ناۋرىز كوجە قالاي دايىندالادى: «قازاقپارات» تانىمال تۇلعالاردىڭ رەتسەپتىن ۇسىنادى

 ايتا كەتەرلىگى، ناۋرىز كوجەنى دايىنداۋدىڭ بەلگىلى ءبىر ءتاسىلى جوق. ونى اركىم ءوز قالاۋى بويىنشا پىسىرەدى. مىسالعا، اجەلەرىمىز ماي ساقتاعان قارىندى جۋىپ، كوجەنىڭ تۇبىنە سالادى ەكەن. تۇز بەن ماي سىڭگەن قارىن كوجەگە ەرەكشە ءدام كىرگىزەدى. تاعى ءبىر ءادىس بويىنشا، داكەگە ءتۇيىلىپ، جىلقىنىڭ ىستالعان جالى قايناتىلعان. ونى ۇلكەن اجەلەر ارشامەن، ادىراسپانمەن، نە باسقا دا شوپتەرمەن ىستاپ، ناۋرىزعا دەيىن ارنايى ساقتاعان. بۇل كوجەگە ەرەكشە ءدام كىرگىزىپ قانا قويماي، ونىڭ قۇرامىنا ەمدىك، دارۋمەندىك تە اسەر بەرگەن.

 قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندە، ءتىپتى ءار ۇيدە مەرەكەلىك كوجەنى دايىنداۋ ءادىسى ءارتۇرلى بولعانىمەن، ونىڭ ورتاق قاعيداتى: قوسىلاتىن دامدەردىڭ سانى جەتىدەن كەم بولماۋى شارت. وسى ورايدا، «قازاقپارات» ح ا ا ءتىلشىسى جۇرت ءسۇيسىنىپ ىشەتىن ناۋرىز كوجەنى ەلىمىزدىڭ تانىمال تۇلعالارى قالاي ازىرلەيتىنىن سۇراپ بىلگەن ەدى.

ورازكۇل اسانعازى، قوعام قايراتكەرى:

 - نەگىزى، سوعىم سويعان ۋاقىتتا ناۋرىزعا دەپ ەتتى ارنايى دايىنداپ قويامىن. ويتكەنى، قىستان قالعان سوعىمنان، سۇرلەنگەن ەتتەن سورپانىڭ دا، ونداي سورپاعا پىسىرىلگەن كوجەنىڭ دە ءدامى ەرەكشە بولادى. الايدا، سۇرلەنگەن ەت كەيدە بولماي قالۋى مۇمكىن. قازاق بولعاننان سوڭ ۇيدەن قوناق ارىلمايتىنىن بىلەسىزدەر. ونداي جاعداي بولسا ءسۇرسىز، قولدا بار ەتتى قازانعا اسامىن. ەت اسىلىپ جاتقاندا سايكەسىنشە تۇز، ماي، ءداندى- داقىلداردى سالامىن. ءداندى- داقىل دەگەندە، ارنايى ءبىر داقىلداردى ەمەس، ۇيدە بارىن، مىسالعا بيداي، جۇگەرى، تارى قوسامىن. كەيىن بۇرشاق داقىلدارىن - اسبۇرشاق، ماش ارالاستىرىپ، پىسىرەمىن. دايىن بولعان كوجەگە ايراندى قوسامىن. وسىلايشا، 7 ءتۇرلى دامنەن ناۋرىز كوجە ازىرلەيمىن.

  ءلايلا سۇلتان قىزى، تەلەجۇرگىزۋشى:

 - قازاقتىڭ ەڭ جاقسى كورەتىن، نەگىزگى اس دامدەرىنىڭ ءبىرى - ەت. سول سەبەپتى ناۋرىز كوجەگە قازاقتىڭ ءتول اسى - ەت مىندەتتى تۇردە قوسىلادى. «قازان تولسىن، اس مول بولسىن» دەگەن ىرىممەن، ناۋرىز كوجەگە تۇتاستاي ەت سالىپ قايناتامىن. كوجەگە ەكىنشى - جۇگەرى، بيداي قوسامىن. جالپى، ناۋرىز كوجەگە ءداندى- داقىل قوسۋدىڭ ءبىر ماعىناسى «ءبىر تامىردان ءوسىپ- ونگەن داندەي ۇرپاعىمىز كوپ بولسىن» دەگەن تىلەك بولسا كەرەك. كوجەگە مىندەتتى تۇردە ايران قۇيىپ، قۇرت قوسامىن. كەيىن، كەسپە سالامىن. جەتى ءتۇرلى ءدامدى قوسىپ جاساۋدى ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.

 التىناي جورابايەۆا، ءانشى:

 - كوجەنىڭ ماڭىزى - سورپاسىندا. سوندىقتان قىستان قالعان ەتتەردى ۇزاق ۋاقىت، باپپەن، اسىقپاي قايناتامىن. ءداندى- داقىلداردى، اتاپ ايتقاندا، تارى، كۇرىش، جۇگەرى، ارپا جارماسىن، اسبۇرشاق، ءسۇمبىل بۇرشاق، بادانا، ماشتى قوسامىن. ايتا كەتەرلىگى، ناۋرىز كوجەدە قانداي ءدام، قانداي داقىل قوسقانىڭ كورىنىپ تۇرۋى كەرەك. ياعني، بۇرشاقتار ەزىلىپ، سورپاعا اينالىپ كەتپەۋى ءتيىس. سوندىقتان، بۇرشاقتاردىڭ تۇستەرى وڭىپ، بۇزىلىپ كەتپەۋى ءۇشىن ءارى ءپىسىرۋ ۋاقىتى ءارتۇرلى بولعاندىقتان، جەكە- جەكە سۋعا قايناتىپ الامىن. ارپا جارماسىن بولەك ءپىسىرىپ، ۇستىنە ايران قۇيامىن. كەيىن جەكە قايناتىلعان ءداندى- داقىلداردى ەتتىڭ سورپاسىنا قوسىپ، كەسپە سالىپ پىسىرەمىن. الدىن الا بولەك ىدىسقا ايران مەن ارپا جارماسىن ارالاستىرىپ قويامىن. ونى ناۋرىز كوجەگە قوسپايمىن. تەك ءدام تاتۋعا ۇسىنار كەزدە كەسەگە ارپا جارماسى بار ايراننىڭ ۇستىنە ناۋرىز كوجەنى قۇيىپ بەرەمىن.

 يرينا تەن، تەلەجۇرگىزۋشى:

 - ناۋرىز - كوكتەمدە كەلەتىن جىلۋلىققا تولى مەرەكە. مەن ەرەكشە قاستەرلى سانايتىن مەيرامنىڭ ءبىرى. ادەتتە، ءبىزدىڭ ارال وڭىرىندە ناۋرىز كوجەنى ەتتى بولەك اسىپ، سونىڭ سورپاسىنا جەتى ءتۇرلى ءدام قوسىپ ازىرلەيدى. سوندىقتان ءبىز جاقتا ەتتى ناۋرىز كوجەگە قوسپايدى. ەتتى تاعام رەتىندە بولەك ۇسىنادى. بالا كۇنىمدە دايىندالعان كوجەلەردەن ەت قوسىلعانىن كورگەن ەمەسپىن. قالاۋىمشا ءدان، بۇرشاقتار قوسامىن. قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنىڭ كوپ ءتۇرى سۇتتەن جاسالادى. «اق مول بولسىن!» دەپ جاتادى عوي. سول ءۇشىن، مەنىڭ ويىمشا، ناۋرىزعا قوسىلاتىن مىندەتتى تاعامنىڭ ءبىرى - ءسۇت. ەمدىك قاسيەتكە يە ارپانى، بيداي مەن كۇرىشتى سالامىن. ءدامىن كەلتىرۋ ءۇشىن تۇز بەن قانت قوسامىن.

 تامارا اسار، ءانشى:

 - ناۋرىز مەيرامىن باستى تاعام - ناۋرىز كوجەسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ءداستۇرلى استىڭ قۇرامىندا 7 ءدام بولۋى ءتيىس. ءسۇر ەتتى قايناتىپ، ونىڭ سورپاسىنان كوجە ازىرلەيمىن. ءداندى- داقىلداردان بيداي، تارى، جۇگەرى قوسامىن. «اق مول بولسىن» دەگەن نيەتپەن، ايران مەن قۇرتتى ەزىپ سالامىن. ءبىزدىڭ ماڭعىستاۋدا ناۋرىز كوجەگە قارا مەيىز قوسىپ دايىندايدى. بىلتىر گاسترولدىك ساپارمەن  قىزىلوردا وڭىرىندە بولعانىمدا بۇلدىرگەن قوسىلعان كوجەدەن ءدام تاتقان ەدىم. ءدامى ءتىل ۇيىرەدى ەكەن.

  اۆتور: اقبوپە ءابدراسۋل

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى