روبوتقا «جان بىتىرگەن» قازاق بالالارى
ءبىراق زەرتتەپ، زەردەلەپ كورىپ ەدىك، كوپ نارسەگە كوزىمىز اشىلىپ قالدى. قازىرگى كەزدە قاراكوز ۇل- قىزدارىمىز جاساپ شىققان قۇلتەمىرلەر الماتىداعى حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ىشىندە ءتاي- ءتاي باسىپ ءجۇر. ۋنيۆەرسيتەت ارنايى وقۋ باعدارلاماسىن ءتۇزىپ شىعىپ، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە بەكىتتىرىپ العان. قازىر سول باعدارلاما بويىنشا الما شاھارداعى التى مەكتەپ زەرتحانا اشىپ، بىلەك سىبانىپتى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى مەدەت تۇرعامبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدەگى مۇعالىم بىتكەننىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋمەن اينالىساتىن «ورلەۋ» ورتالىعىنىڭ ماماندارى جاقىندا عانا روبوتوتەحنيكا بويىنشا ءتالىم العان. ەندى سول العان بىلىمدەرىن رەسپۋبليكا مۇعالىمدەرىنىڭ ميىنا سىڭىرۋگە تىرىسىپ كورمەك. ءسويتىپ، روبوت قۇراستىرۋدىڭ قىرى مەن سىرى مەكتەپتەردە دە قانات جايا باستاۋى مۇمكىن. بۇل دەگەنىڭىز - روبوتوتەحنيكا سالاسىنىڭ ۇڭعىل- شۇڭعىلىن قازاقستاندىق ورەندەر ەرتە باستان مەڭگەرەدى دەگەندى ايعاقتايدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوز ورەندەرى جىل سايىن روبوتوتەحنيكا بويىنشا الەم چەمپيوناتتارىنا قاتىسىپ تۇرادى. مەدەت تۇرعامبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، ازىرگە ستۋدەنتتەردىڭ تالابى جامان ەمەس.
«چەمپيونات ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ قوياتىن وزىندىك تالابى مەن تاپسىرمالارى بار. مىسالى، ءبىر روبوتتىڭ بيىكتىگى - 1,5 مەتر، ەنى - 1 مەتر، سالماعى 20 كەلىدەن اسىپ كەتپەۋ كەرەك دەگەن سياقتى. وسىعان سايكەس، قاتىسۋشى ەلدەر وزدەرى جاساعان روبوتتارىن الىپ كەلەدى. ءبىز قازىرگى تاڭدا روبوتوتەحنيكانى بەلسەندى دامىتۋشى ەلدەر اراسىندا 12-15 ورىندامىز» دەيدى ول.
قايبىر جىلدارى ەرەكشە تانىمالدىلىققا يە بولعان «ارمان» مەن «شولپان» روبوتتارىن دا سول الەمدىك دوداعا قاتىسقان جاستار ويلاپ شىعارعان. ايتپاقشى، «ارمان» مەن «شولپاننىڭ» قازىرگى كەزدە ءبىرقاتار فۋنكتسيالارى جەتىلدىرىلىپ جاتىر ەكەن. ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى قازىر دە تىنىم تاۋىپ جاتقان جوقپىز دەيدى. ايتۋىنشا، كەزەگىن كۇتكەن ءتۇرلى جوبا بار. سونىڭ اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ وقۋ باعدارلاماسىن دا قۇراستىرىپ قويادى. ءبىراق روبوتوتەحنيكا بويىنشا كىتاپ جازۋعا ءالى ىقىلاس تانىتپاپتى. ماماننىڭ ويىنشا، بۇل سالا تۋرالى كىتاپ جازعاننان گورى ارنايى سايت ارقىلى جاريالاپ، جاڭارتىپ وتىرعان ءتيىمدى. بۇل دا دۇرىس شىعار. ويتكەنى زامان كۇن سايىن ءبىر قىرىنا اۋناپ ءتۇسىپ، تەحنولوگيالار الۋان تۇرگە بولەنىپ جاتىر. وسى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ، ەرەكشە ونەرتابىسىمەن كوزگە تۇسكەن ستۋدەنتتەر كىم دەگەندە - پيلوتسىز ۇشاق جاساۋمەن اينالىساتىن دانيل دروزدوۆتى، بيونيكالىق پروتەز قول جاساۋدى كاسىپ ەتكەن ماۋلەن بەكتۇرعانوۆتى، قانداعى قانت دەڭگەيىنە باقىلاۋ جاساپ وتىراتىن Gluco Ways باعدارلاماسىن قۇراستىرعان ەرداۋلەت بەكوۆتاردى بولە- جارا ايتۋعا بولادى. دانيل قۇراستىرعان ۇشاقتار قازىردىڭ وزىندە ءداستۇرلى «ايبىن» اسكەري فەستيۆالىنە قاتىسىپ تۇرادى. ول بىرنەشە مەتر بيىكتىككە دەيىن كوتەرىلىپ، توقتاۋسىز 4 ساعات ۇشا الادى. ونداي ۇشاقتاردىڭ باستى ماقساتى اۋەدەن ءساتتى بەينە، فوتو تۇسىرىلىمدەر جاساۋ ەكەن. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي پيلوتسىز شاعىن اۋە ترانسپورتتارى مۇناي، كەن ورىندارىن بارلاۋعا دا پايدالانىلۋى مۇمكىن. ستۋدەنتتەر كولىك ناۆيگاتسياسىن رەتتەپ وتىراتىن City Router باعدارلاماسىن دا قۇراستىرعان. سونىمەن قاتار جاقىن ارادا I see you دەپ اتالاتىن جوبا دا قولدانىسقا ەنگىزىلمەك. ول بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ءۇشىن ارنايى باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ فۋنكتسياسىن اتقاراتىندىقتان، ءتۇرلى قىلمىستاردىڭ ءىزىن سۋىتپاي اشۋعا مۇمكىندىك تۋىندايدى.
ماۋلەن بەكتۇرعانوۆ بولسا، پروتەز قول جاساۋ ارقىلى وتاندىق مەديتسيناعا، ونىڭ ىشىندە ءتۇرلى اپات كەسىرىنەن قولىنان ايىرىلعان مۇگەدەك جاندارعا كومەك بەرىپ جاتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۇسىنىپ وتىرعان رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك، جىل سايىن ەلىمىز بويىنشا 300 دەن استام ادامنىڭ اياق- قولىنا امپۋتاتسيا جاسالادى. ولاردىڭ اراسىندا بالالاردىڭ دا ۇلەس- سالماعى ءبىرشاما. ءبىرازىنا پروتەز اياق- قولدار سالىنعانىمەن، ولار ءبارىبىر بۇرىنعىداي بولىپ كەتە المادى. جاس ونەرتاپقىش ماۋلەن وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرماق. ول جاساعان بيونيكالىق پروتەز قول ادامنىڭ اقىل- ويى مەن ميدان كەلەتىن سيگنالدى نەگىزگە الا وتىرىپ، قيمىلدايدى. بارا- بارا ادامنىڭ تابيعي قولى سەكىلدى قيمىلداپ، ءتۇرلى قىزمەتتەردى ەركىن ورىندايتىن دەڭگەيگە دەيىن جوعارىلاماق. بۇل جوباعا قىزىعۋشىلىق بىلدىرىلگەن سوڭ، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە الماتى پروتەز ورتالىعىمەن ورتاق مەموراندۋمعا قول قويىلعان. سونىمەن قاتار جوباعا «نۇر وتان» پارتياسى دا قىزىعۋشىلىق تانىتتى.
«مۇنداي ونىمدەردىڭ الەمدىك دەڭگەيدە بولماسا، بار ەكەنى راس. ءبىراق ءبىزدىڭ وتانداستار ول ونىمدەردى ساتىپ الا المايدى، سەبەبى، تىم قىمبات. ءبىز ونى الدەقايدا تومەن باعاعا جانە ساپاسى جوعالمايتىنداي ەتىپ جاسايمىز. سوسىن ءبىر ەسكەرەتىن نارسە، پروتەز ءار ادامعا جەكە ارنالىپ جاسالادى. ياعني، قولدىڭ زاقىمدانۋ، جارالانۋ دەڭگەيىن جانە بۇلشىق ەتتىڭ سەزىمتالدىعىن ساراپتاي وتىرىپ جاسايمىز» دەيدى ماۋلەن.
ونەرتاپقىشتىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدە پروتەزدەۋ جوباسىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى كۇيىپ تۇر. سەبەبى، بىزدە ءالى ءدال وسى سالاعا ارنالعان وقۋ ورنى جوق. سوعان قاراماستان، مەدەت تۇرعامبايەۆ باستاعان ماماندار مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن، ەل يگىلىگىنە جارايتىن ونەرتابىستار جاساۋدى جالعاستىرا بەرمەك.
اباي ايماعامبەت
«ايقىن»
