الەم ەلدەرىندە تۇماۋدى قالاي ەمدەيدى؟

 ءبىراق، اتالعان اۋرۋعا قارسى بابالارىمىزدان قالعان كەيبىر ءادىس- تاسىلدەردىڭ اسەرى دارىلەردەن كەم تۇسپەيدى. ءتىپتى، ولار ءالى كۇنگە دەيىن قولدانىلۋدا. الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىندە قولدانىلىپ كەلە جاتقان ەم تاسىلدەرىن جيناقتاعان ەدىك. مالىمەتپەن تانىسا وتىرىپ، سىزدەر دە باسقا مادەنيەتتەردىڭ مۇرىن بىتەلىپ، تاماق اۋرۋىمەن قالاي كۇرەسەتىنىن باعالاپ كورىڭىزدەر.

 ىستىق سيدر (امەريكا)

قۇرامىندا پياز، سارىمساق، ءزىمبىر، كايەن بۇرىشى، اقجەلكەك، ليمون، بال جانە ءتۇرلى دامدەۋىشتەرى بار سۋىق تيۋگە قارسى كۇشتى سۋسىن. ول بىرنەشە اپتا بويى تۇندىرىلىپ قويىلادى. ودان كەيىن ىشسە، ءسوزسىز، ميكروبتارعا جول جابىلماق! قوسپا اسا اشى بولىپ كەلگەندىكتەن، شەكتەۋلى مولشەردە، شامامەن عانا قولدانۋ كەرەك.

نوقات ۇنىنان ازىرلەنگەن دەسەرت (پاكىستان، ءۇندىستان)

جارتىلاي ءتاتتى بولىپ كەلەتىن بۇل دەسەرت ءۇندىستانداعى پەندجاب شتاتىنان شىققان. ول جوتەل مەن سۋىق تيۋگە قارسى ناعىز تابيعي قوسپا. ونى نوقات ۇنى، ءسۇت، گحي مايى جانە قانت قوسۋ ارقىلى دايىندايدى. ەمدەلۋ بارىسىنداعى وتە ۇيلەسىمدى ءتاسىل: تۇماۋراتقان ادام ءدارى- دارمەگىن ىشسە، وتباسىنىڭ باسقا مۇشەلەرى دەسەرت جەيدى.

 تاۋىق سورپاسى (يزرايل)

جەر شارىنىڭ تەڭ جارتىسى سۋىق ءتيۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى بىلىنە باستاعاننان- اق تاۋىق سورپاسىن ازىرلەۋگە كىرىسەدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. ءبىراق، قويۋ، ءنارلى تاۋىق سورپاسى تەك يزرايلدە عانا «يەۆرەي پەنيتسيللينى» دەگەن اتاۋعا يە.

سارىمساق ءشايى (يسپانيا)

سارىمساقتان ازىرلەنەتىن بۇل ءشاي تىم كەرمەك، جاعىمسىز بولىپ قالماۋى ءۇشىن وعان بال جانە ليمون قوسىلادى. قوسپا «يسپاندىق ءدارى» دەپ اتالادى ءجان تۇماۋدان قۇتىلۋعا جاقسى كومەكتەسەدى. اتالعان قوسپانى ارتىق سالماقتان ارىلۋ ماقساتىندا دا ىشۋگە بولادى.

 كەسىرتكە سورپاسى (گونكونگ)

بۇل تاعام تاۋىق سورپاسىنا ۇقساس، تەك، قىتاي نۇسقاسىندا جاسالادى. دەسە دە، اسەر ەتۋ ناتيجەسى بىردەي -  سۇيىقتىق قالىپقا كەلىپ، مۇرىنمەن دەمالا باستايسىز، جوتەل جەڭىلدەيدى. كەپتىرىلگەن كەسىرتكەنى جەرگىلىكتى دۇكەندەردەن تابۋ قيىن، ونى ارنايى قىتاي ۇلتتىق مەديتسينا دۇكەندەرىنەن كۇمانسىز تابۋعا بولادى.

 قىلشا قايناتپاسى (قىتاي)

قىتاي ءشوپ مەديتسيناسى مىڭداعان جىلداردان بەرى بەلگىلى. قىلشا نەمەسە ما- حۋانگ -  ەجەلگى دارىلىك وسىمدىك. بۇل ءشوپتى تۇتىنۋعا الەمنىڭ كوپ ەلدەرىندە تىيىم سالىنعان. سەبەبى، شامادان تىس مولشەردە قولدانۋ ەسىرتكىمەن پارا- پار. ءبىراق، اسپان استى ەلىندە سۋىق تيۋ مەن باس اۋرۋلارىن كەيدە وسى شوپپەن دە ەمدەيدى.

كوپاي بالزامى (پەرۋ)

كوپاي اعاشىنىڭ مايى بايىرعى زاماننان بەلگىلى جانە ونى ءتۇرلى فورمادا پەرۋدىڭ ەجەلگى تۇرعىندارى قولدانعان. ول تىنىس الۋ جولدارى اۋرۋلارىنا جاقسى كومەكتەسەدى جانە كوبىندە ينگالياتسيا مەن سىلاۋ كەزدەرىندە ءجيى پايدالانىلادى. كوپاي بالزامى -  بىرنەشە مايلاردىڭ جيىنتىعىنان تۇرادى.

مارينادتالعان ۋمەبوسي قاراورىگى (جاپونيا)

مارينادتالعان ۋمەبوسي قاراورىگىن تۇتىنباس بۇرىن ونى كوك ءشايعا سالىپ، ءبىراز ۋاقىت ءجىبىتىپ قويۋ كەرەك. ونىڭ قۇرامىندا اسكوربين جانە ليمون قىشقىلى كوپ بولعاندىقتان، جاپوندىقتار ونى سۋىق تيۋ مەن تاماق اۋىرعان ساتتەردە پايدالانادى.

ميا كونفەتى (گوللانديا) ميا كونفەتتەرىنىڭ ءدامى وزگەشەلەۋ، ەرەكشە بولعانىمەن، نيدەرلاندى تۇرعىندارىنا وتە قاتتى ۇنايدى. ءبىر جاعىنان ءدارى- دارمەك بولسا، ەكىنشى جاعىنان ءتاتتى تاعام بولا الادى. ايتۋلى كونفەتتى قىزىلميا وسىمدىگىنەن جاسايدى. ال، قىزىلميا - جوتەل مەن تاماق اۋرۋىنا قارسى جاقسى كومەكشى. بۇل كونفەتتىڭ ءدامىن سەزىنىپ كورۋ ءۇشىن اتاقتى قىزىلميا تامىرىنان ازىرلەنگەن شىرىندى ەسكە الساق، جەتكىلىكتى.

الكوگولدى شۇلىق (فينليانديا)

كوپشىلىگىمىز سپيرتپەن ەمدەلۋدىڭ بىرنەشە ءتۇرىن ەستىگەن بولارمىز - كومپرەسس جاساۋ، دەنەنى سىلاۋ ت. ب. ەندى ونىڭ قاتارىنا فينليانديالىق الكوگولدى شۇلىقتاردى قوسساق بولادى. ول دا وزىنشە سۋىقتان ەمدەمەك. ەم بارىسى: ۇيىقتار الدىندا شۇلىقتى سپيرتكە مالىپ، كيىپ، ونىڭ سىرتىنان قالىڭ ءجۇن شۇلىق كيىپ جاتۋ قاجەت. وسىلايشا تاڭەرتەڭ تۇرعاندا تۇماۋراتۋ بەلگىسى سەزىلمەيدىمىس.

 تۇرلەندىرىلگەن كۋركۋما (ءۇندىستان)

ءۇندى مادەنيەتىندە كۋركۋما بىرنەشە تۇرلەندىرۋلەرمەن قولدانىلادى. ونىڭ ءبارى كۋركۋما قۇرامىنىڭ قابىنۋ مەن باكتەرياعا قارسى قاسيەتتەرىنىڭ ارقاسىندا. كۋركۋمانى ءشاي نەمەسە كوفەمەن ارالاستىرىپ ىشۋگە، تاعامدارعا دامدەۋىش رەتىندە قوسۋعا، ينگالياتسيا جاساۋعا، ءتىپتى، ءجاي عانا قۋىرىلعان ۇنتاعىمەن دەم السا دا بولادى.

«توم يام» سورپاسى (تايلاند)

تايلىق «توم يام» سورپاسىنا پايدالى شوپتەر مەن دامدەۋىشتەر قوسىلىپ دايارلانادى. ياعني، وندا لەمونگراسس، چيلي اشى بۇرىشى مەن ءزىمبىر بار. ولار تاي حالقى ءۇشىن تىنىس الۋ جولدارى اۋرۋلارىندا العاشقى كومەك كورسەتۋشى بولىپ ەسەپتەلەدى.

سۋىق تەراپياسى (فينليانديا)

 سۋىق ءتيۋدىڭ العاشقى ساتىلارىندا ەمدەلۋدىڭ فيندىك ءتاسىلى - جاقسىلاپ بالمۇزداق جەۋ نەمەس مۇزدى سۋاتقا ءتۇسۋ. سودان كەيىن جاقسىلاپ ءسۇرتىنىپ، جىلى كيىنىپ العان ءجون.

 شيكى جۇمىرتقامەن ەمدەلۋ (لاتىن امەريكاسى)

اتالعان ءتاسىلدىڭ ءتۇپ- تامىرى شامانيزمگە اپارىپ سوعادى. دەسە دە، بۇل ءادىس لاتىنامەريكالىق اجەلەر تاراپىنان ءالى كۇنگە دەيىن قولدانىلىپ كەلەدى. ياعني، ولار بالا اۋىرىپ قالسا، وعان كوز ءتيدى دەپ ەسەپتەيدى. ال كوز تيۋدەن ارىلتۋ ءۇشىن شيكى جۇمىرتقامەن ارنايى راسىمدەر جاساپ، سوڭىندا سۋى بار ستاقانعا جارىپ تاستايدى. وسىلايشا، بارلىق جاماندىقتى، زۇلىمدىقتى اشكەرەلەيدىمىس.

نەتي- پوتتىڭ كومەگىمەن شايۋ (ءۇندىستان) نەتي- پوت - ىشىندە مۇرىندى شايۋعا ارنالعان تۇزدى ەرىتىندىسى بار ارنايى ىدىس. ءۇندىستاندا ونى مۇرىن بىتەلىپ قالعاندا، سۋىق تيۋدە جانە ولاردىڭ الدىن- الۋ ماقساتىندا پايدالانادى.

دەرەككوز: bilim-all.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى