كوكتەمدە اشىققان پايدالى
اعزانى تازارتىڭىز اللەرگولوگ- يممۋنولوگتاردىڭ پايىمىنشا، ادام قىستا ەت- ءسۇت، ۇن ونىمدەرىن، ءتاتتى تاعامداردى ءجيى پايدالانادى، ونىڭ ۇستىنە دەنە بەلسەندىلىگى از، قالىڭ كيىنەدى، جىلى جەردە كوپ وتىرادى، سودان تەرى ارقىلى تىنىس الۋ تەجەلەدى. سول سەبەپتى اعزادا توكسيندەر كوپ جينالادى. ءوز كەزەگىندە ول اعزاعا جايسىز ءتيىپ، ورگاندار مەن جۇيەلەردىڭ جۇمىسىن بۇزادى، وسىدان اعزا السىرەيدى. قۋاتتى تاماقتى كوپ جەگەندىكتەن جانۋارتەكتى اقۋىزدىڭ ءسىڭىرىلۋى ناشارلايدى. ەت اعزانى قىشقىلداندىرادى، پاتوگەندى ميكروفلورا تۋىنداۋىنا جول اشادى. بۇل كەزدە اعزانى تازارتاتىن ءارى قالپىنا كەلتىرەتىن ديەتا ۇستانعان پايدالى. ول اعزانى اقۋىز قاقتارىنان، پاتوگەندىك ميكروفلورا قالىپتاسۋىنان قۇتقارادى. جانۋارتەكتى ازىقتان باس تارتۋ اعزاداعى قىشقىل- ءسىلتى تەپە- تەڭدىگىن قالپىنا كەلتىرەدى، يممۋندىق جۇيەنى نىعايتادى، اللەرگيالىق جانە اۋتويممۋندىق فوندى قالپىنا كەلتىرەدى.
ديەتا ەرتە كوكتەمدە مۇرىننان بولىنەتىن جالقىقتى ازايتادى، تەرىگە ءتۇرلى بورتپەلەر شىعۋىنان ساقتايدى. تەك تىم اشىعىپ قالماي، ءتيىستى ديەتانى دۇرىس تاڭداي ءبىلۋ كەرەك. ياعني ەت، ۇن، ءسۇت ونىمدەرىنەن گورى بوتقالار، ءداندى داقىل جارمالارى، كوكونىس، جەمىس- جيدەك پايدالى. ءداندى داقىل جارمالارى باياۋ سىڭىرىلەتىن كومىرسۋلارعا باي، اعزاعا كۇش بەرەدى، گليۋكوزامەن بايىتادى. وندا جاسۇنىق، ۆ توبىنىڭ دارۋمەندەرى، ميكروەلەمەنتتەر مول. سونىمەن قاتار كوكونىس، تامىرجەمىستىلەر، بۇرشاقتۇقىمداستار، كەپتىرىلگەن جەمىستەر دە پايدالى. ۆيتامين جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ ورنىن پوليدارۋمەندەرمەن دە تولىقتىرۋعا بولادى. ارينە، ءىستى ءوز بەتىمەن ەمەس، دارىگەر كەڭەسىنە جۇگىنىپ جۇرگىزگەن ءجون.
سۋىقتاعاندا جاڭعاق جەمەڭىز ەرتە كوكتەمدە كەي ادامدار سۋىقتاپ اۋىرادى. مۇندايدا كەيبىر ازىق تۇرلەرىنەن باس تارتقان دا دۇرىس ەكەن. مىسالى، جاڭعاقتان. جاڭعاق - وتە قۋاتتى، مايلى جەمىس. ونى اسىرەسە تىنىس جولدارى سۋىقتاعان كەزدە جەمەگەن دۇرىس. ويتكەنى ونىڭ جوعارعى تىنىس جولدارىن تىتىركەندىرەتىن ەرەكشەلىگى بار. بۇل كەزەڭدە شيكى كوكونىستەردى سىرقات باستالعان نەمەسە ودان ايىعىپ كەلە جاتقان كەزدە عانا جەۋگە بولادى. ويتكەنى اعزا تەمپەراتۋراسى ارتىپ تۇرعان، اۋرۋ شيرىققان كەزەڭدە ىشەك جاسۇنىقتى قورىتا المايدى، سوندىقتان كوكونىستەردى بۋعا ءپىسىرىپ نەمەسە بۇقتىرىپ جەگەن دۇرىس.
اپەلسين، ءمانداريندى جەمەگەن دۇرىس. سەبەبى ولار تاماقتى تىتىركەندىرەدى، باكتەريالارعا پايدالى قىشقىلدى ورتا تۋىنداتادى. ىشىمدىك، كوفە دە ىشپەۋ كەرەك. سپيرت تەك اۋرۋ باستالىپ كەلە جاتقاندا باكتەريالارعا قارسى كومەكتەسەدى، ال ۆيرۋسقا قارسى وندا تۇك تە قۋات جوق. ونىڭ ۇستىنە ىشىمدىك يممۋنيتەتتى السىرەتەدى. كوفە بولسا اعزانى سۋسىزداندىرادى، ال سۋىقتاعان كەزدە اعزانىڭ سۋسىزدانعانى وتە زيان. بۇل ۋاقىتتا سۇتكە بال قوسىپ ىشكەن دە پايداسىز. ويتكەنى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ءبارى اعزادا كىلەگەي تۇزەدى. سوندىقتان تۇماۋدان ايىعۋدى، وكپەدەن قاقىرىق ءبولىنۋىن تەجەيدى. تەك كۋركۋما قوسىلعان مايسىز يوگۋرت، ايران ىشسە بولادى.
كەز كەلگەن ءتاتتى تاعام يممۋندىق جۇيەگە اسەر ەتەدى، باكتەريا كوبەيۋىنە جاعداي جاساپ، تاماقتا «پلەنكا» تۇزەدى. مۇندايدا بالدى قولدانعان پايدالى. اۋىرعاندا قۋىرىلعان ەت، فاستفۋد جەگەن دۇرىس ەمەس. اۋىر تاعام اعزانىڭ دەرتپەن كۇرەسىندە كومەك بەرمەيدى. سونىمەن قاتار تۇماۋ مەن جوتەلدى ەمدەۋ كەزىندە كارتوپ جەمەگەن دۇرىس. ويتكەنى وندا قاقىرىقتى قويۋلاتاتىن كراحمال بار. كوكونىس قوسىلعان تاۋىق ەتىنەن جاسالعان سورپا پايدالى. ءسىلتىلى مينەرالدى سۋ، ءشوپ شاي، بالعىن ءسابىز شىرىنى دا جاقسى اسەر ەتەدى.
ۇيقىعا كوڭىل ءبولىڭىز بۇل كەزدە جاتىن بولمەنى قاراكولەڭكە ەتىپ ۇستاۋ كەرەك. ۇيقىعا جاتاردان كەمىندە 1 ساعات بۇرىن تەلەديدار، نوۋتبۋك، تەلەفون اتاۋلىنى وشىرگەن دۇرىس، تويا تاماق ىشپەگەن ءجون. كۇندىز د دارۋمەنىنىڭ تۇزىلۋىنە جاعداي جاساپ، كۇن استىندا كوبىرەك جۇرگەن ءجون. جۇيكە جۇيەسىنە سالماقتىڭ از ءتۇسۋىن قاداعالاۋ كەرەك. تاڭەرتەڭ ءبىر مەزگىل جۇگىرىپ تۇرعان پايدالى. مۇمكىن بولسا جۇزۋمەن، اەروبيكامەن اينالىسقان ابزال. اعزاعا سالماقتى بىردەن ەمەس، بىرتىندەپ قوسقان دۇرىس. اسىرەسە ەتتەن باس تارتقان كەزدە اعزاعا شامادان تىس سالماق تۇسىرۋگە بولمايدى. كيىمدى دۇرىس تاڭداڭىز ەرتە كوكتەمدە كوپ ادام قىس كيىمدى بىردەن تاستاۋعا اسىعادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە سۋىقتاپ اۋىراتىندار قاتارى ارتادى. ونداي جايسىزدىققا ۇرىنباس ءۇشىن سىرت كيىمدى بىردەن ەمەس، بىرتىندەپ الماستىرعان ابزال. ياعني جىلى كيىمدەردى اۋا تەمپەراتۋراسى 15°س- تان اسقاندا عانا ازايتۋ كەرەك. بۇل كەزەڭدە ىلعالدى اۋا رايىن ەسكەرە وتىرىپ، ىلعالدى، سۋدى سىرتقا تەبەتىن كيىم كيگەن دۇرىس. اۋا تەمپەراتۋراسى 6°س- قا دەيىن جىلىعاندا كيىم قالىڭدىعى 20 ميلليمەتر، 8-15°س بولعاندا 12-14 ميلليمەتر بولعانى دۇرىس. ىشىنە اۋا از كىرۋى كەرەك. ەرتە كوكتەمدە جانە جەلدى كۇندەرى جالاڭباس جۇرمەڭىز. قۇلاققا سۋىق تيگىزىپ الۋىڭىز مۇمكىن. ال برونحيت، رينيت، لارينگيت سەكىلدى دەرتى بارلار مويىنوراعىش تاعىپ جۇرگەنى دۇرىس.
zamana.kz
