تاريحتان سىر شەرتەر اسىل تاستار
تابيعاتتىڭ عاجايىبى سول ۋگلەرودتىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى - گرافيت ەڭ جۇمساق ەلەمەنت. المازدىڭ بۇل ەرەكشەلىگى تاريحتا ءتۇرلى قىزىق وقيعالاردىڭ جازىلۋىنا سەبەپكەر بولعان. مىسالى، ۇزاق ۋاقىتقا دەيىن سوققىنىڭ كەسىرىنەن جالعانعا شىعارىلعان المازدار قوقىسقا تاستالعان. وقيعا بىلاي بولعان ەدى.. . 476 -جىلى بۋرگۋند گەرتسوگى ەرجۇرەك كارل مەن فرانسۋزدار پاتشاسى ليۋدوۆيك Ⅺاراسىندا سوعىس بولادى. فرانسۋزدار بۋرگۋند اسكەرىن تاس- تالقان ەتىپ كارلدىڭ سارايىنا كىرەدى. ول جەردە كوپتەگەن قايتا وڭدەلگەن گاۋھارلارلار بار بولاتىن. فرانتسۋزدار باعالى تاستاردىڭ ءتۇپنۇسقا ەكەنىنە كۇماندانىپ بالعامەن ۇرىپ تەكسەرىپ كورەدى. ناتيجەسىندە سوققىعا شىداماعان المازدار مايدالانىپ سىنىپ كەتەدى. وسىلايشا كارلدىڭ بار بايلىعى قوقىسقا تاستالعان ەكەن. وسى كەزدە قانشا باعىلى تاستاردىڭ جوعالىپ كەتكەنى تۋرالى ناقتى بىلمەسەكتە، ءبىراق تاريح قاتپارلارىندا ءتۇرلى بايلار مەن حاندار قازىناسىنان ورىن الىپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەتە العان ەڭ ايگىلى اسىل تاستار تۋرالى مالىمەتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
كۋللينان المازى كولەمى جاعىنان ەڭ ۇلكەن الماس - «كۋللينان» دەپ اتالادى. ول 1905 -جىلى و ا ر- دىڭ پرەتوريا قالاسى ماڭىنان تابىلعان. سالماعى 3106 كاراتكا (621گ ر) تەڭ بۇل تاس 9 ميلليون فۋنت ستەرلينگكە باعالانعان. بۇل اسىل تاس انگليا كارولى ەدۋارد VI عا سىيعا تارتىلعان. قايتا وڭدەۋ ناتيجەسىندە كۋلليناننان 105 بريلليانت جاسالعان. ەڭ ءىرى بولىگى 516,5 (103,3) كاراتقا تەڭ بولىپ، «افريكا جۇلدىزى» اتىن يەلەنگەن.
كوحينۋر المازى كوحينۋر المازى ەشقاشان اقشاعا ساتىلماعان. زامانىمىزدان بۇرىنعى 56 -جىلى ءۇندىستان ايماعىندا تابىلعان بۇل تاس 1304 -جىلى سۇلتان الاۋيددين تاراپىنان مالۆا حانىنان ايلاكەرلىكپەن ۇرلانعان. 1526 -جىلى بابىر مىرزا ءۇندىستاندى جاۋلاپ، بۇل تاستىڭ يەسى ونىڭ ۇلى حۋمايۋن بولادى. حۋمايۋن اۋىر كۇندەرى كوپ كومەك بەرگەن يران پاتشاسىنا تارتۋ ەتەدى. ۋاقىت وتە كەلە يران پاتشاسى «كوحينۋردى» بابىر بالاسىنا قايتا سىيلايدى. 1848 -جىلعا دەيىن باعالى تاس ءۇندىستاندا قولدان- قولعا ءوتىپ ءجۇردى. ءۇندىستاندى اعىلشىندار يەلەنگەنننەن كەيىن «كۋحينۋردى» ولار انگلياعا جىبەرىپ، ول جاقتا تاستى قايتا وڭدەپ انگليا حانشايىمى تاجىنە ورناتادى.
رەگەنت المازى رەگەنت المازى نەمەسە پيتتا الەمدەگى ەڭ ايگىلى باعالى تاستار قاتارىنا جاتادى. سالماعى 400 كارات (80 گ ر) . 1701 -جىلى ءۇندىستاندا تابىلعان. مادوراس گۋبەرناتورى، بۇرىنعى تەڭىز قاراقشىسى توماس پيتت بۇل المازدى 200000 فۋنت ستەرلينگكە جەرگىلىكتى زەرگەردەن ساتىپ الىپ، لوندونعا اپارىپ، 1717 -جىلى فرانتسۋز رەگەنتىنە 125 000 فۋنت ستەرلينگكە ساتىپ جىبەرەدى. وسىدان سوڭ الماز «رەگەنت» اتىن يەلەنەدى. ءوز ۋاقىتىندا بۇل الماز ناپولەون قىلىشىنىڭ سابىن بەزەگەن. بۇگىنگى كۇندە «رەگەنت» قايتا وڭدەلگەن. سالماعى 27,35 گراممعا تەڭ. فرانتسيانىڭ لۋۆر مۋزەيىندە ساقتالادى. باعاسى 3 ميلليون دوللار.
مالتان رادجاسى مالتان رادجاسى 1787 -جىلى بورنەو ارالىندا تابىلعان. ەرەكشەلىگى قايتا وڭدەلمەگەن بولسا دا المۇرت پىشىنىنە يە. سالماعى 73,4 گرامم بولىپ، وتە ادەمى نۇر تاراتادى. ورلوۆ گاۋھارى ورلوۆ گاۋھارى 200 كارات (40 گ ر) بولىپ ۇزاق ۋاقىت رەسەي ءتاجىنىڭ ءسانى بولعان. بۇل بريلليانتىڭ دا نەگىزى XVI عاسىردا ءۇندىستاندا تابىلعان. ءبىرىنشى راۋشانگۇل پىشىنىندە قايتا وڭدەلىپ سالماعى 300 كاراتتى گاۋھارعا اينالعان. بۇل كورىنىسكە كوڭىلى تولماعان
شاحجاھان مىرزا ونى قايتا وڭدەتىپ سالماعى 200 كاراتتى بۇگىنگى قالپىنا كەلتىرگەن. ХVIII عاسىردا ءتۇرلى جولمەن ءۇندىستاننان ۇرلانىپ، كارى قۇرلىققا جەتكىزىلگەن. امستەردام بازارىنان ورىس گرافى ورلوۆ 1773 -جىلى 400 مىڭ رۋبلگە ساتىپ الىپ، ەكاتيرينا II- گە سىيلاعان ەكەن.
شاح المازى شاح المازى 90 كارات (18گ ر) سالماققا يە بولىپ سارى رەڭدە نۇر تاراتادى. 3 سانتيمەترگە تەڭ بۇل عاجايىپ تاس شامامەن 1450 -جىلى ءۇندىستاندا تابىلعان. 1591 -جىلى نيزامشاح الماسقا پارسى تىلىندە: «بۋرحان- نيزامشاح Ⅱ1000 -جىل» دەگەن جازۋ جازدىرادى. سول جىلى بابىر ۇرپاعى اكبار مىرزا نيزامشاحتى تالقانداپ المازدىڭ يەسىنە اينالادى.
اكباردىڭ بالاسى شاحجاھان مىرزا تاسقا «شاحجاھان 1051 -جىل» دەپ جازدىرادى. ونىڭ ۇلى اۆرانگەزەب المازدى ءتۇرلى گاۋھارلارمەن كومكەرىپ، ءوز تاعىنا ورناتادى. 1738 -جىلى ناديرشاح ءۇندىستانعا شابۋىل جاساپ بۇل المازدى يرانعا الىپ كەتەدى. 1824 -جىلى المازدىڭ بەتىندە تاعى ءبىر «تاڭىرتەكتى كادجار- فاتح الي- سۇلتانشاح. 1242 -جىل» دەگەن جازۋ پايدا بولادى. 1829 -جىلى تەگەراندا ورىس ديپلومانتى، جازۋشى ا. س. گريبوەدوۆ ولتىرىلەدى. ورىس ۇكىمەتى قىلمىسكەرلەر اياۋسىز جازالانۋىن تالاپ ەتەدى. اراقاتىناستارى قيىنداۋدان قاۋىپتەنگەن حان اۋلەتى سۇلتان حىسراۋ مىرزا ارقىلى پەتەربۋرگكە «شاح المازىن» تارتۋ ەتىپ جىبەرەدى. وسى ۋاقىتتان بەرى بۇل اسىل تاس رەسەي يمپەرياسى مۇلگىنە اينالادى.
Massaget.kz
