ناۋرىزدا بالعامەن ءتوس سوعۋ: تۇركى ەلشىلەرى بايىرعى ءداستۇردى جاڭعىرتتى
سالتاناتتى شارادا اكادەميا باسشىسى مەن ەلشىلەر ەجەلگى تۇركى ءداستۇرى بويىنشا، بالعامەن ءتوس سوعىپ، تەمىر ۇردى.
بالعامەن ءتوس سوعۋ تاريحى ەجەلگى «ەرگەنەقون» داستانىمەن تىعىز بايلانىستى. راشيد اد- ءديننىڭ «جاميع ات- تاۋاريحىنان» بىزگە جەتكەن ءافساناعا جۇگىنسەك، ايگىلى وعىز حاننىڭ ناسىلىنەن تاراعان ەلحاننىڭ ەلى شاپقىنشىلىققا ءتۇسىپ، التايدىڭ باۋرايىنداعى ەرگەنەقون شاتقالىنا تىعىلىپ، امان قالادى. تار شاتقالدا ءوسىپ- ونگەن حالىق ءتورت عاسىر بويى تاپجىلمايدى. اقىرى شىعار جول ىزدەپ، وسى ناۋرىز ايىندا تاۋدىڭ تەمىرمەن قۇرسالعان بولىگىن جەتپىس قارانىڭ بۇتىندەي سىپىرىلعان تەرىسىنەن جاسالعان جەتپىس كورىكپەن وت جاعىپ ەرىتىپ، كوكبورىنىڭ جول باستاۋىمەن ەتەككە ءتۇسىپ، ەلىن ازات ەتەدى. وسىلايشا، ەرگەنەقوننان شىققان كۇنىن جىل سايىن ناۋرىزدا تويلاي باستايدى. جاڭعىرۋ مەن جاڭارۋدىڭ بۇل مەيرامىن « ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى» دەپ اتايدى. تۇركى حاندارىنىڭ، ودان بەرى شىڭعىس حان بابامىزدىڭ تۇسىندا ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى وت جاعىپ، كورىك باسىپ، بالعامەن ءتوس سوعىپ، تەمىر بالقىتۋ سالتى سول اڭىزعا سايكەس قۇرىلعان ءداستۇر دەسەدى.
«بۇگىنگى ناۋرىز تويىن ماڭگى تاستىڭ الدىندا ۇيىمداستىرۋىمىزدىڭ ءمانىسى زور. ماڭگى تاس - VII عاسىردا بۇكىل تۇركى تايپالارىنىڭ جينالىپ، انتتاسىپ، تاڭبالارىن تاسقا باسقان جەرى. سول تاستىڭ كوشىرمەسىن ەلگە اكەلگەن بولاتىنبىز. تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، ەرتەدە قاعاندار ناۋرىزدى توسكە بالعا ۇرىپ، كورىك قىزدىرىپ، الاۋ جاعىپ، قوبىزدىڭ ۇنىمەن قارسى الادى ەكەن. وسىلايشا، ءبىز دە بايىرعى ءداستۇردى قايتا جاڭعىرتۋدى ويلاستىردىق»، - دەدى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى ناۋرىزعا ارنالعان مەرەكەلىك شارادا.
ونىڭ ايتۋىنشا، ءتوس پەن بالعا ناۋرىز مەيرامىنىڭ باستى سيمۆوليكالىق مانىنە اينالۋى ءتيىس.
«كورىسۋ، كەشىرىم، وتپان تاۋدا وت جاعۋ سىندى ناۋرىزدىڭ سيمۆوليكالىق ءمانى كوپ. دەگەنمەن، ناۋرىزدىڭ ءرامىزى رەتىندە ءتوس پەن بالعا ءبىزدىڭ جانىمىزعا جاقىن كەلىپ تۇر. سەبەبى، بايىرعى ءباھادۇر بابالارىمىز ۇستا بولعان. ولار تەمىر قورىتىپ، تۇتاس ەۋرازيا كەڭىستىگىنە ۇستەمدىك جۇرگىزگەن، اتتى تاعالاپ ءمىندى، تاقتى دا، قىلىشتى دا، ءتاجدى دە اسىل زاتتاردان جاساعان. ءتوس تە، بالعا دا حالقىمىزدا قاستەرلى ۇعىم بولىپ ەسەپتەلەدى. كورىك بالقىتىپ، ءتوستى سوعۋ - ۇلكەن ىرىم. ەندەشە، وسى ناۋرىزدىڭ باسى رەتىندە توسكە بالعا سوعىلىپ جاتسا، وعان كۇللى تۇركى جۇرتى قوسىلىپ جاتسا، قوبىز بەن قورقىتتىڭ كۇيى ەستىلىپ جاتسا، مەنىڭشە بۇل ءبىزدى بىرىكتىرە تۇسەتىن، بايىرعى بابالارىمىزبەن ۇندەستىرە تۇسەتىن جاڭا سيپات دەپ ويلايمىن»، - دەيدى تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى.
سونداي- اق، دارحان قىدىرالى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ الداعى جوسپارلارى جونىندە ايتتى.
«حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ اياسى كەڭەيىپ جاتىر. ماجارستان مەملەكەتى ۇيىمعا مۇشە بولدى، موڭعوليا دا ىقىلاس تانىتىپ جاتىر. رۋحاني جاڭعىرۋ مەن مادەني مۇراعا بايلانىستى، ماعجان جۇمابايەۆتىڭ 125 جىلدىعىن، شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ 90 جىلدىعىن جانە كوك تۇرىك جازباسىنىڭ العاش وقىلۋىنىڭ 125 جىلدىعىن يۋنەسكو- دا اتاپ وتەمىز. ۆيلگەلم تومسون ورحون جازبالارىن 125 جىل بۇرىن وقىعان، الەمدە كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ الىپپەسى، جازۋى جوق كەزدە ءبىزدىڭ ءتول جازۋىمىز بولعان. سونى وقىپ، الەمگە تانىتقان تومسوننىڭ ەڭبەگىنە بيىل 125 جىل تولىپ وتىر، بۇل - ءبىز ءۇشىن اتاۋلى داتا»، - دەپ ءوز ءسوزىن تۇيىندەدى د. قىدىرالى.
اۆتور: ايجان سەرىكجان قىزى
