ورتتەن امان قالعان قۇران كىتابى كورسەتىلدى - فوتو
جۇرتشىلىق نازارىنا تۇڭعىش رەت ەرتىس ءوڭىرىنىڭ ساكرالدى گەوگرافياسى كارتاسىنا زيراتى ەنگىزىلگەن كاچير اۋدانىنىڭ تۋماسى ءسايدىلدا قاجى (شايدوللا) تۇيتىبەك ۇلىنىڭ جەكە زاتتارى كورسەتىلدى. ونىڭ ىشىندە قولجازبالار، قۇران كىتابى مەن تاقياسى بار.
ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەربول قايىروۆ جەتى جىلدان بەرى ەل ارالاپ، ءسايدىلدا قاجىنىڭ ءومىرىن زەرتتەۋمەن اينالىسۋدى قولعا العان. - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى، ومبى مۇراجايلارى جانە ۋفا قالاسىنداعى عاليا مەدرەسەسىمەن حات الماسۋدامىز، - دەيدى ءبولىم مەڭگەرۋشىسى.
- بۇگىندە ول كىسىنىڭ 16 بەتتەن تۇراتىن شاعاتاي تىلىندەگى قولجازباسى تابىلىپ وتىر. وكىنىشكە وراي، ەلىمىزدە شاعاتاي تىلىندە وقيتىن ادامدار جوق. سوندىقتان عىلىم مينيسترلىگىنىڭ شىعىستانۋ ينستيتۋتىنا جىبەرىلىپ، ءتورت بەتى عانا وقىلعان. ءوز قولجازباسىندا «11 -ايدىڭ 2 سىندە نيەت ەتتىم. حالقىم - بارىم، ءدىنىم - اللادان» دەپ جازعان ەكەن. كوبىنەسە ۋاعىزدار مەن ءدىندى حالىققا جەتكىزۋ، اۋرۋ-سىرقاتتان ارىلتاتىن اياتتار تۋرالى جازىلعان.
ەربول قايىروۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىنگى كورمەگە شايدوللا تۇيتىبەك ۇلىنىڭ ءابىلقاسان جەڭىس دەگەن ازامات ساقتاپ كەلگەن قۇران كىتابى قويىلعان. ەل اۋزىنان تاراعان دەرەكتەر بويىنشا كەزىندە مەشىت پەن مەدرەسە سالعان كەزدە شىققان ورتتەن قۇران كىتابى امان قالعان. ءوزى تۇرعىزعان مەدرەسەدە ءنوۆوسىبىر جانە ومبى ايماقتارىنان، ەرتىستىڭ ارعى- بەرگى جاعىنان كەلگەن بالالار ءبىلىم العان. وكىنىشكە وراي، كەڭەس ۇكىمەتى ورناعان كەزدە مەشىت پەن مەدرەسە بۇزىلعان. مەشىتتىڭ ەدەنى مەن باسقا دا ماتەريالدارىنان كورشى ورىس اۋىلدارىندا مەكتەپ سالعان. الايدا سول مەكتەپ كوپكە ۇزاماي وتقا ورانعان.
ەل اراسىندا قالعان اڭىزدارعا سۇيەنسەك، كونە شاعاتاي تىلىندە جازىلعان قولجازبالاردىڭ كوبى وزىمەن بىرگە جەرلەنگەن، ءبىرقاتارى جيەندەرىندە ساقتالعان.
ءسايىلدا (شايدوللا) تۇيتىبەك ۇلى 1874 -جىلى دۇنيەگە كەلگەن. 1908-1909 -جىلدارى قاجىلىققا بارعان. 1926 -جىلى مەشىت بۇزىلعاننان كەيىن كوپكە بارماي دۇنيەدەن وزعان.
- ول ادامنىڭ ءومىرى كوپشىلىك ءۇشىن اڭىز ءتارىزدى، - دەيدى ەربول قايىروۆ. - باسىندا تۇنەپ جۇرگەن كەزدە ەم قونعان ادامدار تاڭ اتىپ كەلە جاتقان ساتتە اق كيىمدى ادامدى كورىپ، باتا العان. بۇل دا اللانىڭ بەرگەن سىيى بولار. كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە جەر بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، ۇشاقتارمەن ۇشىپ جۇرگەن. پاۆلودار وبلىسىندا ەكى جەردەن ۇشاق ۇشىپ بارا جاتقان كەزدە رادارلارى ءوشىپ قالىپ وتىرعان. سول جەرلەردىڭ ءبىرى - ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ، ەكىنشىسى - ءسايدىلدا قاجىنىڭ جاتقان جەرلەرى بولسا كەرەك. بۇل - جاڭا ەسىم. بولاشاقتا زەرتتەۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابادى. باستى ماقسات - وسى ادامنىڭ ەڭبەكتەرىن جارىققا شىعارا وتىرىپ، ءدىنىمىز بەن مادەنيەتىمىز ارقىلى بۇگىنگى ۇرپاقتى تاربيەلەۋ، ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ.
جەتەكشى كەنتىنىڭ تۇرعىنى، زەينەتكەر قونىسباي ءجۇنىسوۆ ءسايدىلدا قاجىنىڭ كەسەنەسىن تۇرعىزۋ جۇمىستارى ءۇش جىلدان بەرى جۇزەگە اسپاي كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. كاچير اۋدانى تروفيموۆكا اۋىلىنىڭ ءدال ورتاسىندا كاراسۋك بولىمشەسىنە وتەتىن جولدان سول جاعىنا قاراي مەدرەسەنىڭ ورنى مەن مەشىت ورنالاسقان. وسى جەرگە ءۇش جارىم شاقىرىم جول سالىپ، كەسەنە تۇرعىزۋ جوسپاردا بار. - جوبالىق- سمەتالىق قۇجاتتاماعا سايكەس التى ميلليون تەڭگەدەي قاراجات قاجەت، - دەيدى قونىسباي ءجۇنىسوۆ.
ءسايدىلدا قاجىنىڭ ۇل بالاسى بولماعان. بالا كەزىنەن وتە زەرەك بولىپ وسكەن. قىز بالادان تاراعان جيەندەرىنىڭ ءبىرى - بۇگىندە باياناۋىل اۋدانىنىڭ اكىمى ورازگەلدى قايىرگەلدينوۆ. ەسەيگەن سوڭ ءومىر بويى حالىق اعارتۋ ىسىمەن اينالىسقان. ۋفادا عاليا مەدرەسەسىن بىتىرگەن. بولاشاقتى بولجاپ بىلگەن كورىپكەلدىك قاسيەتىمەن تانىلعان.
فوتو: pavlodarnews.kz
