقاندا التىن كيىمدى ادام ەسىك قالاسىنان تابىلعان. قازىر ول جەردە وقيعانى ەسكە تۇسىرەتىن كوشە اتاۋى مەن شاعىن ەسكەرتكىش تۇر. ال قورعاننىڭ ءوزى وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى تەگىستەلىپ، ورنىنا اۆتوبازا سالىنعان.
كەڭەستىك زاماندا «التىن ادام» تابىلدى دەگەن جاڭالىققا ايرىقشا ءمان بەرىلمەپتى. كەرىسىنشە، ونىڭ التىن- كۇمىس بۇيىمدارى مەن اشەكەي زاتتارىنا قىزىعۋشىلىق كوپ بولعان. سۇيەكتەرى ەسكەرۋسىز قالعان. جاقىندا ولاردى سوت- ساراپتاما ينستيتۋتىنىڭ مۇراعاتىنان تاۋىپتى. فوتوقاعازدار سالىناتىن جاي قوراپشانىڭ ىشىندە جاتقان كورىنەدى. قازىر «التىن ادامنىڭ» قاڭقالارىنا دەگەن كوزقاراس وزگەشە. وكىنىشكە وراي، سۇيەكتەردىڭ ءبارى بىردەي ساقتالماعان. باس سۇيەگى دە جوق. قولدا بارىنىڭ وزىنە د ن ك ساراپتامالارىن جۇرگىزۋ وتە قيىن دەپ وتىر ماماندار.
ەرمەك جاسىبايەۆ، «ەسىك» تاريحي- مادەني قورىق مۋزەيى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
- سۇيەكتەردىڭ ساقتالۋى تىم ناشار. ونىڭ ۇستىنە 50 جىلداي قوراپتا جاتقان. باكتەريالار تۇسكەن، قازىرگى ۆيرۋستار كىرگەن. ەگەر باس سۇيەگى بولىپ، وندا كەم دەگەندە ءبىر ءتىسى تابىلعاندا، د ن ك ساراپتاماسى ارقىلى تولىق اقپارات الۋعا مۇمكىندىك تۋار ەدى.
دەگەنمەن تاريحي- مادەني قورىق مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ۇمىتتەرىن ۇزبەيدى. ويتكەنى، دانيالىق وقىمىستى- گەنەتيكتەر د ن ك ساراپتامالارىن قايتادان مۇقيات جۇرگىزۋگە دايىنبىز دەپ وتىر. مۇنداي قىزمەتتى كورسەتۋگە جاپونيا مەن ا ق ش- تىڭ ماماندارى دا كەلىسەتىن سىڭايلى. ءبىراق ولار سۇرايتىن قاراجاتتى مۋزەيدىڭ ءوزى قايدان تاپسىن.
«التىن ادامنىڭ» ءبىزدىڭ ءتۇپ- تامىرىمىزعا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا جول اشىپ، الەمدىك عىلىم ءۇشىن سەنساتسيا سانالعان جاڭالىق بولعانى جانە ونىڭ «قازاقستاندىق تۋتانحامون» دەپ اتالعانى ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا ەرەكشە اتاپ ايتىلدى. دەمەك ماسەلە وتە ماڭىزدى.
دوسىم زىكىريا، «ەسىك تاريحي- مادەني قورىق» مۋزەيىنىڭ عالىم- حاتشىسى:
- وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىز ونى ءبىر كادىمگى تاريحتا بولعان تۇلعا ەمەس، ءبىر اڭىز ادام سياقتى قىلىپ سونداي ءبىر دارەجەدە اڭىزعا اينالدىرىپ جىبەردىك. بۇل نەگىزى تاريحتا بولعان تۇلعا عوي، ءبىراق كىم ەكەنى، قانداي ادام بولعانى تاريح قۇجاتتارىمەن قاتتالماسا دا مۇنىڭ قابىرى تابىلدى. سۇيەگى تابىلعاننان كەيىن بۇل تاريحتا بولعان تۇلعا جانە قاي داۋىرگە تيەسىلى ەكەنى دە كەمال اقىشيەۆ اعامىز ارقىلى جازىلدى، زەرتتەلدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ بويتۇمارىنا اينالعان «التىن ادامنىڭ» سۇيەكتەرىن 2019 -جىلى ارنايى كاپسۋلاعا سالىپ، جەر قوينىنا بەرۋ جايىندا جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. «ءبىراق ونى ەجەلگى ساقتاردىڭ داستۇرىنە ساي ۇلكەن قورعان كوتەرىپ، امانات رەتىندە بەرسەك دەگەن نيەت بار»، - دەيدى ماماندار.
ەسىكتەگى قورىق- مۋزەيدىڭ ماڭايىندا 80-گە جۋىق قورعان كەزدەسەدى. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، ولاردىڭ استىندا ءبىر ەمەس، بىرنەشە «التىن ادامنىڭ» جاتۋى بەك مۇمكىن.
www.24.kz
