جىلدىڭ ون باستى وقيعاسى - باتىس قازاقستان وبلىسى - فوتو
ءۇش باتىر قىزدىڭ ەسكەرتكىشى
ورالدا قازاقتىڭ ءۇش باتىر قىزى، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى مانشۇك مامەتوۆا، ءاليا مولداعۇلوۆا جانە حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆاعا ەسكەرتكىش ورناتىلدى. كومپوزيتسيادا ورتادا مانشۇك، ەكى جاعىندا ءاليا مەن حيۋاز بەينەلەنگەن.
ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى تويلانعاننان كەيىن وڭىردەگى زيالى قاۋىم وكىلدەرى، ارداگەرلەر وسى ءۇش باتىرعا ورالدا ەسكەرتكىش ورناتۋ جونىندە ۇسىنىس جاساعان ەدى. مەملەكەتتىك كوميسسيا ون ءبىر جوبانىڭ ىشىنەن بەلگىلى ءمۇسىنشى نۇرلان دالبايدىڭ جۇمىسىن تاڭداپ الدى. بۇعان دەيىن استاناداعى كەنەسارى حاننىڭ، اتىراۋداعى دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ، ورالداعى اباي مەن سىرىم باتىردىڭ تۇلعالارىن، سونداي-اق ءابىلحان قاستەيەۆ، مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ مۇسىندەرىن سومداعان نۇرلان دالباي - الماتىداعى تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى. استاناداعى كوركەم-قۇيما كومبيناتىندا قولادان قۇيىلعان اتالمىش ەسكەرتكىشتى ورناتۋ جۇمىستارىنا وبلىستىق بيۋجەتتەن 139 ميلليون تەڭگە ءبولىندى.
بۇرىن وسى الاڭدا تۇرعان مانشۇك مامەتوۆانىڭ ەسكەرتكىشى قالپىنا كەلتىرىلىپ، تۋعان جەرى - بوكەي ورداسى اۋدانىنىڭ ورتالىعى سايقىن اۋىلىنا قويىلدى.
اقىن ساعىنعالي سەيىتوۆتىڭ 100 جىلدىعى
قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى، اۋدارماشى، سىنشى، ادەبيەتتانۋشى- عالىم ساعىنعالي سەيىتوۆتىڭ 100 جىلدىعى كەڭىنەن تويلاندى. قادىر مىرزا ءالي اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىندا «ءوز ءداۋىرىنىڭ داۋىلپازى» اتتى ەسكە الۋ كەشىنە اقىن، قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عالىم جايلىباي، كومپوزيتور يليا جاقانوۆ، اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەيەۆا، س. سەيىتوۆتىڭ قىزى ديدار قاتىسىپ، ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.
ساعىنعالي سەيىتوۆتىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان شارالار تۋعان جەرى - اقجايىق اۋدانى ورتالىعى چاپايەۆ اۋىلىندا جالعاسىپ، اقىن ءمۇسىنى اشىلدى.
ب ق و گازەتتەرىنىڭ 100 جىلدىعى
باتىس قازاقستان وبلىستىق «ورال ءوڭىرى» جانە «پريۋرالە» گازەتتەرىنىڭ شىعا باستاعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي «عاسىرلىق عۇمىر» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.
گازەتتەردىڭ عاسىرلىق تويىنا وراي اتقارىلعان شارالار جونىندە شاعىن فيلم كورسەتىلىپ، ح. دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ز. قابدولوۆ اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قىلىشباي سۇندەت ۇلى، جازۋشى، الاشتانۋشى تۇرسىن جۇرتباي سىندى عالىمدار وڭىرلىك باسىلىمدار تاريحىنان سىر شەرتتى.
باتىس قازاقستاندا العاشقى باسىلىم شاڭگەرەي بوكەيەۆ، باقىتجان قاراتايەۆ، عۇمار قاراش، ەلەۋسىن بۇيرين، عابدولعازيز مۇساعالييەۆ سىندى ۇلت زيالىلارىنىڭ قولداۋىمەن 1911-1913-جىلدارى اۋەلى وردادا، كەيىن ورالدا «قازاقستان» دەگەن اتپەن جارىق كورگەن. ال وبلىستىق باسىلىمدار 1917-جىلى 28- شىلدەدە وردادا باسىلعان «ۇران» گازەتىنەن باستاۋ الادى.
الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ 100 جىلدىعى
سىرىم اۋدانىندا الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا جانە كۇنباتىس الاشوردا باسشىلارىنىڭ ءبىرى جاھانشا دوسمۇحامەدوۆتىڭ 130 جىلدىعىنا وراي «ازاتتىق تاڭىن اڭساعان الاش ارىستارى» دەگەن تاقىرىپتا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. شارا بارىسىندا ج. دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى ولەڭتى ورتا مەكتەبىندە جاڭا مۋزەي اشىلدى. سىرىم دات ۇلى اتىنداعى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى قايتادان جاڭعىرتىلىپ، وندا الاش ارىستارىنا ارنالعان زالدار جاساقتالدى.
كونفەرەنتسياعا جازۋشى، الاشتانۋشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تۇرسىن جۇرتباي، سەمەي قالاسىنداعى شاكارىم اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، ارحەولوگ امانتاي يسين، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى، اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەدۋنيۆەرسيتەتى تاريح جانە قۇقىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولات جۇماعۇلوۆ، ق ر مەملەكەتتىك تاريح ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى قۇندىزاي ەرىمبەتوۆا، استراحان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى رەسەي تاريحى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى اندرەي سىزگانوۆ سەكىلدى عالىمدار قاتىسىپ، ءوز وي-تولعامدارىن ورتاعا سالدى. بيىل سىرىم اۋدانىنان سەمەيگە جانە ماسكەۋگە دەيىن تاريحي-تانىمدىق ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىلدى.
اقساي قالاسىنىڭ 50 جىلدىعى
ءبورلى اۋدانىنىڭ ورتالىعى اقسايدا قالانىڭ 50 جىلدىعى تويلاندى. مەرەيتويلىق شارالار بارىسىندا ءبىر توپ ازاماتتارعا مەرەيتويلىق مەدالدارمەن قاتار ء«بورلى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلىپ، توسبەلگىلەر تابىس ەتىلدى.
اقساي قالاسىنىڭ 50 جىلدىعىنا وراي «قاراشىعاناق» دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى اشىلدى. بۇل نىسان قۇرىلىسىنا «قپو ب. ۆ. » كومپانياسى الەۋمەتتىك-ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا 860 ميلليون تەڭگە بولگەن بولاتىن. سپورت كەشەنىندە 1200 ورىندىق كورەرمەندەر مىنبەسى، جەڭىل اتلەتيكاعا ارنالعان جۇگىرۋ جولاعى، فۋتبول، ۆولەيبول، تەننيس الاڭدارى بار. جالپى، كەشەندە تۇرعىندار سپورتتىڭ 15 تۇرىمەن اينالىسا الادى.
سىرىم دات ۇلىنىڭ 275 جىلدىعى تويلاندى
ەل باستاعان كوسەم، ءسوز باستاعان شەشەن ءارى باتىر سىرىم دات ۇلىنىڭ 275 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق شارالار ورالدا رەسپۋبليكالىق عىلىمي- تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيامەن باستالدى. شاراعا ارنايى كەلگەن جازۋشىلار، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرلەرى انەس ساراي، سىرىم باتىر تۋرالى جازىلعان «تار كەزەڭ» رومانىنىڭ اۆتورى قاجىعالي مۇحامبەتقالي ۇلى دانا دا دارا تۇلعانىڭ تاريحتاعى ورنىنا جان- جاقتى توقتالدى.
سونداي-اق تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى، پروفەسسورلار، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن اكادەميك سەرىك ماشىمبايەۆ، ح. دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ابىلسەيىت مۇقتار، ق. جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنەن تالعات جۇماعامبەتوۆ جانە باسقالار سىرىم دات ۇلىنداي دالانىڭ تاريحي تۇلعاسى، مۇراعاتتارداعى دەرەكتەر، ونىڭ كەزەڭى تۋرالى باياندامالار جاسادى. سىرىم دات ۇلىنىڭ 275 جىلدىعىنا ارنالعان شارالار تۋعان جەرى - سىرىم اۋدانىندا مارەگە جەتتى.
ب ق و تەاترى - حالىقارالىق فەستيۆالدىڭ باس جۇلدەگەرى
باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى ماكەدونيادا مارەگە جەتكەن «ستوبي - 2017» حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەسىن جەڭىپ الدى.
فەستيۆال بارىسىندا كورسەتىلگەن ح. ميۋللەر، ج. ءانۋيدىڭ «فيلوكتەت - مەدەيا» تراگەدياسىن بەلگىلى رەجيسسەر، ش. ايتماتوۆ اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى قۋاندىق قاسىموۆ ساحنالادى. حالىقارالىق دودادا سونداي-اق تەاتر اكتەرى سالاۋات تۇمەنوۆ «ەڭ ۇزدىك ەر ادام»، ال ق ر مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى نۇرگۇل جۇباتوۆا «ەڭ ۇزدىك ايەل وبرازى» اتالىمى بويىنشا ۇزدىك اتاندى.
باتىس قازاقستاندىق تەاتر اتالمىش فەستيۆالدە وسىمەن ەكىنشى رەت باس جۇلدە يەگەرى اتاندى. تەاتر بۇدان ءبىر جىل بۇرىن ماكەدونيانىڭ ۆەلەس قالاسىندا وتكەن «ستوبي - 2016» انتيكالىق دراما تەاترلارىنىڭ ⅩⅤ حالىقارالىق فەستيۆالىندە دە ۇزدىك شىققان بولاتىن. وندا باتىس قازاقستاندىق ۇجىم كونە گرەك دراماتۋرگى ەۆريپيدتىڭ ايگىلى شىعارماسى نەگىزىندە «ترويا ارۋلارىن» (ونىڭ دا رەجيسسەرى قۋاندىق قاسىموۆ) ساحنالاعان ەدى.
سول دودادا گران- پريگە قوسا قۋاندىق قاسىموۆ «ەڭ ۇزدىك رەجيسسۋرا» ، گەكۋبا بەينەسىن سومداعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بيبىگۇل ەسالييەۆا «ەڭ ۇزدىك ايەل وبرازى» اتالىمدارىن ەنشىلەپ قايتقان بولاتىن. 2017-جىلى تەاتردا بارلىعى سەگىز سپەكتاكلدىڭ پرەمەراسى قويىلدى.
وبلىستاعى جاڭا قۇس فابريكاسى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تەلەكوپىر بارىسىندا زەلەنوۆ اۋدانى شاپوۆ اۋىلىندا «جايىق اگرو LTD» ج ش س- نىڭ قۇس فابريكاسى ىسكە قوسىلدى. مۇندا جىلىنا 6 مىڭ توننا قۇس ەتى وندىرىلەدى. سوندا وبلىس قاجەتىن جەرگىلىكتى ءونىم ەسەبىنەن وتەۋگە مۇمكىندىك تۋادى. 
جالپى، بيىل وبلىستا ۇدەمەلى يندۋستريالىق- يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى مەن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ كارتاسى اياسىندا 8,3 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 9 جوبانى (536 جۇمىس ورنى) جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. كۇنى بۇگىن 5,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ 4 جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى، جىل اياعىنا دەيىن 3,2 ميلليارد تەڭگەگە تاعى بەس جوبا ىسكە قوسىلماق.
ءۇش نىسانعا - اتاقتى ادامداردىڭ ەسىمدەرى
ۇكىمەت قاۋلىسىمەن باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى ەندى اتاقتى اكتريسا، ك س ر و جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى حاديشا بوكەيەۆانىڭ ەسىمىمەن اتالادى. قازتالوۆ اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن حاديشا بوكەيەۆانىڭ 100 جىلدىعى بيىل وبلىستا كەڭ كولەمدە اتالىپ ءوتىلدى. سونداي-اق وبلىستىق مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنا اتاقتى اقىن، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق «تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى قادىر مىرزا ءاليدىڭ، ورال قالاسىنداعى 30№ مەكتەپكە قازاقتىڭ تۇڭعىش ۇشقىش قىزى، حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى بەرىلدى.
ورالداعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» مۋزەيى
تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي ورالدا «رۋحاني جاڭعىرۋ» مۋزەيى ءوز ەسىگىن ايقارا اشتى.
1893-جىلى سالىنعان تاريحي عيمارات باتىس قازاقستاندىق كاسىپكەر مۇراتبەك مۇحامبەدييەۆتىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن قالپىنا كەلتىرىلدى. مۋزەيدىڭ ءبىرىنشى زالى «باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كيەلى جەرلەرى» دەپ اتالادى. مۇندا ينتەراكتيۆتى تاقتانىڭ كومەگىمەن قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ قاتارىنا ەنگىزىلگەن التى نىسانمەن تانىسۋعا بولادى.
ولار - «جايىق قالاشىعى»، تاقساي قورعان كەشەنى، بوكەي ورداسى تاريحي- مۋزەي كەشەنى، جۇماعازى حازىرەت، عۇمار قاراش بەيىتى، جىمپيتى - «الاش ارىستارى» ءۇيى. تاعى ءبىر زال ۇلتتىق باسپا ءسوز تاريحىنا ارنالسا، ءۇشىنشى بولمەدە وتكەن عاسىردا ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەن قايراتكەرلەردىڭ ءومىرى تۋرالى مالىمەتتەر جيناقتالعان. «جاڭارعان ولكە» اتتى ءتورتىنشى زالدان استانا مەن ورال قالاسىنىڭ بۇگىنگى تاڭداعى تابىس-جەتىستىكتەرىن كورۋگە بولادى.
جالپى، وبلىستا تاۋەلسىزدىك مەيرامىنا وراي 95 نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى.
اۆتور: ەلجان ەرالى
