پۋتيننىڭ جاڭا مەرزىمى قازاقستانعا قالاي اسەر ەتەدى؟
رەسەيدىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ (و س ك) مالىمەتىنشە، قازىرگى پرەزيدەنت ۆلاديمير پۋتين 77 پايىز سايلاۋشىنىڭ قولداۋىنا يە بولعان. پۋتينگە شامامەن 55 ميلليون ادام داۋىس بەرگەن. سايلاۋعا داۋىس بەرۋ قۇقىعى بار سايلاۋشىلاردىڭ 67 پايىزى قاتىسقان. و س ك باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نيكولاي بۋلايەۆتىڭ ايتۋىنشا، بيۋللەتەندەردىڭ تۇگەلگە جۋىعى سانالعان.
ەكىنشى ورىندا - 12 پايىز داۋىس جيناعان رەسەي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ كانديداتى پاۆەل گرۋدينين، ءۇشىنشى ورىندا - 5,7 پايىز العان ليبەرال- دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كانديداتى ۆلاديمير جيرينوۆسكي. «گراجدانسكايا ينيتسياتيۆا» توبىنان تۇسكەن كسەنيا سوبچاك ەكى پايىزعا جۋىق، «يابلوكو» پارتياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى گريگوري ياۆلينسكي ءبىر پايىز داۋىس جينادى.
قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم رەسەيدە ۆلاديمير پۋتيندى ۇلىقتاۋ كۇشەيە تۇسەدى دەپ بولجايدى.
- بۇل [سايلاۋ] تەك قازىرگى بار جاعدايدى رەسميلەندىرۋ، زاڭداستىرۋ دەۋگە بولادى. رەسەي قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن تولىعىمەن قايتالايدى، باسقا ەشقانداي جولى قالمايدى. ول جاقتا دا «ۇلت كوشباسشىسى» دەگەن سياقتى جايتتار تەك ارتا بەرەتىن سياقتى. رەسەيدىڭ اۋقىمى مەن الەۋەتىن ەسكەرەتىن بولساق، بۇل ءتىپتى قازاقستاننان دا اسىپ تۇسەتىن ءتۇرى بار، - دەيدى ساراپشى.
ساياسات تانۋشىنىڭ سوزىنشە، «ەگەر قازاقستان مەن رەسەيدىڭ اراسىنداعى قازىرگى ساياسات ءدال بۇگىنگىدەي جالعاسا بەرسە، الداعى التى جىلدا كەرەمەت جاڭالىق بولا قويمايدى».
- وسى سايلاۋدىڭ وتكەن سايلاۋدان ەرەكشەلىگى، سوبچاكتان باسقا كانديداتتار «سوۆەت وداعىن قالپىنا كەلتىرۋ» دەگەن اڭگىمە ايتتى. وسى تۇرعىدان العاندا رەسەيدىڭ وسىنداي قيتۇرقىلىققا، تۇڭعيىققا باتا بەرۋى ەشقانداي جاقسىلىق اكەلمەيدى. جانە بولاشاقتا رەسەيدە الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ قانداي بولاتىنىن بىلمەيمىز. سوندىقتان رەسەيدىڭ ءوزىنىڭ ىشكى پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن، ۋكراينانىڭ دونباسى سياقتى جاعدايلارعا بارىپ قالۋى دا ىقتيمال. سودان قاۋىپتەنۋىمىز كەرەك سياقتى. سوندىقتان قازاقستان قورعانىس جانە سىرتقى ساياسي دوكتريناسىن قايتا قاراپ، وزىنە قورعان بولاتىن جولدارىن ىزدەپ، ءىشىمىزدى بەكىتە بەرۋىمىز كەرەك»، - دەيدى ايدوس سارىم.
«قاۋىپتى ترەند»
ساياسات تانۋشى دوسىم ساتپايەۆ پۋتين باسشىلىق ەتكەن جىلداردا وتە قاۋىپتى ترەند قالىپتاستىرعانىن ايتادى.
- پۋتين ءوزىنىڭ يدەولوگيالىق بازاسىن ەكونوميكالىق وقشاۋلاۋ مەن سىرتقى ساياساتتا ەكسپانسيالىق ساياساتقا اكتسەنت جاساي وتىرىپ، سوۆەتتىك جانە پاتشالىق يدەولوگيانى بىرىكتىرىپ، قاۋىپتى ترەند جاسادى. ول سوڭعى جىلدارى رەسەيدە ۇنەمى ىشكى جانە سىرتقى جاۋدى ىزدەيتىن قوعام قالىپتاستىردى. بۇل تۇسىنىكتى دە، سەبەبى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالاسىندا جەتىستىكتەر بولماسا، قوعامدى رەسەيدى جويىپ جىبەرگىسى كەلەتىن جاۋلارى تۋرالى داقپىرت ايتىپ، ۇرەيمەن جۇمىلدىرۋعا بولادى، - دەيدى ساتپايەۆ.
ونىڭ سوزىنشە، «پرەزيدەنت سايلاۋى الدىنداعى رەسەي مەن ۇلى بريتانيا اراسىنداعى ساياسي داۋ مەن پۋتيننىڭ ناۋرىز ايىنداعى سوڭعى جولداۋى دا سوۆەت وداعىن ەسكە سالادى. ول كەزدە دە باس حاتشىلار ءدال وسىلاي حالىققا جارقىن ەكونوميكالىق بولاشاقتى ۋادە ەتە وتىرىپ، باتىسقا سوۆەت وداعىنىڭ اسكەري كۇشىن مەڭزەپ، ساۋساعىن شۇقشيتىپ، سەس كورسەتكەن».
- مەنىڭشە، پۋتين باتىسپەن اراداعى تەكەتىرەستى ودان ءارى جالعاستىرادى. باتىس رەسەيگە قارسى سانكتسيانى كۇشەيتەدى. البەتتە، بۇل قازاقستانعا دا كەرى اسەر تيگىزەدى. تيگىزىپ تە جاتىر. ماسەلەن، ۋكرايناعا قاتىستى سانكتسيا سوعىسى باستالعاندا ءبىز ەكونوميكالىق زيان شەكتىك. رەسەي ءبىزدى «رەەكسپورتپەن اينالىسىپ جاتىرسىڭدار» دەپ ايىپتاعان دا ەدى. «ۋراپاتريوتتىق پسيحوزدىڭ» كەسىرىنەن رەسەيدىڭ ساياسي ەليتاسى، تمد ەلدەرىندەگى قازاقستان، بەلارۋس، قىرعىزستان سياقتى سەرىكتەستەرىنە ساتەلليت رەتىندە قارايتىنى بايقالادى. بۇعان مىسال رەتىندە جۋىرداعى قازاقستاننىڭ لاتىن قارىپتى الىپبيگە كوشۋى مەن رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆتىڭ قازاقستان مەن ا ق ش اراسىنداعى ۆيزاسىز رەجيم جايلى ءسوزىن ايتۋعا بولادى، - دەيدى قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى.
ورتالىق ازيادا دەموكراتيانى دامىتۋ قورىنىڭ باس ديرەكتورى تولعاناي ۇمبەتاليەۆا پۋتين الدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋگە تىرىساتىنىن، بۇل ىستە قازاقستان نەگىزگى قوزعاۋشى كۇش بولاتىنىن ايتادى.
- سوڭعى جىلدارى باتىسپەن اراداعى قارىم- قاتىناستىڭ كۇردەلەنۋىنەن رەسەي ەۋرازيالىق وداققا نازار اۋدارماپ ەدى. ورتالىق ازياعا نازارى اۋىپ، بەلسەندىلىگى ارتاتىن سياقتى. رەسەي ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بىرىگۋىنە جاي قاراپ وتىرمايدى، باقىلايدى. قوسىلۋعا ارەكەت جاساۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان قازاقستان ەسەسىن جىبەرمەۋى كەرەك، - دەيدى ساراپشى.
ونىڭ سوزىنشە، 2017-جىل قازاقستان ءۇشىن ەستە قالارلىق جىل بولعان. ويتكەنى قازاقستان سىرتقى ساياساتتا ءوزىن دەربەس مەملەكەت ەكەندىگىن كورسەتە بىلگەن. ەندىگى ماقسات - وسىنى جالعاستىرۋ.
65 جاستاعى ۆلاديمير پۋتين رەسەيدى 2000-جىلدان بەرى باسقارىپ كەلەدى. ول 13 جىل پرەزيدەنت، ونىڭ اراسىندا ءتورت جىل پرەمەر-مينيستر قىزمەتىن اتقاردى. پۋتيننىڭ التىنشى مەرزىمى 2024-جىلى اياقتالادى. رەسەي كونستيتۋتسياسىنا ساي ءبىر پرەزيدەنت ءۇش مەرزىم قاتار سايلانا المايدى. ءبىراق التى جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن قايتا سايلاۋعا تۇسۋىنە بولادى.
«ازاتتىق»
