گەنەتيكتەر اۋرۋدى سەزبەيتىن وتباسىنىڭ قۇپياسىن اشتى
ەرەكشە وتباسى جايلى ماتەريال Brain جۋرنالىندا جاريالاندى.
«ەگەر بۇل وتباسىنىڭ مۇشەلەرى قولىن نە اياعىن سىندىرىپ السا، كىشكەنە اۋىرعانىن سەزەدى، كەيىن ول اۋىرۋ تەز قويىپ قالادى. مىسالى، لەتيتسيا شاڭعى تەۋىپ جۇرگەندە يىعىن سىندىرىپ السا دا، ونى بايقاماي، كۇنى بويى شاڭعىسىن تەۋىپ جۇرە بەرەدى. يىعىنىڭ سىنعانىن كەلەسى كۇنى ءبىر- اق ءبىلىپتى» ، - دەدى لوندون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كوللەدجىنەن دجەيمس كوكس (James Cox) .
ادامداردىڭ جانە جانۋارلاردىڭ جۇيكە جۇيەسىندە كوپ تامىر بار. ولاردىڭ گەنومىندا قورشاعان ورتا مەن قاۋىپتەرگە جاۋاپ بەرەتىن گەندەر كەزدەسەدى. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىنى - اۋىرۋ سەزىمى. ول ادامعا قاۋىپتى زاتتاردى ەستە ساقتاپ، بولاشاقتا سولاردان اۋلاق بولۋعا كومەكتەسەدى.
ەگەر مۇنداي گەن ءوز قىزمەتىن دۇرىس اتقارماسا، وندا ادام اۋىرۋدى سەزبەيدى نە ولاردىڭ تەك كەيبىرەۋىن عانا سەزە الادى. مىسالعا، ميعا اۋرۋ تۋرالى سيگنال بەرەتىن گەندەگى مۋتاتسيانىڭ جوقتىعىنان قىشقىلداردىڭ، وت جانە تاعى باسقا قوزدىرعىش زاتتاردىڭ كەسىرىنەن بولاتىن اۋىرۋدى كىشكەنتاي كەمىرگىشتەر سەزبەيدى.
78 جاستاعى اجە، ونىڭ 55 جاستاعى ەكى قىزى جانە ءجاسوسپىرىم نەمەرەلەرى اۋىرۋدى سەزبەيدى. كوكس پەن ونىڭ ارىپتەستەرى يتاليالىق مۇنداي ەرەكشە وتباسىنىڭ گەندىك قۇپياسىن اشتى.
«سۋپەرمەندەر» وتباسى جايىندا العاش رەت 2008 -جىلى بەلگىلى بولدى. ول كەزدە بۇلار تۋرالى يتاليالىق دارىگەرلەر مالىمدەگەن بولاتىن. وتباسى مۇشەلەرى قانشاما رەت دەنە مۇشەلەرى سىنسا دا، شىقسا دا، اۋىرۋ سەزىنبەگەن. ءتىپتى، قول- اياعىمەن ەركىن قوزعالىپ جۇرە بەرگەن.
دارىگەرلەر ۇزاق ۋاقىت بويى مۇنىڭ سىرىن تۇسىنبەي كەلدى. ويتكەنى، ولار سۇيەك جانە بۇلشىق ەتتەرگە بايلانىستى ەڭ قاتتى اۋرۋلاردى دا سەزبەيدى. ءبىراق وتباسى مۇشەلەرى ءجيى "باسىمىز اۋىرادى جانە اسقازانىمىز ءتۇيىپ اۋىرادى، سونداي- اق بوسانۋ كەزىندە ءوزىمىزدى جايسىز سەزىندىك" دەگەن شاعىم ايتقان.
ماسەلەنىڭ انىق- قانىعىن اشۋ ءۇشىن عالىمدار وتباسى مۇشەلەرىنىڭ د ن ق- سىن جانە اۋىراتىن سەزىمدەرمەن بايلانىستى بارلىق گەننىڭ قۇرىلىمىن زەرتتەدى. سويتسە، «سۋپەرقابىلەتتىلىكتىڭ» دامۋىنا گەندەگى ZFHX2 جالعىز مۋتاتسيا اسەر ەتكەن. ZFHX2 - ءتۇرلى اۋرۋلارعا جاۋاپ قايتاراتىن جۇيكە كلەتكالارىنىڭ سەزىمىن رەتتەيدى.
بۇل گەننىڭ ءرولىن انىقتاۋ ءۇشىن عالىمدار ونى تىشقانداردىڭ د ن ق- سىن تولىق الىپ تاستادى. كەيىن وعان ZFHX2 مۋتانتتىق نۇسقاسىن قويدى. ناتيجەسىندە، تىشقاندار ىستىققا، كۇيگەنگە جانە باسقا دا اۋىرتاتىن سەزىمدەرگە جاۋاپ قايتارماعان. ويتكەنى، بەلسەندىلىگىن ZFHX2 رەتتەپ وتىراتىن باسقا 16 گەننىڭ جۇمىسى ىزگەرىپ كەتەدى.
كوكستىڭ ايتۋىنشا، بۇل جاڭالىق اۋىرۋدى باساتىن نەمەسە ۋاقىتشا توقتاتىپ تۇراتىن ءدارى- دارمەك ويلاپ تابۋعا كومەكتەسەدى. ال، يتاليالىق وتباسىعا عالىمدار كەرى قاراي جۇرەتىن پروتسەدۋرادان ءوتۋدى ۇسىندى، ءبىراق ولار ۇسىنىستان باس تارتتى.
