بالانى قالاي دۇرىس ماقتاۋ كەرەك؟
پسيحولوگتار بالانى ماقتاۋدىڭ ءوز ەرەجەسىن انىقتاپتى. قىسقاشا ول بىلاي باياندالادى:
- ناقتى ءبىر ءىستى عانا ماقتاۋ كەرەك، ءبىراق سونىمەن قاتار جەتىستىكتەرىن نازارسىز قالدىرۋعا بولمايدى
- ماقتاۋ شارتسىز بولۋى ءتيىس، ياعني، ماقتاپ كەلە جاتىپ، «ءبىراق» دەپ ءوزىڭىزدىڭ شارتىڭىزدى ايتۋشى بولماڭىز - ماقتاعان كەزدە (ۇرىسقان كەزدە) بالانىڭ جەكە ءىس- ارەكەتىنە قاتىستى عانا ءسوز قوزعاۋ كەرەك. ەرەسەك بولسىن، بالا بولسىن، كەز كەلگەن ادام ءوزىنىڭ جاقسى ءبىر- ارەكەتىنىڭ مويىندالعانىن قالايدى. مەكتەپتە وقىعاندا، ستۋدەنت كەزىمىزدە ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىز جوعارى ۇپايلارمەن نەمەسە باعالارمەن بەلگىلەنىپ وتىردى. سودان كەيىن ءبىز جۇمىسقا شىعامىز، ول جەردە جالاقى تولەنەدى، جەتىستىكتەر ءۇشىن، قوسىمشا سىياقى تاعايىندالىپ، دەمالىس تە بەرىلۋى مۇمكىن. ءبىراق سوعان قاراماستان، ءبىزدىڭ وقىتۋشىدان، باستىقتان، دوستارىمىز بەن جاقىندارىمىزدان ماقتاۋ- ماداقتاۋ ەستۋگە دەگەن سۇرانىسىمىز ارتپاسا، تومەندەمەيدى. ماقتاۋ سوزدەر ادامعا كۇش- قۋات بەرىپ، جاڭا ىستەرگە جەتەلەۋگە كومەكتەسەدى. قازاقتا «جاقسى ءسوز - جارىم ىرىس» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالاعا باعا قويمايدى، جالاقى تولەمەيدى. سوندىقتان ول ءۇشىن اتا- اناسىنىڭ ماقتاۋى - ونىڭ جاقسى ارەكەتىنىڭ نەگىزگى «باعاسى».
بالاسىنا جاقسىلىق تىلەيتىن ءاربىر اتا- انا بالاسىن قولداپ- قولپاشتاپ وتىرۋ كەرەك. بالاسىنىڭ وزىنە سەنىمدى، ءومىردى جاقسى كورىپ وسۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەك. ءبىراق ءاربىر اتا- انا بالانى قالاي ماقتاۋ كەرەكتىگىن بىلە بەرمەيدى. «ارتىق قىلامىز دەپ، تىرتىق قىلىپ الماۋ» ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
1. بالانى ناقتى ءىسى ءۇشىن عانا ماقتاڭىز. ماقتاعان كەزدە، بالا نەنى جاقسى ىستەگەنىن جانە نە ءۇشىن ول جاقسى ءىس بولىپ سانالاتىنىن تۇسىنەتىندەي بولۋ كەرەك. مىسالى، ەگەر ونىڭ جاقسى سۋرەتى ءۇشىن ماقتاساڭىز، «مىنا كۇننىڭ سۋرەتىن قاندا ادەمى سالعانسىڭ! مىنا تورعايىڭ تۋرا شىعىپتى» دەپ ناقتى نە ءۇشىن ماقتاپ وتىرعانىڭىزدى بىلدىرگەن ءجون. «جارايسىڭ! ناعىز سۋرەتشىسىڭ» دەگەن جالپىلاما سوزدەردەن قاشىڭىز.
2. ماقتاۋمەن بىرگە بالاعا جىلى ءجۇز تانىتىپ، كۇلگەن، قۇشاقتاعان، سۇيگەن دۇرىس. ءسابيىڭىز ءسىزدىڭ ودان «قۇتىلۋى» ءۇشىن ماقتاپ تۇرماعانىڭىزدى، ونىڭ ءىس- ارەكەتىنە شىنايى قۋانىپ تۇرعانىڭىزدى سەزىنۋ كەرەك. پسيحولوگتار بالانى كۇنىنە كەم دەگەندە ءتورت رەت قۇشاقتاپ، ءسۇيۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
3. بالانى باسقالارمەن سالىستىرماڭىز! بالانى داتتاعان كەزدە دە، ماقتاعان كەزدە دە «انانىڭ بالاسىن قاراشى» دەگەن سالىستىرۋلاردان مۇلدەم اۋلاق بولۋ كەرەك. ونى بىرەۋدەن ارتىق كورسەتىپ ماقتاۋ ارقىلى، ءسىز ونىڭ بويىندا مەنمەندىكتى تاربيەلەۋىڭىز مۇمكىن.
4. ۇساق- تۇيەكتىڭ بارىنە بولا ماقتاۋدىڭ قاجەتى جوق. وندا ماقتاۋىڭىزدىڭ قۇنى ءتۇسىپ كەتەدى. كەز كەلگەن نارسەگە ماقتاي بەرسەڭىز، كەيىن بالا ءار قيمىلى مەن ءار سوزىنە ماقتاۋ كۇتەتىن بولادى. ولاي ىستەي بەرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ماقتاماي قالساڭىز، تاعى رەنجىپ، تۇسىنبەي قالۋى مۇمكىن.
5. ماقتاعان كەزدە بالانىڭ سول ىسكە سالعان ەڭبەگى مەن جۇمساعان كۇشىنە نازار اۋدارۋعا تىرىسىڭىز. ونىڭ تابيعي دارىنان گورى (كۇشى، يكەمدىلىگى) ، ءبىراز كۇش جۇمساعان جەتىستىكتەرىنە ءمان بەرىپ، سولاردى ەرەكشە اتاپ وتۋگە تىرىسىڭىز. ەگەر تىرىسىپ، بەرىسپەي جۇرسە دە، ونى ءبىر ماقتاپ قويۋعا بولادى.
6. بالاعا «سەنەن ۇلكەن سۋرەتشى، ءبيشى، ءانشى، سپورتسمەن شىعادى» دەپ ۋادە بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. بولاشاقتا وسى سوزدەرىڭىز ىسكە اسپاي قالما، ونىڭ قانشالىقتى قايمىعاتىنىن ويلاڭىز. سوندىقتان ءار سوزگە ءمان بەرۋ ماڭىزدى. ءبىراق بۇل دەگەنىمىز: «سەنىڭ قابىلەتىڭ از، جەتىستىككە جەتە المايسىڭ» دەپ ايتۋ كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس.
7. ەگەر بالاڭ قانداي ءبىر جەتىستىگىنە ماقتاعان بولساڭىز، ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن، ول جەتىستىگىنىڭ سونشالىقتى ۇلكەن بولماعانىن، ول ودان دا ۇلكەنىرەك جەتىستىكتەرگە جەتە الاتىنىن ەسىنە سالۋدىڭ قاجەتى جوق.
دەرەككوز: anabol.kz
