وڭتۇستىكتەگى «قوشقار اتا سەيىلى» تۋرالى نە بىلەمىز - فوتو
ءسويتىپ جىل باسى «ناۋرىزدى» وسى جەردەن تويلاپ، «قوشقار اتا سەيىلى» دەپ اتالاتىن اسىل تۇقىمدى قوشقار مەيرامىن ۇيىمداستىرعان كورىنەدى.
داستۇرگە اينالعان مەيرام تۋرالى ەرتەرەكتە جارىق كورگەن قازاق باسىلىمدارىندا دا جازىلعان. ماسەلەن، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ساياسي قۋعىن- سۇرگىن قۇرباندارى مۇراجايىنىڭ قىزمەتكەرى ۇسەن ارىستانوۆ 1923 -جىلى 22 -ناۋرىز كۇنى جارىق كورگەن «اق جول» گازەتىنىڭ 287 -سانىندا توتە- اراب ارىپتەرىمەن جازىلعان ماقالانى اۋدارىپ، جۇرتشىلىققا جاريا ەتتى. وندا بىلاي دەپ جازىلىپتى:
«شىمكەنت ۋەزىنەن. وسى مارت ايىنىڭ 25 -كۇنىنەن باستاپ، شىمكەنت قالاسىندا ناۋرىز مەيرامى جاسالماقشى. ءار جىلى ۋەز ءھام سىر حالقىنىڭ داعدىسى بويىنشا اپرەل ايىنىڭ باسىندا «قوشقار اتا سەيىلى» بولماق كەرەك ەدى. سول ەكى مەيرامدى ءبىر قىلىپ، بيىل سەيىلدى 25 مارتتان باستاپ وتىر. بۇل قوشقار اتا سەيىلىنە شىمكەنت، تاشكەنت ءھام اۋليەاتا ۋەزدەرىنىڭ ادامدارى جينالادى.
سەيىل بولاتىن ورىن شىمكەنت ستانسياسىنىڭ جانىنداعى «قوشقار اتا» بۇلاعىنىڭ باسىنداعى تەگىس جەردە بولىپ، ءھار جىلى 200 - 300 دەي قازاق ۇيلەرى تىگىلىپ، ءبىر اپتاعا دەيىن ءھار ۇيدە جينالعان حالىق توپ-توپ بولىپ تاماشا قىلىپ جاتادى. سول ءبىر اپتانىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءار ءتۇرلى تاماشا ويىندارىنىڭ ءبارى دە ىستەلمەك. وسى مارت ايىنىڭ 20 نان باستالماق بولىپ تۇرعان وقۋ اپتالىعىنىندا وسى ايتىلعان قوس مەيراممەنەن بىرگە قىلىپ وتكىزىپ، جينالعان حالىقتان ءارتۇرلى جولمەن وقۋ ىستەرىنە ءبىرتالاي جاردەم جينايمىز دەگەن ۇمىتتەمىز. ۇيەزدىڭ ءار بۇرىشىنان كەلىپ، بۇل سياقتى نەشە ون مىڭداعان حالىق جينالعان ۇلكەن ۋەزدەگى ەل باستىعى ازاماتتار تاراپىنان حالىققا ۇگىت- ناسيحات ايتىلماق. وسى كۇنگى شارۋاشىلىق ىستەرى ءھام باسقا ءتۇرلى ەل ىشىندە ەكپىندى رەتتە ىستەلمەك بولىپ جاتقان جۇمىستار تۋراسىندا ەلدى ءتۇسىندىرىپ، ەل شارۋاسىنىڭ اياققا باسىپ وڭدالۋىنا سەبەپكەر بولماق. اۆتورى - جارمەنوۆ» دەلىنىپتى ماقالادا.
بەرتىن كەلە كەڭەس ۇكىمەتى قۇرىلىپ، ناۋرىز مەيرامىن تويلاۋعا تيىم سالىنعانى بەلگىلى. ءاز ناۋرىزبەن بىرگە «قوشقار اتا سەيىلى» دە ۇمىت قالعان. بەرەكە مەن بىرلىككە تولى مەرەكەنى قايتا تويلاۋ تەك 2016 -جىلى عانا قولعا الىندى. تاريحى عاسىرعا جۋىق مەرەكەگە بايلانىستى تاريحشىلار باستاما كوتەرىپ، قالا باسشىلارىنا ءاز ناۋرىزدى اتاپ ءوتۋدىڭ كونە نۇسقاسىن ۇسىنعان بولاتىن. ءسويتىپ 100 جىلدان كەيىن ەسكى ءداستۇر جاڭعىرىپ، قالالىق اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن ءداستۇر جالعاسىن تاپتى.
بۇل كۇنى قالا تۇرعىندارى قوشقار اتا وزەنىنىڭ بويىنا جينالىپ، ءتۇرلى ۇلتتىق ويىندار ۇيىمداستىرادى. ۇلتتىق تاعامدار دايىندالىپ، قوناقتار ناۋرىز كوجە مەن ىستىق باۋىرساقتان ءدام تاتادى. وسىلايشا كوكتەمنىڭ العاشقى ايىندا جۇرتشىلىق بۇلاق باسىندا سەيىل قۇرىپ، ءماز- مەيرام بولادى. سەبەبى، قالانى قاق جارىپ جاتقان بۇلاق سۋى ەڭ تازا سانالادى. ونىڭ ەمدىك قاسيەتى دە زور. بۇلاق باسىندا ادامدار جىل ون ەكى اي سۋعا ءتۇسىپ، ءتۇرلى دەرتىنەن ايىعىپ جاتادى.
«سوندىقتان جىل جاڭارۋىنىڭ وسى جەردەن باستالۋى تەگىن ەمەس. قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى ءۇردىسىن جانداندىرىپ، ۇلتتىق سالت- ءداستۇر مەن ادەت- عۇرپىن ناسيحاتتاۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى» دەيدى ەل اعالارى.
سوڭعى ەكى جىلدان بەرى ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان شارادا اسىل تۇقىمدى قوشقارلار مەن قويلاردى تانىستىرۋ دا ۇردىسكە اينالعان. ءبىر ءوزى بەس قويدىڭ ەتىن بەرەتىن اسىل تۇقىمدى قويلاردىڭ كورمەسى دە وسى مەرەكەلىك شارالار اياسىندا وتكىزىلەدى. سوڭىنان كىل مىقتى مەن كۇش اتاسىن ەڭسەرگەن ەرلەر اراسىندا قوشقار كوتەرۋدەن سايىس وتكىزىلەدى. مەرەكەنىڭ كوركىن قىزدىراتىن سايىستا ەرلەر سالماعى 60-70 كەلىدەن استام قوشقاردى يىقتارىنا سالىپ، ءوزارا مىقتىلىقتارىن سىناپ كورەدى. تۇياقتىنى 70 تەن اسا كوتەرگەن جەڭىمپازعا سول قوشقار سىيعا بەرىلەدى.
بۇل كۇنى ۇلتتىق ويىننىڭ وزگە دە تۇرلەرىنەن جارىستار ۇيىمداستىرىلادى. بوز كىلەمدە بەلدەسكەندەر قازاقشا كۇرەستىڭ جەڭىمپازىن انىقتاسا، توعىزقۇمالاق، اسىق ويناۋشىلار مەن كىر تاسىن كوتەرۋشىلەر دە ءوزارا سايىسقا تۇسەدى. جەرگىلىكتى اقىندار اراسىندا ايتىس وتكىزىلىپ، قازاقتىڭ قانىنا سىڭگەن بەكزات ونەردىڭ ەرەكشى ۇلگىسىن كورسەتەدى.
الىپ شاھاردىڭ ەڭسە تىكتەگەن بالاسىنان ەڭكەيگەن قارياسىنا دەيىن سۋىرىپ سالما اقىنداردى تىڭداپ، ءسوز ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجانىن ۇتىمدى جەتكىزە بىلگەن اقىندارعا قوشەمەت كورسەتەدى.
ال، قىلقالام شەبەرلەرى مەرەكەنىڭ كوركىن كەلتىرىپ، مەزگىل مەن مەرەكەنىڭ سۇلۋلىعىن سۋرەتتەۋدەن سىنعا تۇسەدى. شاھار تۇرعىندارى سونداي-اق وزەننىڭ بويىندا قولونەرشىلەر كورمەسىن كورىپ، ءتۇرلى كونتسەرتتىك باعدارلامالاردى تاماشالايدى. وسىلايشا ۇمىت بولعان ءداستۇردى ۇلىقتاعان كۇن جىل سايىن جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
ايتا كەتەيىك، ايناداي تاپ- تازا قوشقار اتا بۇلاعى كيەلى سانالىپ، مۇندا جۇرت ناماز وقىپ جانە ۇلتتىق راسىمدەردى ورىنداۋ ءۇشىن كەلەدى. اڭىزعا سايكەس بۇرىنعى ۋاقىتتا وزەننىڭ بويىندا قوشقار اتا تۇرعان دەسەدى. ول ادامداردى تەك شوپپەن عانا ەمەس، سونداي-اق ەمدىك قاسيەتى بار وسىناۋ وزەن سۋىمەن دە ەمدەگەن ەكەن. حالىق ەمشىسى وزەن باستاۋ الاتىن بۇلاقتارعا قارايتىن بولعان.
قاريا ومىردەن وزعاننان كەيىن، ونى وسىندا جەرلەپ، ول جەرگە شاعىن كەسەنە سالىنعان. ال وزەنگە ونىڭ اتى بەرىلگەن. وسى جەردەگى سۋ تەمپەراتۋراسى جىلدىڭ قاي مەزگىلى بولماسىن، عاجايىپ كۇيدە ۇنەمى +11 گرادۋستى ۇستاپ تۇرادى.
