نيۋ- يوركتە كونسەرتكە كەلگەن نازاربايەۆقا امەريكالىقتار ورنىنان تۇرىپ قۇرمەت كورسەتتى - اسقار ۋماروۆ
مۇنداي پىكىردى «قازاقپارات» حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى اسقار ۋماروۆ ق ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ا ق ش- قا ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جازعان وي- تولعاۋىندا ءبىلدىردى.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسىن ۇسىنامىز.
* * *
- بۇل كىم، دجون؟ سەن نەگە ورنىڭنان تۇرىپ كەتتىڭ؟ - دەپ سۇرادى ەگدە تارتقان امەريكالىق ايەل كۇيەۋىنە تاڭدانا قاراعان كۇيى.
- كونسەرتكە نازاربايەۆ كەلدى، قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى، بەدەلدى ساياساتكەر، - دەپ جاۋاپ قايتاردى دجون.
مەن مۇنى ويدان شىعارعان جوقپىن، بۇل - قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ امەريكا قۇراما شتاتتارىنا بارعان ساپارىنداعى ءوزىم كۋا بولعان وقيعالاردىڭ ءبىرى. دجون مەن ونىڭ زايىبىنىڭ اڭگىمەسىن 17 - قاڭتار كۇنى نيۋ- يوركتەگى اتاقتى Lincoln Сentre زالىندا، Astana Opera قويعان تاماشا كونسەرت كەزىندە قۇلاعىم شالعان ەدى. كونسەرت زالىنا ەلباسى كىرىپ كەلگەندە، زالدا تولىپ وتىرعان امەريكا ينتەلليگەنسياسى تىك تۇرىپ قۇرمەت كورسەتتى، كەيبىرى پرەزيدەنتكە تاڭدانا قاراپ تۇرسا، كەيبىرى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الۋ ءۇشىن سمارتفونىن سايلاپ الەك بولدى، ەندى بىرەۋلەرى قول ۇسىنىپ جاتتى. مۇندايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادامداردى باۋراپ الاتىن، ءتىپتى پراگماتيكالىق ءومىر سالتى قانىنا ابدەن سىڭگەن امەريكالىقتارعا دا ىقپال ەتەتىندەي بيىك تۇلعاسى ايقىن بايقالدى.
ۇلتتىق پراگماتيزم
نازاربايەۆ پەن قازاقستاندى ا ق ش- تا دا جاقسى بىلەدى. امەريكا حالقى شەتەلدىكتەردىڭ تۇرمىس- تىرشىلىگىنە مۇلدەم قىزىقپايدى دەگەن - جاساندى ستەرەوتيپ. شىنىندا مۇلدە ولاي ەمەس. ا ق ش- تىڭ قازىرگى پرەزيدەنتىنىڭ ءوزى امەريكالىقتاردىڭ اراسىندا ايتارلىقتاي پىكىرتالاستارعا سەبەپ بولعان كۇردەلى تۇلعا. سوندىقتان ونىڭ ءاربىر كەزدەسۋىن جۇرتشىلىق مۇقيات قاراپ وتىرادى. بۇل رەتتە ءار ەلدىڭ وزىندىك داستۇرلەرى بار ەكەنىن، امەريكالىقتارعا الدىمەن پراگماتيكالىق ءومىر سالتى ءتان ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك.
«نەلىكتەن ا ق ش- تاعى ايتۋلى روجدەستۆو نەمەسە مارتين ليۋتەر كينگ كۇنى مەرەكەلەرىنەن كەيىن، جاڭا ساياسات جىلىنىڭ باسىندا اق ءۇيدىڭ ەڭ العاشقى قوناعى نازاربايەۆ بولدى؟» دەپ سۇرايدى امەريكالىق ساراپشى نەمەسە جۋرناليست. مەنىڭشە، مۇنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار. مارتين ليۋتەر كينگ - ا ق ش- تاعى گۋمانيزم مەن ۇلتتىق كەلىسىم ساياساتىن اڭعارتاتىن فيگۋرا. مۇندا قازاقستاننىڭ ءتۇرلى ەتنوستىق جانە ءدىني توپتارى اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىك پەن بەيبىتشىلىكتى ورناتۋعا باعىتتالعان ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىمەن ۇقساس تۇستار بار. پرەزيدەنت نازاربايەۆ كوپتەن بەرى ءىس جۇزىندە الۋان ءتۇرلى قاراما- قارسى تاراپتاردى كەلىسسوز ۇستەلىنىڭ اينالاسىندا بىرىكتىرۋ قابىلەتىن تانىتىپ كەلەدى. ماسەلەن، «قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا كۇللى الەمگە ديپلوماتيانىڭ ەرەكشە، وزىنە عانا ءتان ۇلتتىق فورماتىن كورسەتىپ كەلەدى»، دەيدى فرانسياداعى Sciences Po ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى، ب ۇ ۇ جانىنداعى ساراپشى شاحربانۋ تادجباكش.
ا ق ش- قا مۇنان نە پايدا؟ اشىق كەزدەسۋ، ناقتى شەشىمدەر جاسىراتىن ەشتەڭەنىڭ جوق ەكەنىن كورسەتتى. قورىتىندى باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ايتقانىنداي، ترامپ تا قازاقستان باسشىسى سەكىلدى پراگماتيكانى ۇناتاتىن ادام. سوندىقتان كەزدەسۋ ءوزارا ءتيىمدى فورماتتا ءوتتى. دونالد ترامپتىڭ اكىمشىلىگى وزىنە ءتان پراگماتيزم ارقىلى ەكونوميكالىق جانە ديپلوماتيالىق جاعىنان وڭىردەگى كوپ ماسەلەنىڭ ءبىزدىڭ ەلگە بايلانىستى ەكەنىن كورىپ وتىر. جەرگىلىكتى ساراپشىلاردىڭ نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بەيرەسمي تۇردە اق ۇيگە ورتالىق ازيا ەلدەرى اتىنان كەلگەنىن ايتۋى تەگىن ەمەس. قازاقستانعا الەمنىڭ الىپ دەرجاۆاسىنىڭ قولداۋى تۋرالى ۋادەسىن الا وتىرىپ، ءوزىنىڭ وڭىرلىك ليدەر رەتىندەگى ستاتۋس- كۆو مارتەبەسىن ارتتىرۋ، جاڭا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ءتيىمدى.
تاريحي ساپار تابىستى بولدى. تاڭعى اس كەزىندە امەريكانىڭ ورتا بۋىن بيزنەسمەندەرىنىڭ بىرىمەن تانىسقان ەدىم. ول جەرگىلىكتى ب ا ق- تان نازاربايەۆ- ترامپ كەزدەسۋى تۋرالى اقپاراتتى وقىپتى، بولاشاقتا پايدا الۋعا بولاتىن تۇستاردى ىزدەگەنى كورىنىپ تۇر، سۇراقتارمەن كومىپ تاستادى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اق ۇيدەن شىققاندا، دونالد ترامپ ونىمەن اۆتوموبيلدىڭ الدىندا دا ۇزاق اڭگىمەلەستى، ماشينا ءجۇرىپ كەتكەن سوڭ دا ارتىنان قاراپ تاعى ءبىراز ۋاقىت تۇردى. ەكى ليدەردى تەك رەسمي قاتىناستار عانا ەمەس، ادامي قۇندىلىقتار دا بايلانىستىرىپ تۇرادى. دەمەك، جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر مەن تالقىلاۋلار ءالى دە جالعاسادى، ىسكە اسادى.
تىڭ سەرپىن، زور قارقىن
ۆاشينگتون مەن استانا اراسىنداعى ۋاقىت ايىرماسى - 11 ساعات. بىزدە تاڭ اتقاندا، ولاردا كەش باتادى. ماعان، 42 جاسقا قاراعان ادام ءۇشىن ۇشاق ساپارى جەڭىل تيگەن جوق. ءوزىڭدى بىردەن قولعا الىپ، جۇمىسقا بىردەن كىرىسىپ كەتۋ ايتۋعا عانا وڭاي. ال ەندى، پرەزيدەنت نازاربايەۆ قانشالىقتى زور اۋىرتپالىقتى ارقالاپ جۇرگەنىن ءوزىڭىز ويلاي بەرىڭىز. اسا جاۋاپتى ساپار، ۋاقىت ايىرماسى، ۇزاق ۋاقىت بويى ۇشاقپەن ۇشۋ...
ۆاشينگتونعا ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا جەتىپ، تاڭەرتەڭمەن Blair House رەزيدەنسياسىنىڭ قوناق ۇيىنەن اق ۇيگە دونالد ترامپپەن كەزدەسۋگە اتتاندى. ەلباسى ا ق ش باسشىسىمەن جۇرگىزگەن كەلىسسوزدەردەن تىس، كەشكە دەيىن امەريكالىق ىسكەر جانە ساياسي ورتا وكىلدەرىمەن كەزدەستى. وسىنشاما تىعىز كەستەدەن كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نيۋ- يورككە اتتاندى. وندا ب ۇ ۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ءسوز سويلەپ، ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشپەن، پولشا پرەزيدەنتى اندجەي دۋدامەن، تاعى باسقا دا رەسمي ادامدارمەن كەزدەستى. سودان كەيىن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ارنايى ۇيىمداستىرىلعان قورىتىندى باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا جۋرناليستەردىڭ كۇردەلى سۇراقتارىنا اشىق جاۋاپ بەردى. قاراپايىم ادام ءۇشىن بۇل، شىندىعىندا، اسا اۋىر جۇك، ءبىراق ەلباسى اتقارا الاتىنى ايدان انىق.
- سىزدەردىڭ باسشىلارىڭىزعا ىلەسىپ ءجۇرۋ قيىن، - دەدى ماعان باسپا ءسوز ءماسليحاتىنىڭ الدىندا امەريكالىق جۋرناليستەردىڭ ءبىرى، - ال سىزدەر سوعان ساي بولۋعا تىرىسىپ جاتىرسىزدار. ايتپاقشى، امەريكالىق جۋرناليست بۇل ءسوزدى مەن وعان ءدالىزدىڭ ءبىر بۇرىشىندا، ەدەندە نوۋتبۋكپەن جەدەل اقپارات جازىپ وتىرعان Kazinform مەن «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تىلشىلەرى مارلان جيەنباي مەن اباي وتاردى كورسەتكەنىمدە ايتقان بولاتىن. ارينە، مەملەكەت باسشىسى جاڭا عانا ب ۇ ۇ ق ك پىكىرسايىستارىنا قاتىستى، ال ەندى قورىتىندى باسپا ءسوز ءماسليحاتى باستالعالى تۇر. ال اقپاراتتاردى «قازاقپارات» تاسپاسىنا جانە ەرتەڭ بۇكىل قازاقستانعا تاراتۋ ءۇشىن سول ۋاقىتتا ءالى دە قاتتالىپ جاتقان نومىرگە شۇعىل تۇردە جەتكىزىپ ۇلگەرۋ كەرەك. ال امەريكالىق جۋرناليستەر ماتەريال جازۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ رەداكسيالارىنا كەتتى. ءبىزدىڭ تىلشىلەر جەدەلدىك تۇرعىسىنان ولاردى قانشالىق باسىپ وزعانىن ءتۇسىندىرىپ وتىرۋدىڭ ءوزى ارتىق شىعار. قالىڭ وقىرمان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» باسقارما ءتوراعاسىنىڭ تاريحي ساپار تۋرالى جازعان تاماشا تالداۋىنا تامساندى.
Kazinform-نىڭ شەف- رەداكتورى تاتيانا كۋدرەنوك تا وسى كۇندەرى ا ق ش ۋاقىتىمەن «ءومىر سۇرگەن» بولاتىن. Kazinform حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ا ق ش- تا جاڭا سەرىكتەسى بار، ول - İnDepthNews. ولار پرەزيدەنت نازاربايەۆتىڭ ب ۇ ۇ- دا سويلەگەن سوزىنە جاقسى تالداۋ جاساپتى. ولار دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا قوسىپ جاتقان قوماقتى ۇلەسىن اتاپ كورسەتىپتى.
شىنىندا دا، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سوڭىنان ىلەسۋ قيىن. ءبىراق سوعان ساي بولۋعا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى ءدال وسى پرەزيدەنتتىك ءومىر سالتى - ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ كەپىلى.
مۇمكىن، سوندىقتان دا امەريكا باسشىلىعى قازاقستاننان ماقتاۋىن اياماعان شىعار. ويتكەنى ا ق ش ءومىرىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى ۇدايى قوزعالىستا بولۋ، قارقىنمەن دامۋ عوي. سولاي دەسەك تە، امەريكالىقتاردىڭ ءوزى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قارقىنىنا ۇلگەرە الماي ءجۇردى.
ەندى دونالد ترامپتىڭ ا ق ش- تىڭ ورتالىق ازيا وڭىرىنە قادام باسقان العاشقى پرەزيدەنتى بولۋ ءۇشىن جاۋاپ ساپارمەن قازاقستانعا كەلۋىن كۇتەمىز. ول جاھاندىق ساياساتتاعى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ باستاپ بەرگەن جاڭا باعىت بولا الادى.
