شاشىراڭقى سكلەروز - جاستارعا «جانى قۇمار» دەرت
وكىنىشكە قاراي، سوڭعى زەرتتەۋلەر ناتيجەسى ءبارى ءبىز ويلاعانداي ەمەس ەكەنىن كورسەتتى. جەر بەتىنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىندە جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقان اۋرۋ ءتۇرى «شاشىراڭقى سكلەروز» دەپ اتالادى. بۇل ۇمىتشاقتىقپەن بايلانىستى دەرت دەپ ويلاپ قالساڭىز - قاتەلەسەسىز. اتالعان دەرت دەندەپ العان ادامنىڭ ءومىرى مۇگەدەك ارباسىنا تاڭىلۋمەن اياقتالۋى مۇمكىن، ال اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى قالاي بولاتىنىن ەشكىم بىلمەيدى، ويتكەنى ونىڭ ايتارلىقتاي بەلگىلەرى جوق.. .
الەم بويىنشا شاشىراڭقى سكلەروز اۋرۋىنا 2,3 ميلليون ادام شالدىققان، ال قازاقستان بويىنشا وسى دەرت بويىنشا تىركەۋدە تۇرعان ادام سانى - 1522. بۇل دەرتتى تولىققاندى ەمدەۋدىڭ جولى جوق، ءبىراق ءدارى- دارمەكتەردىڭ ارقاسىندا سونىڭ سالدارىنان مۇگەدەك بولىپ قالۋدى كەيىنگە شەگەرۋگە بولادى.
«شاشىراڭقى سكلەروز - مي مەن جۇلىننىڭ جۇيكە تالشىقتارى ۇلپەكتى قابىعىنىڭ زاقىمداۋىنان بولاتىن سوزىلمالى اۋتويممۋندى اۋرۋ. بۇل اۋرۋ جاس اعزالاردى زاقىمدايدى، سوندىقتان ناۋقاس ادامنىڭ قيمىل- قوزعالىسى، جۇيكە- جۇيەسى ناشارلاپ، ۋاقىت وتە كەلە مۇگەدەك بولىپ قالادى. ەڭ قيىنى سول، بۇل دەرتتىڭ العاشقى بەلگىلەرى انىق بايقالمايدى. بىرەر ساتكە كوزىڭىز بۇلدىراپ كەتۋى نەمەسە قولىڭىز ۇيىپ قالۋى مۇمكىن. ونداي جاعدايلار ومىرىمىزدە ءجيى بولىپ تۇراتىندىقتان، ءبىز ءمان بەرمەي جۇرە بەرەمىز. مىسالى، كوزى بۇلدىراپ كەتكەن ادام كوز دارىگەرىنە بارىپ، ول ەشقانداي اقاۋ تاپپاعاندىقتان، نيەۆروپوتولوگقا جىبەرەدى. ءسويتىپ ناۋقاستىڭ ميىن ماگنيتتى رەزونانستى توموگرافياعا تۇسىرگەن كەزدە عانا ءمان- جاي تۇسىنىكتى بولادى» ، - دەيدى ق ر نيەۆروپولوگتارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى، پروفەسسور، پسيحياتريا جانە ناركولوگيا كۋرسى مەن نيەۆروپاتولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى الما ءجۇسىپوۆا.
وكىنىشتىسى - بۇل دەرتتىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرى ءالى كۇنگە دەيىن انىقتالماعان. كۇيزەلىس، ۆيرۋستار مەن باكتەريالار، مي جاراقاتى، ناركوز ارقىلى جاسالعان وتا، كليماتتىق جانە گەوگرافيالىق جاعدايلار جانە تاعى دا باسقا وسىعان ۇقساس بولجامدار ايتىلعانمەن، ناقتى قانداي سەبەپتەن پايدا بولاتىنى جۇمباق كۇيدە قالىپ وتىر.
«بۇل سوزىلمالى، قارقىندى داميتىن اۋرۋ تۇرىنە جاتادى جانە كوبىنەسە جاستار اۋىرادى. ءتىپتى، كەيىنگى ۋاقىتتا وسى دەرتكە شالدىققان بالالار دا تىركەلدى. ناۋقاستاردىڭ 30-50 پايىزىندا بۇل دەرت تەز اسقىنىپ، تەز داميدى. سوڭعى ستاتيستيكا بويىنشا، جەر بەتىندە وسى اۋرۋ تۇرىنە شالدىققاندار سانى بەلگىسىز سەبەپتەرمەن جىلدان- جىلعا ارتىپ كەلە جاتىر. مىسالى، قازاقستاندا 20-30 جىل بۇرىن بولىمشەدە وسى دەرتكە شالدىققان ءبىر ادام جاتسا، قازىر بىرنەشە ادام ەمدەلىپ جاتادى. تۇبەگەيلى ەمدەپ جىبەرەتىن ءتاسىل جوق، ءبىراق سوڭعى 15-20 -جىلدا ونىڭ اسقىنىپ كەتۋىن باياۋلاتاتىن ءدارى- دارمەكتەر شىعىپ جاتىر» ، - دەيدى الما ءجۇسىپوۆا.
تاعى ءبىر اتتەگەن- ايى - دارىگەرلەر ءار ناۋقاستىڭ جاعدايىن كۇن سايىن باقىلاپ وتىرا المايدى، سول سەبەپتى استانا قالاسىنداعى ەمحانالاردىڭ بىرىندە استانا قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن شاشىراڭقى سكلەروز دەرتىنە شالدىققاندارعا ارنالعان كابينەت اشىلعان. ول جەردە ناۋقاستار وزدەرىنە كەرەك اقپارات پەن كومەك الىپ، ۇنەمى دارىگەردىڭ باقىلاۋىندا بولادى. سونداي- اق، جاقىندا دەرتى بىرلەر بىرلەسىپ، قوعامدىق بىرلەستىك قۇرماق. ونداعى ماقسات - وسى دەرتكە قوعامنىڭ نازارىن اۋدارىپ، شەشىلمەگەن ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تابۋ.
«شاشىراڭقى سكلەروز اۋرۋى قازاقستاندا حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ەمدەلەدى. مەديتسينالىق تىركەۋدە تۇرعان ناۋقاستارعا ءدارى تەگىن بەرىلەدى، ال دياگنوز قويىلعانعا دەيىن بولاتىن مەديتسينالىق ساراپتامالار اقىلى تۇردە بولادى. ا ق ش- تا شاشىراڭقى سكلەروزدى ەمدەۋ ءۇشىن جىلىنا 80 مىڭ دوللار جۇمسالادى. ال قازاقستاندا 2018 -جىلى وسى دەرتتى ەمدەۋگە بيۋدجەتتەن 2,5 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. ەمدەلۋ قۇنى - اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنا بايلانىستى قىمباتتاپ وتىرادى، ويتكەنى دەرت اسقىنعان سايىن ونى ەمدەۋ جولى قيىنداي تۇسەدى» ، - دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايمان يسكاكوۆا.
«سكلەروز» دەگەن ءسوزدى ەستىگەن كەزدە بۇل كوبىنەسە قارتايىپ، قايعى ويلاعان ادامدار عانا اۋىراتىن دەرت ءتۇرى دەپ ويلايمىز. ءبىراق، بۇل - تۇبەگەيلى قاتە تۇسىنىك. شىن مانىندە، بۇل دەرتكە كوبىنەسە جاستار شالدىعادى، سوندىقتان ولار وتباسى قۇرۋ، بالالى- شاعالى بولۋ، قىزمەت جاساۋ، قىسقاشا ايتقاندا ءومىردىڭ جارقىن جاعىن كورۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلادى. استانا، الماتى، قاراعاندى جانە وسكەمەندە شاشىراڭقى سكلەروزبەن اۋىراتىندار اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالناما ناتيجەسىندە، وسى دەرتكە شالدىققاندارعا دارىگەرلەر مەن وتباسى مۇشەلەرى عانا كومەك كورسەتىپ، قولداۋ بىلدىرەتىنى انىقتالدى. سەبەبى، ناۋقاس دەرتى تۋرالى تۋعان- تۋىس، دوس- جاراندارىنا ايتۋعا قىمسىنادى ەكەن. سول سەبەپتەن دە بولار، اينالامىزدا وسىنداي دەرتپەن كۇرەسىپ جۇرگەن جانداردىڭ بار ەكەنىن بىلە بەرمەيمىز.. .
زارينا ءابىلماجىنوۆا
Baq.kz
