تەرى بۇيىمدارىن تاڭبالاۋ تۇتىنۋشىنى كونترافاكتىلىك ونىمنەن قورعايدى - ساعىنايەۆ

  قازاقپارات ءتىلشىسى وسى جانە وزگە دە ساۋالداردى ق ر قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى ەرلان ساعىنايەۆقا قويعان بولاتىن.

 - ەرلان ەرمەك ۇلى، تاياۋ كۇندەرى ىسكە قوسىلاتىن تەرى بۇيىمدارىن تاڭبالاۋ ىلكى جوباسى جايىندا ايتىپ بەرسەڭىز. جالپى بۇل جوبا قاراپايىم حالىققا، مەملەكەتكە نە بەرەدى؟

- ءيا، وسى جىلدىڭ 4-توقسانىندا تابيعي تەرى بۇيىمدارىن تاڭبالاۋعا باعىتتالعان پيلوتتىق جوبانى ىسكە قوسپاقپىز. ول ءۇشىن قاجەتتى اقپاراتتىق جۇيەنى دايىنداپ، نورماتيۆتىك- قۇقىق اكتىلەردى قابىلدادىق.

- قولعا الىنباق بۇل شارا نە بەرمەك؟

- ەڭ بىرىنشىدەن، تۇتىنۋشى ساتىپ الاتىن تاۋارى تۋرالى تولىق اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتىلىپ، كونترافاكتىلىك ونىمنەن قورعالادى. ەكىنشىدەن، كاسىپكەرلەرگە بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن باسەكەلەستىك جاعداي تەڭەستىرىلىپ، نارىقتى زاڭسىز ونىمدەردەن قورعاۋ جانە زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىن ساقتاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. ۇشىنشىدەن، مەملەكەت ءۇشىن كولەڭكەلى ەكونوميكا كولەمىن قىسقارتىپ، بيۋدجەتكە سالىقتاردىڭ ءتۇسىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك اشىلادى. تاڭبالاۋعا زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر وندىرگەن نەمەسە اكەلگەن قارا كۇزەن، ساز قۇندىز، اق تۇلكى نە قىزىل تۇلكى، ءۇي قويانى نە قويان، جانات، قوي تەرىسىنەن جاسالعان كيىمدەر جاتادى. جەكە تۇلعالار وزدەرى كيۋ ءۇشىن اكەلگەن تەرى بۇيىمدارى باقىلاۋ، ياعني سايكەستەندىرۋ بەلگىلەرىمەن تاڭبالانبايدى.

- تاڭبالاۋدان قانداي ەكونوميكالىق ناتيجە كۇتىلەدى؟ وسى تاڭبالاۋدى ەنگىزگەن ەاەو- عا مۇشە- مەملەكەتتەردە وڭ ناتيجە بار ما؟

- بىزدەن بۇرىن مۇنداي شارانى قولعا العان رەسەي مەن بەلارۋس تاجىريبەسى وڭ ناتيجە كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن، اتالعان ەلدەردە تاڭبالاۋ جۇيەسى قولدانىستا بولعان ءبىرىنشى جىلدا، ياعني 2016 -جىلدىڭ تامىزىنان باستاپ 2017 -جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىنگى ارالىقتا تەرى بۇيىمدارىنىڭ زاڭدى اينالىمى 1 جىل بۇرىنعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 7 ەسەگە، 1,1 ميلليوننان استام داناعا دەيىن وسكەن. ءدال وسى ارالىقتا اتالعان ەلدەردەگى تەرى بۇيىمدارىنىڭ دەكلاراتسيالانعان يمپورتى 1,5 ەسەگە دەيىن نەمەە 346 مىڭ داناعا دەيىن ارتقان.

- جالپى ەلىمىزگە كەلەتىن تەرىدەن تىگىلگەن تونداردىڭ قاي ەلدەن يمپورتى باسىم؟

- ءبىزدىڭ دەرەكتەرىمىزگە سايكەس وتكەن جىلى قازاقستان اۋماعىنا  11877 دانا تون جەتكىزىلگەن. نەگىزىندە توندار قىتاي، تۇركيا، ە و ەلدەرىنىكى. ناقتى ايتار بولساق، 2016 -جىلى قازاقستانعا قىتايدان 9143، تۇركيادان 1707، ە و ەلدەرىنەن 761، ب ا ءا- دەن 113، وزبەكستاننان 85، گرەكيادان 32، پانامادان 22، ا ق ش- تان 13 جانە كانادادان 1 تون اكەلىنگەن.

- ساتىلماي قالعان تاۋرالاردى دا تاڭبالاۋ قاجەت پە؟ قاجەت بولسا قانشا كۇننىڭ ىشىندە؟

- ءيا، ساتىلماعان تەرى بۇيىمدارى دا مىندەتتى تاڭبالانۋعا جاتادى. مۇنداي تاۋارلارى بار كاسىپكەرلەر پيلوتتىق جوبا جۇمىس ىستەگەن كۇننەن باستاپ 90 كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە تاڭبالاۋعا ءتيىستى.

- ال كوميسسيالىق ساۋدا نەگىزىندە ساتۋعا قويىلعان تاۋارلار دا تاڭبالانا ما؟

- جەكە تۇلعامەن جاسالعان شارت نەگىزىندە تاۋارلار كوميسسيالىق ساۋدادا ساتۋعا ۇسىنىلاتىن بولسا، وندا مۇنداي تاۋار دا تاڭبالانۋى قاجەت.

- تەرى بۇيىمدارىنان تۇراتىن تاۋارلار تاڭبالانباسا قانداي دا ءبىر سانكسيا قاراستىرىلعان با؟

- ىلكى جوبا كەزىندە سانكسيا قاراستىرىلماعان. ءبىراق، تاۋارلار تىزبەسىن ۇلعايتۋ بويىنشا جاڭا كەلىسىم جوباسىنا قول قويىلعاننان كەيىن ءتيىستى زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ، تاڭبا جوق بولعان كەزدە كاسىپكەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىن بولادى.

- قازاقستانعا ەاەو- عا مۇشە مەملەكەتتەردەن اكەلىنگەن تونداردى تاڭبالاۋ قاجەت پە؟

- جوق، مۇنداي كيىمدەر بىزگە تاڭبالانعان كۇيىندە اكەلىنەدى جانە تاڭبالانعانى تۋرالى مالىمەتتەر اقپاراتتىق جۇيە بويىنشا بەرىلىپ وتىرادى. ال وداققا مۇشە ەلدەردەن جەتكىزىلگەن تاۋارلاردا تاڭبا بەلگىسى بولماي شىقسا، وندا ول تاڭبالانباعان دەپ سانالادى.

- الداعى ۋاقىتتا تاڭبالاناتىن تاۋارلاردىڭ تىزبەسىن ۇلعايتۋ جوسپاردا بار دەپ ايتىپ ەدىڭىز.. .

- ءيا، بار. قازىرگى تاڭدا تاڭبالاناتىن تاۋارلار تىزبەسىن ۇلعايتۋ بويىنشا جاڭا كەلىسىم جوباسى قول قويۋ ءۇشىن دايىندالۋدا. ايتا كەتەرلىگى، تاڭبالانۋعا جاتاتىن تاۋارلاردىڭ تىزبەسىن ەەك كەڭەسى بەكىتەدى. اتالعان تىزبەگە زەرگەرلىك بۇيىمداردى، دارىلىك زاتتاردى جانە اياق كيىمدەردى كىرگىزۋ قاراستىرىلۋدا.

- ال كاسىپكەر تاڭبا بويىنشا تاپسىرىستى كىمگە بەرەدى؟

- كاسىپكەرلەر تاڭبا بويىنشا تاپسىرىستى 2-ساتىلى ەميتەنتكە، ياعني تاڭبانى دايىندايتىن جانە ساتاتىن تۇلعاعا بەرەدى. تولىق اقپاراتتى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ جانە ق ر ۇ ك پ «اتامەكەن» سايتتارىنان الۋعا بولادى.

- تەرى بۇيىمدارى قاي ۋاقىتتا تاڭبالانادى؟

- تەرى بۇيىمدارى ءۇشىنشى ەلدەن كىرگىزىلگەن كەزدە كەدەندىك دەكلاراتسيا راسىمدەلەدى جانە تاۋارلاردى شىعارۋ جاسالادى. وسىدان كەيىن يمپورتتاۋشى 30 كۇنتىزبەلىك كۇن ىشىندە تەرى بۇيىمداردى تاڭبالاۋ قاجەت.

- ەلىمىزدە تەرى بۇيىمدارىن تاڭبالاۋ تۋرالى قاعيدالار بار ما؟

- ءيا، «تابيعي تەرىدەن جاسالعان كيىم زاتتارى، كيىمگە كەرەك- جاراقتار جانە وزگە دە بۇيىمدار» تاۋار پوزيتسياسى بويىنشا تاۋارلاردى باقىلاۋ (يدەنتيفيكاتسيالاۋ) بەلگىلەرىمەن تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ جونىندەگى پيلوتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى، ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ، اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار، ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىنىڭ بىرلەسكەن بۇيرىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە 2017 -جىلعى 29 - قىركۇيەكتە № 15821 بولىپ تىركەلگەن.

- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

اۆتور: مارلان جيەمباي

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى