ءاز ناۋرىز قىتايدا قالاي تويلانادى
ەرتە زاماننان كەلە جاتقان ناۋرىزدى تويلاۋدىڭ ءداستۇرى ءار وڭىردە، ءار ەلدە ءارتۇرلى بولعانىمەن، ونىڭ تۇپكى وزەگى ءبىر. 2010 -جىلدىڭ 10 - مامىرىنان باستاپ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 64-قارارىنا سايكەس، 21 - ناۋرىز - حالىقارالىق ناۋرىز كۇنى رەتىندە اتالىپ وتىلەدى. باس اسسامبلەيا قارارىندا: «ناۋرىزدى كوكتەم مەرەكەسى رەتىندە 3000 جىلدان بەرى بالقان تۇبەگىندە، قارا تەڭىز ايماعىندا، كاۆكازدا، ورتالىق ازيادا جانە تاياۋ شىعىستا 300 ميلليون ادام تويلاپ كەلەدى» دەپ جازىلعان.
21-22 - ناۋرىز كۇندەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شىڭجاڭ- ۇيعىر اۆتونوميالىق ولكەسىن مەكەندەگەن قازاق، ۇيعىر، قىرعىز، تاتار، تاجىك، وزبەك جانە سالار سىندى تۇركىتىلدەس حالىقتار ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى - ناۋرىز مەيرامىن وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن قارسى الادى. جۇرت ءارتۇرلى مەرەكەلىك، سپورتتىق شارالار ۇيىمداستىرا وتىرىپ تويلايدى. ارينە، مۇندا دا باسقا وڭىردەگى سەكىلدى ناۋرىزدىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى رەتىندە داستارقانعا، اس مازىرىنە كوبىرەك كوڭىل بولىنەدى. بۇل ناۋرىزدىڭ مولشىلىق، ىزگىلىك، ادامدار اراسىنداعى ىنتىماق مەرەكەسى ەكەنىن ايعاقتايدى.
ۇيعىر حالقى شىڭجاڭداعى سانى ەڭ كوپ ۇلت بولىپ تابىلادى. رەسمي دەرەككوز بويىنشا حالىق سانى 11,270 ميلليوننان (2017 -جىلعى ساناق) اسادى. ناۋرىز مەيرامى ۇيعىر تىلىندە «نورۇز بايرامى» دەپ ايتىلادى.
ءار جىلى 22 - نارىز كۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ۇلتتىق كيىمدەرىن كيىپ، قالا جانە اۋدان- اۋىل ورتالىقتارىندا وتكىزىلگەن مەرەكەلىك شارالارعا قاتىسادى. سونداي- اق، ۇلتىق تاعامدارى پالاۋ جانە ناۋرىز كوجەدەن ءدام تاتادى.
بۇدان بولەك، ۇيعىر كۇرەسىنەن بەلدەسىپ، تۇيە جارىس، قوشقار ءسۇزىستىرۋ، ءيت جانە اتەش تالاستىرۋ سياقتى ۇلتتىق ويىنداردان جارىستار وتكىزىلەدى.
قازاقتار شىڭجاڭدى تۇراقتى مەكەندەگەن ۇلتتار قاتارىنا جاتادى. جەرگىلىكتى قازاق حالقىنىڭ جان سانى 1,598 ميلليون شاماسىندا. بۇل كورسەتكىشپەن قازاقتار شىنجاڭ ولكەسىندە قىتاي جانە ۇيعىر ۇلتتارىنان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىندا تۇر.
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ارعى بەتتەگى اعايىندار ءۇشىن دە ايرىقشا مەرەكە سانالادى. كۇن مەن ءتۇن تەڭەلگەن «جىل باسى» جاڭا جىل كۇنى، ءار وتباسىنىڭ قازانىنا سوعىمنىڭ سۇرلەنگەن قادىرلى مۇشەلەرى سالىنىپ، جەتى دامنەن ناۋرىز كوجە دايىندالادى. الىس- جاقىن تۋىستار، كورشى- قولاڭ ءبىر- ءبىرىنىڭ ۇيىنە قوناققا كەلىپ، ناۋرىز كوجەدەن ءدام تاتادى. ادەتتە ناۋرىز كوجە قالىڭ قاۋىمعا ارناپ ءپىسىرىلىپ، ۇلكەن «تايقازانداردا» دايىندالادى.
ال جاستار جاعى بالۋان، بايگە، تەڭگە ءىلۋ، كوكپار جانە قىز قۋۋ سياقتى ۇلتتىق ويىندار، سونىمەن - قاتار، اقىندار ايتىسى جانە مەرەكەلىك ساۋىق- كەش ۇيىمداستىرىپ، مەرەكەنىڭ مەرەيىن اسىرا تۇسەدى.
بۇل كۇندەرى شىڭجاڭدا 200 مىڭنىڭ استام قىرعىز ۇلتى تىرشىلىك ەتەدى. نەگىزىنەن قىزىلسۋ قىرعىز اۆتونوميالى وبلىسىندا مەكەندەگەن قىتايداعى قىرعىز اعايىندار، ناۋرىز مەرەكەسىن ءار جىل سايىن تويلاپ كەلەدى. ورتالىق الاڭداردا مەرەكەلىك كونسەرتتەر ءوتىپ، ولار اقساقالداردىڭ باتاسىمەن باستالادى. ارى قاراي «ماناس» داستانى ايتىلىپ، اقىندار ناۋرىز جىرىن جىرلايدى. كوكپار تارتىلىپ، بايگە وزدىرادى.
ناۋرىز مەرەكەسىندە تاجىك، تاتار جانە سالار حالىقتارى مەرەكەلىك كەشتەر ۇيىمداستىرىپ، ۇلتتىق ءان- بي مۋزىكالارىنان ونەرلەرىن كورسەتەدى.
اۆتور: مۇحتار قاليموللا ۇلى
