كاسپيدى قورعاۋ شارالارى كۇشەيتىلدى
استانا. قازاقپارات - قازىرگى ۋاقىتتا كاسپيي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا (ك ت ق س) قازاقستان جالاۋىن تىككەن 300-دەن استام كەمە جۇزۋدە، دەپ حابارلايدى ق ر ي د م باسپا ءسوز قىزمەتى.
12 كەمە حالىقارالىق تاسىمالداۋلاردى ىسكە اسىرسا، قالعاندارى مۇناي كەن ورىندارىن يگەرۋ وپەراتسيالارىنا اتسالىسادى. بۇدان بولەك، كۇندەلىكتى قازاقستاندىق پورتتارعا كاسپي جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتەردىڭ ونداعان كەمەلەرى كىرەدى. ك ت ق س- ىنداعى كەمەلەردىڭ پايدالانۋ قارقىندىلىعى، تاسىمالداناتىن مۇناي مەن جانارمايدىڭ كولەمدەرى سۋدى لاستاۋ قاۋپىن تۋعىزادى. توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ق ر ي د م كولىك كوميتەتى تەڭىزدى قورعاۋعا قاتىستى نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق بازانى كەڭەيتۋ جۇمىستارىن باستادى.
وسىلايشا، 2001 -جىلدىڭ بۋنكەرلىك جانارمايدىڭ لاستاۋىنان كەلەتىن زيان ءۇشىن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك جونىندەگى حالىقارالىق كونۆەنسيانى (ءارى قاراي - كونۆەنتسيا) جانە مۇنايمەن لاستاۋدان كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى حالىقارالىق كونۆەنتسيانى وزگەرتۋ جونىندەگى 1992 -جىلعى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ جوسپارلانعان (ءارى قاراي - حاتتاما).
قازىر زاڭنامادا كەمە يەسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تەك قانا جۇك رەتىندە تاسىمالداناتىن مۇنايمەن لاستاۋ كەزىندەگى كەلتىرىلەتىن زيان ءۇشىن عانا قاراستىرىلعان. ءبىراق، بۋنكەرلىك جانارماي دا سونداي قاتەر توندىرەدى. كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تەڭىزدى جانارمايمەن لاستاعان كەزدە كەمە يەسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار، لاستاۋ قاتەرىنەن مىندەتتى ساقتاندىرۋعا تالاپتارى قاراستىرىلىپ، بۋنكەرلىك جانارمايدىڭ توگىلۋىنەن زيان شەككەن تۇلعالارعا وتەماقى مەحانيزمى بەلگىلەنەتىن بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا كونۆەنتسياعا 75 ەل مۇشە.
اتالعان حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تانكەرمەن تاسىمالداۋدا مۇنايمەن لاستاۋ كەزىندە كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن كەمە يەسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا ءتارتىپ وزەكتىلىگىنىڭ ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ءتارىزدى ءتارتىپ 133 مەملەكەتتە قولدانىلادى. سونىمەن بىرگە لاستاۋ قاتەرىنەن مىندەتتى ساقتاندىرۋعا كەمە يەسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن 20 ميلليوننان 126 ميلليون دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن؛ مۇنايمەن لاستاۋدان كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن تولەماقى مولشەرى كەمەنىڭ سۋ سىيىمدىلىعىنا بايلانىستى بولادى؛ ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى قولدانۋ اۋماعى ايرىقشا ەكونوميكالىق زوناعا دەيىن كەڭەيتىلەدى.
سونىمەن بىرگە وسى اتاپ وتكەن قۇجاتتاردى راتيفيكاتسيالاۋمەن قاتار كوميتەتپەن ۇلتتىق زاڭناماعا كولىككە قاراستى ماسەلەلەر بويىنشا وزگەرىستەردى ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا، «ساۋدا ماقساتىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ تۋرالى» ق ر زاڭىندا كەمەلەردىڭ لاستاۋىن بولدىرماۋ ەرەجەلەرىن بەكىتۋگە قاتىستى ق ر ي د م قۇزىرەتى قاراستىرىلعان.
سونىمەن بىرگە 2017 -جىلى لاڭكەستىك ارەكەتتەن كەمەلەر مەن پورت ينفراقۇرىلىمىن قورعاۋ بويىنشا شارالار كۇشەيتىلگەن. پورتتاردى قورعاۋ بويىنشا تۇراقتى باعالاۋ قاجەتتىلىگى جونىندە تالاپتار بەلگىلەنگەن.