وزبەكستاندا ناۋرىزدى قالاي تويلايدى
مىڭداعان عاسىرلىق تاريحى بار مەيرامدى اتا- بابالارىمىز شىعىس كۇنتىزبەسى بويىنشا جاڭا جىلدىڭ باسى، ادامنىڭ تابيعاتپەن ۇندەستىگى، تۇرمىس- تىرشىلىكتىڭ باستاۋى رەتىندە تويلاپ كەلگەن. ءبىز ءۇشىن ناۋرىز - كوكتەمنىڭ كەلۋى مەن جاڭا ءومىردىڭ، تابيعاتتىڭ ويانۋى بەرەكەنىڭ بەينەسىنە اينالعان مەيرام ءارى كوپعاسىرلىق ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ، سالت- داستۇرلەرىمىز بەن ادەت- عۇرىپتارىمىزدىڭ سيمۆولى. ەجەلدەن ءبىزدىڭ اتا- بابالارىمىز كوكتەمنىڭ جىلى كۇنى شۋاعىن توگىسىمەن جەر جىرتىپ، ەگىن سالۋعا كىرىسكەن، جاسىل كىلەمگە ورانعان كەڭ دالادا ويىن- ساۋىق قۇرىپ، ناۋرىزدىڭ مەرەكەلىك شارالارىن وتكىزگەن.
ءابۋ رايحان بەرۋنيدىڭ «ەجەلگى حالىقتاردىڭ ەسكەرتكىشتەرى» تراكتاتىندا، ءابىلقاسىم فيرداۋسيدىڭ «شاحناما» داستانىندا، ماحمۇت قاشقاريدىڭ «ديۋاني لۇعات يت- تۋرك» سوزدىگىندە، ءابۋ باكىر ءال- ءنارشاحيدىڭ «بۇحارا تاريحىندا» ، ومار ءھايامنىڭ «ناۋرىزناماسىندا» ، الىشەر ناۋايدىڭ «تاريح- ي مۋلك- ي اجام» ەڭبەگىندە جانە باسقا دا ەجەلگى دەرەككوزدەردە ناۋرىزدىڭ تاريحى، ونىڭ وزىنە ءتان داستۇرلەرى مەن عۇرىپتارى تۋرالى قۇندى دەرەكتەر بەرىلگەن. بۇل ناۋرىزدىڭ بابالاردان قالعان باعا جەتپەس مۇرا ەكەنىن ايعاقتايدى.
ۇلى اقىن الىشەر ناۋايدىڭ « ءار ءتۇنىڭ قادىر بولىپ، ءار كۇنىڭ ناۋرىز بولسىن!» دەگەن جىر جولدارى دا ناۋرىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. ناۋرىز كۇندەرى ادامداردار رەنىشىن ۇمىتادى، وكپەلى بوپ جۇرگەندەر جاراسادى، قايىرىمدىلىق، مەيىرىمدىلىك، قولى اشىقتىق، كەڭپەيىلدىلىك سەكىلدى ىزگى ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر قانات جايا تۇسەدى.
2016 -جىلى ب ۇ ۇ- نىڭ ءبىلىم، عىلىم جانە مادەنيەت ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇيىمى - يۋنەسكو تاراپىنان ناۋرىزدىڭ ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني سۇراسى تىزىمىنە ەنگىزىلۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى ناۋرىزدىڭ فيلوسوفياسى الەمدى بەيبىتشىلىككە، سۇيىسپەنشىلىك پەن كەلىسىمگە شاقىرادى. ناۋرىزدا ادام بالاسى ءوزىنىڭ تابيعاتتىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنە باستايدى، قولداعى بارىن اينالاسىنداعىلارمەن بولىسەدى. مەرەكە كۇندەرى ادامدار سىرقات، جالعىزباستى، ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ جاعدايىن سۇراپ، ولارعا قامقورلىق جانە قۇرمەت كورسەتەدى، مۇقتاج جاندارعا قول ۇشىن سوزادى.
وزبەكستان حالقى ناۋرىزدى قارسى الۋعا ەرەكشە دايىندالادى. ەل تاۋەلسىزدىگى جاريالانار الدىندا، 1991 -جىلعى 12 - اقپاندا ءبىرىنشى پرەزيدەنت يسلام كاريموۆ «رەسپۋبليكادا ناۋرىح حالىق مەيرامىنا دايىندالۋ جانە ونى وتكىزۋ تۋرالى» تاريحي ءمانى بار جارلىققا قول قويدى. بۇل ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ءتول ۇلتتىق جانە مادەني داستۇرلەرىن جالعاستىرۋ ارمانىنىڭ ورىندالعانىن بىلدىرەتىن ەدى.
ناۋرىز قارساڭىندا جالپى حالىقتىق اسار وتكىزىلىپ، بۇكىل رەسپۋبليكادا اباتتاندىرۋ جانە كوگالداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى، كوشەلەر، قاسيەتتى ورىندار تازالانىپ، اعاشتار مەن گۇلدەر وتىرعىزىلادى. وسىناۋ يگى ىستەردى ەلىمىزدەگى 130 دان استام ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى جۇمىلا اتقارىپ، وزدەرىنىڭ ۇلتتىق سالت- داستۇرلەرى مەن مادەنيەتىن، ونەرىن كورسەتەدى.
ناۋرىزدا كۇرەس، كوكپار، ارقان تارتۋ، جەبە اتۋ سەكىلدى ۇلتتىق سپورت ويىندارى ۇيىمداستىرىلادى. ەرتە كەزدە حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە ۇلتتىق ويىندار جاس ۇرپاقتى اقىل- وي جانە دەنە جاعىنان دامىتۋعا، وتانسۇيگىشتىك تاربيە بەرۋدە ۇلكەن مانگە يە بولعان.
ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنىڭ ىشىندە كۇرەس حالىق اراسىندا ەرەكشە سىيعا يە بولدى. داستۇرگە وراي كۇرەس دوداسىن اقساقالدار باستاپ بەرگەن. قارت كۇرەسكەرلەردىڭ ءىزىن الا ناعىز ەل قورعايتىن ازاماتتار، سوم بىلەكتى بالۋاندار كىلەمگە شىققان. ناۋرىزدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى، ءبىر اۋىلدا كۇرەس نە كوكپار بولىپ جاتسا، وعان كورشى اۋىلداردىڭ بالۋاندارى نەمەسە شاباندوزدارى دا اعىلىپ كەلە بەرەدى.
مەرەكە كۇندەرى بارشا اۋىلدا سۋمالاك، حالىم، كوك سامسا، كوجە سەكىلدى كىسى بويىنا قۋات بەرەتىن ناۋرىزدىڭ ءتول ۇلتتىق تاعامدارى ازىرلەنەدى. ادامدار كورشى- قولاڭ، اعايىن- تۋىسىمەن قاتار ساپارلاپ كەلە جاتقان جولاۋشىلاردى دا مول داستارحانعا شاقىرىپ، ءتاتتى تاعامداردى تارتۋ ەتكەن.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى، ناۋرىز وزبەكستاننىڭ ءار وڭىرىندە تۇرلىشە تويلانادى. قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىندا حالىق ويىندارى، مادەني شارالار، كونتسەرتتەر ۇيىمداستىرىلسا، اۋىلدىق جەرلەردە حالىق ويىندارى، ەگىنشىلىك پەن مال شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى سالت- داستۇرلەر وتكىزىلەدى. ءبىراق قاي جەردە بولماسىن، ناۋرىز حالىقتىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن نىعايتىپ، بەرەكە مەن مولشىلىقتىڭ سيمۆولى رەتىندە تويلانادى.
