عابەڭنىڭ سول ءسوزى مەنىڭ تاعدىرىمنىڭ باسقا باعىتقا بۇرىلۋىنا سەپتىگى ءتيدى - م. شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەدەن
ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل ەسسەنىڭ اۆتورى قۇديار ءبىلال سوڭعى ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى مۇحاڭمەن بىرگە «جالىن» جۋرنالىندا قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان جۋرناليست، جازۋشى.
ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە-113
مۇحاڭنىڭ عابيت مۇسىرەپوۆكە دەگەن قۇرمەتى ەرەكشە. «زوبالاڭ جىلدارى، قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ساتقىندىققا بارماعان بىردەن-ءبىر تۇلعا» دەپ عابەڭ ەسىمىن ۇدايى ارداق تۇتىپ وتىرادى.
ونىڭ ۇستىنە ءوزى دە ع. مۇسىرەپوۆتەن كوپ جاقسىلىق كورگەن ادام.
ءبىر جاعى عابەڭە بالاسى ىسپەتتەس بولىپ كەتكەن عوي. ءتىپتى ع. مۇسىرەپوۆتىڭ سوڭعى ساتىندە دە قاسىندا بولىپ، ادەبيەتكە قاتىستى تاريحي ءسوزىن دە قاعازعا ءتۇسىرىپ العان. مۇحاڭ سول كەزەڭدى: «عابەڭ دۇنيەدەن وزارىنىڭ الدىندا قولىمدى قىسىپ تۇرىپ، ىشتەي ەگىلىپ ۇزاق جىلادى. نەگە جىلاعانىن، نە ايتقىسى كەلگەنىن ۇعا المادىم» دەپ ەسكە الادى.
مۇحاڭ ع. مۇسىرەپوۆپەن العاش رەت شىمكەنتتە جۇرگەن كەزىندە كەزدەسكەن. شىمكەنتتىكتەردىڭ مەكتەپتى جاڭا بىتىرگەن جاستاردىڭ جاپپاي قوي باعۋعا بەت بۇرعانىن ناسيقاتتاپ جۇرگەن كەزى بولسا كەرەك. سول ىستەرىن ع. مۇسىرەپوۆكە ماقتانىشپەن جەتكىزگەن كومسومول جەتەكشىسىنە عابەڭ: «اتا-بابالارىڭنىڭ قوي باققانى از بولدى ما؟!» دەگەندە الگى كومسومول جەتەكشىسى: «ويباي-اۋ بۇل پارتيانىڭ تاپسىرماسى عوي» دەيدى. سوندا عابەڭ: «پارتيا ايتا بەرەدى» دەپ سارت ەتكىزەدى.
مۇحاڭ سول ءسات اسەرىن: «ع. مۇسىرەپوۆتىڭ الگى ءسوزى مەنىڭ سانامدى وسىپ ءوتتى. «قوعام اعىمىنا قارسى تۇرۋعا دا بولادى ەكەن-اۋ» دەگەن جاڭا كوزقاراس قالىپتاستىردى. جالپى عابەڭنىڭ سول ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ ءوزى مەنىڭ تاعدىرىمنىڭ باسقا باعىتقا بۇرىلۋىنا سەپتىگى ءتيدى» دەپ ۇدايى ايتىپ وتىرادى.
ع. مۇسىرەپوۆ تە م. شاحانوۆ شىعارماشىلىعىن جوعارى باعالاعان. اسىرەسە سۇيگەنىنە ساتقىندىق جاساعان، الگى قۇز باسىنان جىگىتىنەن كەيىن سەكىرۋگە تاۋەكەلى جەتپەگەن قىز تاعدىرى تۋرالى ولەڭدى قايتا-قايتا تىڭدايدى ەكەن.
مۇحاڭنان وسى ولەڭدى ءوزىنىڭ ءدام-تۇزى جاراسپاعان بۇرىنعى قوساعى رايسا مۇحامەدياروۆاعا دا ءبىر رەتىن تاۋىپ وقىپ بەرۋىن وتىنگەن ەكەن، ءبىراق سونىڭ رەتى ەش كەلمەپتى. الايدا عابەڭنىڭ ءوزىنىڭ تۋعان وڭىرىندە وتكەن ءجۇز جىلدىق مەرەيتويىندا ءسوز العان رايسا حانىم ۇلى تۇلعانىڭ قادىرىنە جەتە الماعانىنا وكىنىش بىلدىرگەن ەكەن.
مۇحاڭنىڭ ع. مۇسىرەپوۆتەن دە باسقا كەزىندە سىيلاسقان، ءسىز-ءبىز دەسكەن اعالارى، ارىپتەستەرى از ەمەس. الايدا سولاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي مەرەيتويلارىنا، دۇنيەدەن وزعان كەي تۇلعالى اعالارىنىڭ استارىنا بارا بەرمەيدى. مەن: «ءسىزدىڭ ول جەردە توبە كورسەتپەگەنىڭىز قالاي بولار ەكەن...» دەپ قويامىن. مۇحاڭ اۋەلگىدە: «ول تۋفلي جالاعىش» دەگەن ىڭعايدا اڭگىمە ايتادى.
مەن وندايدا: «ەندى ادامنىڭ قادىر-قاسيەتى ءبىر پەندەشىلىگىمەن عانا ولشەنبەيدى عوي. جۇرتتىڭ بارىنە وسىلاي باعا بەرەتىن بولساق، وندا...» دەپ وزىمشە قارسىلىق تانىتىپ-اق باعامىن. شىنىمدى ايتسام، مۇحاڭنىڭ وسى مىنەزىن ونشا قابىلداي بەرمەيتىنمىن.
ءومىر قاربالاس. ءبىر اعامىزدىڭ مەرەيتويى بولسا، تاعى ءبىرى ومىردەن وزىپ جاتادى. سونداي كەزەڭدەردە مۇحاڭ ەكەۋمىز ارامىزدا الگىندەي اڭگىمە جۇرەدى. بىردە ەكەۋمىز ارامىزدا تاعى دا پىكىرتالاس تۋدى.
مەن: «ەندى تاپ وسى جەرگە بارماساڭىز بولمايدى» دەپ تىرەسىپ تۇرىپ الدىم. ءبىر سىيلى اعامىزدىڭ مەرەيتويى ەدى ءدا. مۇحاڭ الگى اعامىزدىڭ ءوزى بىلەتىن ءبىرتالاي وعاش ىستەرىن تىزبەلەپ شىقتى. سوسىن: «مەن سونى بىلەمىن. جارايدى، ماعان ىستەگەن يتتىگىنە كەشىرىممەن-اق قارايىن. ءبىراق ۇلت تاعدىرى سىنعا تۇسكەن كەزدە سەنىڭ ول اعاڭ ۇستەلدىڭ استىنا تىعىلىپ قالعان. سونداي-اق انا ءبىر جەردە ساتقىندىق جاساعان. مەن سونىڭ ءبارىن بىلەمىن. بارعان سوڭ ماعان ءسوز بەرەدى. سول كەزدە مەن وتىرىك كولگىرسىپ، سەنىڭ الگى اعاڭدى ماقتاۋىم كەرەك پە؟! ال مەن ماقتاي المايمىن. شىندىقتى ايتسام وعان جاقپايدى. سوندىقتان بارماي قالعانىم ءجون ەمەس پە؟!» دەگەن مۇحاڭا: «ءسىز دە وزگەلەر سياقتى وتىرىكتى كوپىرتىپ، ماقتاپ-ماداقتاۋدى ءۇيىپ-توگىپ قايتا بەرمەيسىز بە» دەپ ايتا المادىم. مۇحاڭ ايتا بەرەتىن شىندىق جۇزىنە تىكە قاراي الماي العاش رەت تايقىپ كەتتىم. قانشا جىلداردان بەرى قاسىندا جۇرسەم دە م. شاحانوۆتى ەندى تانىعانداي اسەردە بولدىم. جالپى م. شاحانوۆ شىندىعى ايقىندالعان سايىن وزگەلەر كولگىرسۋى كورىنە بەرەدى ەكەن ءدا. مۇحاڭنىڭ ءوزى بۇل تۇرعىدا بىلاي دەيدى:
«شىندىق كەيدە قالىڭ «ارپا ىشىندەگى ءبىر بيداي»،
نەگە ادىلدىك كۇرەسىندە جۇرتتىڭ كوبى «تىمپيباي»
رۋحسىزدىققا كىم شىن مىنەز كورسەتپەسە قىرعيداي،
وندايلاردىڭ بۇگىنگى اتى - ىربيكۇل مەن جىربيباي».
ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە-114
م. شاحانوۆتىڭ ءشامشى قالداياقوۆپەن بىرلەسىپ جازعان اندەرى بارشىلىق. ولاردىڭ دەنى ءالى كۇنگە دەيىن ساحنا تورىنەن تۇسكەن ەمەس. مۇحاڭنىڭ ءوز اندەرى دە سول بيىكتەن كورىنۋدە. ماسەلەن، «جۇبايلار جىرى» جاراسىم تاپقان ءار وتباسىنىڭ جەكە انىنە اينالعان.
سونداي-اق سۇيگەنى ەسىمىن تەرەزە جاقتاۋىنا ويىپ جازعان بالا سەزىمىن اۋەزدى اۋەن تىلىمەن جەتكىزگەن «گۇلداۋرەن» ءانى كىمدى دە بولسىن ەرىكسىز وزىنە باۋرايدى. ال «تۋعان كۇن كەشىندە» ءانى توي داستارقانى جايىلعان بارشا شاڭىراقتا ۇدايى شىرقالۋمەن كەلەدى. سولاي بولا تۇرا م. شاحانوۆ ەسىمى وڭتۇستىك وڭىردەن شىققان سازگەرلەردى اسپەتتەگەن شىمكەنت قالاسىنداعى ساياباقتاعى تىزىمگە ەنبەي قالعان.
كەي اعايىندار تاراپىنان جىبەرىلگەن بۇل پەندەشىلىك شىمكەنت قالاسى بيلىگىنە ابىروي اپەرە قويماسى انىق. ءجا، ول بولەك اڭگىمە.
مۇحاڭ ءان الەمىنە وسىلايشا ءوزىنىڭ وشپەس اندەرىمەن ءىز قالدىرعانىمەن، تەلەديدار مەن راديونى جاۋلاپ العان بۇگىنگى جەڭىل اندەردىڭ جەلى وڭىنان تۇرعانىنا جانى كۇيەدى. ءان تابيعاتىن تۇسىنبەيتىن، كەز كەلگەن ءاندى ورىنداي بەرەتىن تالعامسىز انشىلەردى دە ۇناتا قويمايدى. بيلىك نازارىن وسى ماسەلەگە اۋدارىپ، مالىمدەمە دە جاسادى. بۇل كەلەڭسىزدىكتى باسپا ءسوز بەتىندە دە ۇدايى كوتەرۋمەن كەلەدى. ءتىپتى ءشاي ۇستىندە دە: «ەستىدىڭدەر مە، مىنانداي ءان شىعىپتى. كەشە تەلەديداردان سول ءاندى كۇنى بويى ورىندادى. دارداي ادامدار سول اۋەنگە تەربەتىلىپ، قول سوعىپ وتىردى» دەپ كەيىستىك ءبىلدىرىپ وتىرادى. سوسىن مىندەتتى تۇردە: «كەزىندە گيتلەرگە: «باسىپ العان مىنا شىعىس ەلدەرىنە قانداي ساياسات قولدانامىز؟» دەگەندە ول: «ولار جانىن ەرتەلى-كەش جەڭىل مۋزىكامەن باۋراپ، ويلانۋعا، كىتاپ وقۋعا مۇمكىندىك بەرمەۋ كەرەك. رۋحاني تاياز ادام قاشان دا ءوزىن باقىتتى سەزىنەدى» دەگەن ەكەن. ءبىز گيتلەردىڭ سول ارمانىن ءوزىمىز ورىندادىق. قازىر ماعىناسىز، ءمانسىز، مازمۇنسىز اندەر قاپتاپ كەتتى. «زىڭ-زىڭ»، پاح-پاح» دەگەن سياقتى اندەر حيتكە اينالدى. سولاردى ايتاتىن پاراسات-پايىمنان جۇرداي قايداعى بىرەۋلەر قۇرمەت بيىگىنە كوتەرىلدى» دەپ ءبىر-اق قايىرادى.
مۇحاڭ تاعى بىردە: «بىزدە قازاق پەن دومبىرانى ەگىز ۇعىم دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. سوندىقتان دومبىرا تارتقاننىڭ ءبارىن ۇلتتىق مۇددەگە جاقىن ادامدار دەپ قابىلدايمىز. ايتسە دە وسى تۇسىنىك قاتە. مۋزىكا - ول باسقا الەم. سوندىقتان ول ادامدى ءوز الەمىنە قاراي باۋراپ الىپ كەتەدى. ءوز باسىم دومبىرانى قۇيقىلجىتا تارتقانىمەن ۇلتتىق مۇددەگە باسىن قاتىرمايتىن تالاي ادامدى كوردىم» دەدى. ءتىپتى كەيبىرەۋلەرىنىڭ اتىن دا اتادى. سوسىن: «گيتەكەڭ سونى بىلگەن سوڭ ايتىپ وتىر عوي» دەپ قويدى.
ءيا، م. شاحانوۆ ايتقان انشىلەردى تەلەديداردان ءوزىمىز دە كۇندە كورىپ ءجۇرمىز. ولاردى سىن تەزىنە الىپ جۇرگەن ازىرگە تەك مۇحاڭ عانا. ال ءبىز... بىزدىكى قول شاپالاقتاۋ عوي.
جالعاسى بار
