جاڭا تۋعان ءسابي نەگە جىلايدى، نە دەپ جىلايدى؟
قانداي دا ءبىر قاجەتتىلىك تۋعاندا ءسابيدىڭ قولداناتىن ءتىلى - جىلاۋ. بالا ءوز مازاسىزدىعىن جىلاۋ ارقىلى بىلدىرەدى. ول - ەشتەڭەگە شاماسى كەلمەيتىن، تىم ءالسىز، ءالجۋاز جاس سابيگە جاسالعان قۇداي تاعالانىڭ راقىمى.
ءسابيدىڭ ءوز ءومىرىن ىڭگالاپ باستاۋىندا ۇلكەن ءمان بار. ويتكەنى، وسى جىلاۋدىڭ ارقاسىندا ءسابيدىڭ وكپەسى اشىلىپ، تىنىس الۋ ءارى جۇرەكتىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋى جاقسارادى. سول سەبەپتى، ومىرگە جاڭا كەلگەن ءسابي مىندەتتى تۇردە جىلاۋى ءتيىس. سابيلەردىڭ 70-80 پايىزى تۋا سالىسىمەن وزدىگىنەن جىلايدى.
ەگەر جىلاماسا، ارقاسىن سيپاپ، اياق-قولىنان قاعۋ ارقىلى بالانى جىلاتۋ كەرەك. ەگەر بۇعان دا جىلاماسا «امبۋ» دەپ اتالاتىن ارنايى قۇرال ارقىلى اۋزىنا اۋا جىبەرىلەدى. ەگەر ءالى دە تىنىس الا الماسا، تۇتىكپەن نە اپپارات ارقىلى تىنىستاۋىنا جاعداي جاسالادى. ويتكەنى، جاڭا تۋعان ءسابيدىڭ جىلاۋى ونىڭ دەنساۋلىعىنا پايدالى. بالانىڭ وزدىگىنەن جىلاۋى ونىڭ جۇيكە جۇيەسىنىڭ، جۇرەك پەن وكپەسىنىڭ قالىپتى ەكەندىگىن كورسەتەدى.
بالا نەگە جىلايدى؟
العاشقى اپتالاردا بالانىڭ نەلىكتەن جىلاعانىن ۇعۋ قيىن. ومىرگە بەيىمدەلۋ العاشقى كەزدەرى سابيگە وڭاي سوقپايدى. اس قورىتۋ، جۇيكە جۇيەلەرى دە ءالى قالىپتاسا قويمايدى. سابيلەر كوبىنەسە قارنى اشقاندا جىلايدى. ءسابيدى ۋاقىت كەستەسى بويىنشا ەمىزگەن دۇرىس ەمەس. ونى اشىققان سايىن ەمىزۋ كەرەك. سابيلەردىڭ وتە ءجيى قارنى اشادى. كەيدە ەمىزگەنىنە 15-20 مينۋت وتپەي جاتىپ-اق قارنى اشىپ جىلاۋى مۇمكىن. ونى ەمىزگەننەن كەيىن تىنىشتالعانىنا قاراپ بىلۋگە بولادى. شەشەسىن ەمە سالىسىمەن دەرەۋ جىلايتىن بولسا، ونىڭ ەكى سەبەبى بولعانى. نە سۇتكە تويماعان، نە دەنەسىندە ءبىر قولايسىزدىق بار. ءسابيدىڭ سالماعى از تارتىپ، ەت الماۋى سۇتكە جارىماعاندىعىن بىلدىرەدى. ءسابي سۇتكە تويعان كۇننىڭ وزىندە قىڭقىلداپ جىلاسا، وندا شەشەسىنەن مەيىرىم مەن جان جىلۋىن كۇتكەنى دەپ ۇققان دۇرىس. ءسۇت - ونىڭ ماتەريالدىق قورەگى بولسا، وعان كورسەتىلگەن مەيىرىم - رۋحاني قورەگى بولىپ تابىلادى.
ءسابي قارنى توق، استى قۇرعاق بولعان كۇننىڭ وزىندە ەكى اياعىن باۋىرىنا تارتىپ جىلاسا، وندا ءىشى كەۋىپ اۋىرىپ قالدى ما، دەپ كۇماندانعان دۇرىس. العاشقى ءۇش- ءتورت ايدا ەمۋ بارىسىندا جۇتقان اۋا ىشەكتەرىن كەرىپ ءىشتى اۋىرتۋى مۇمكىن. ءىشى قاتقان بالا دا جەل تيگەن بالا سەكىلدى اۋىرادى. ءۇش كۇننەن اسا ۇلكەن دارەتكە وتىرا الماعان بالانىڭ جىلاۋى ءىش قاتۋىنان بولۋى ىقتيمال.
العاشقى ءۇش ايدا بالانىڭ اس قورىتۋ جۇيەسى ابدەن قالىپتاسقانعا دەيىن ءجيى- ءجيى ءىش قاتۋ مەن ءىش كەبۋگە تاپ بولادى. ىشەك مازاسىزدىعىنان بارىپ ءجيى-ءجيى جىلايدى. ءتورتىنشى ايدان كەيىن بارىپ بۇنداي جىلاۋلار ازايادى.
سابيلەر جاۋراعاندا نەمەسە قاتتى ىستىقتاعاندا دا جىلايدى. سابيلەر كەيدە قيمىلداي المايتىنداي قاتتى وراپ تاستاعان كەزدەرى، ۇيقىسى كەلگەندە ويناتىلاتىن بولسا نەمەسە كەرىسىنشە ويناعىسى كەلگەن كەزدە ۇيىقتاتسا، ءتىسى قىشىسا، مۇرنى بىتەلىپ تىنىس الۋى قيىنداسا، استى بىلعانسا جىلايدى. سابيلەر قاتتى قورىققاندا، شوشىنعان كەزدەرى دە جىلايدى. مىسالى، شۋ- شۇرقان، قاتتى ايعاي- ۇيعاي، ءتىپتى، وتكىر يىستەر دە بالا جىلاۋىنىڭ سەبەپتەرى. بالا جالاڭاش دەنەسىنە سۋىق قول تيسە دە جىلايدى.
قىز بالالاردا ۇلكەن دارەت قالدىقتارىنىڭ ءزار جولدارىنا ءتۇسىپ كەتۋ قاۋپى بار. سول سەبەپتى، وتە- موتە قىز بالالاردىڭ دارەتىنە كوپ كوڭىل ءبولىپ، جىنىس جولدارىنىڭ جۇقپالى اۋرۋعا شالدىقپاۋىن ابايلاۋ كەرەك. قۇلاق، تاماق، ىشەك قابىنۋلارى دا بالانىڭ جىلاۋىنا سەبەپ. سابيلەردە ىشەكتەردىڭ تۇيىندەلۋى، ەر بالالارداعى جىنىستىق فيموز (ءۇرپىسىنىڭ بىتەلىپ قالۋى) اۋرۋى دا، شاپتاعى جارىقشا، ەن جۇمىرتقادا سۋ جينالۋى دا جىلاۋعا سەبەپ. بۇلاردى تەك ارنايى دارىگەرلەر عانا انىقتاي الادى.
بەتەز ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ينستيتۋتىندا (ا ق ش، مەريلەند شتاتى) جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە وتە كوپ جىلايتىن ءارى ءبىر جاستان اسقاندا وتە كوپ شىڭعىراتىن بالالاردا فيزيكالىق ءارى پسيحولوگيالىق اۋىتقۋشىلىقتاردىڭ ءجيى كەزدەسەتىندىگى انىقتالعان. سول سەبەپتى، ماماندار كەيدە اتا-اناسىنىڭ قالاي ۋاتقانىنا دا كونبەي كوپ جىلاعان بالالاردى پەدياترعا قاراتقان ءجون دەگەن كەڭەس بەرۋدە.
بالانى قالاي جۇباتۋ كەرەك؟
بالانىڭ جىلاۋى قاي ەلدە دە وزگەرمەيدى. مەيلى ول وركەنيەتتى ەل بولسىن، مەيلى ارتتا قالعان ەل بولسىن. الايدا، زەرتتەۋشىلەر وركەنيەتتى ەلدىڭ بالالارىنا قاراعاندا دامىماعان ەلدەردەگى بالالار قارنى اشقاندا از جىلايدى دەگەن قىزىقتى مالىمەتتى العا تارتۋدا. نەگە دەسەڭىز، كەدەي ەلدەردە كوبىنە اناسى بالاسىن وزىمەن الا جۇرەدى. سول سەبەپتى، بالا اشىعا قالسا دەرەۋ ەمىزەدى، مازاسىزدانسا دەرەۋ جۇباتۋعا دايار تۇرادى.
جىلاعان بالالار كوبىنە قولعا الىپ قۇشاقتاعاندا بارىپ ۋانادى. بۇل كەزدەيسوقتىق ەمەس. جاتىرداعى سوڭعى ءتورت ايىن اناسىنىڭ جۇرەك ءدۇرسىلىن ەستۋمەن وتكىزگەن ءسابي كەيىننەن سول جۇرەكتىڭ ءدۇرسىلىن ەستىمەگەن ۋاقىتتا مازاسىزدانا باستايدى. قولعا الىنعاندا، ەستىگەن جۇرەك ءدۇرسىلى ونى قايتا تىنىشتاندىرادى. وندايدا ءسابي ءوزىن ءقاۋىپسىز سەزىنەدى. سول سەبەپتى، بالا جىلاعان ۋاقىتتا ونى جۇباتۋ ءۇشىن الدىمەن قولعا كوتەرگەن دۇرىس. ەمىزۋ نەمەسە تەربەتۋ دە بالانى جۇباتۋ دا وتە جاقسى ءادىس.
ءۇش ايدان اسقاندا اناسىنىڭ سويلەگەن سوزدەرىنە بالا جۇبانا باستايدى. ءتورت ايلىعىندا بالا قىزىلدى-جاسىلدى كورگەن نارسەلەرىنە، ويىنشىقتار مەن ەستىگەندەرىنە الدانا باستايدى. بالا جىلادى ەكەن دەپ اۋزىنا ەمىزىك سالا بەرۋ دۇرىس ەمەس. وندايدا بالانىڭ جىلاۋ سەبەبىن بىلۋگە تىرىسۋ كەرەك. استى بىلعانسا قۇرعاتىپ، قارنى اشسا، تاماق بەرگەن دۇرىس. كەيدە بالانى قيمىلداپ قوزعالۋى ءۇشىن ونى ەركىنە جىبەرگەن دۇرىس. بالا، اسىرەسە، ءتىسى شىعىپ جاتقان ۋاقىتتا قىڭقىلداپ كوپ جىلايدى. ونداي كەزدەرى ءتىستىڭ قىشۋىن جەڭىلدەتەتىندەي دەنساۋلىعىنا زيانسىز جۇمساق نارسەلەردى بالاعا تىستەتۋ كەرەك.
بايقاساڭىز، بالا اركەلكى جىلايدى. كەيدە ىزالانعاندا باقىرىپ قاتتى جىلايدى. اشىققاندا جىلايتىن داۋسى مەن قاتتى شوشىنعاندا شىرقىراپ جىلايتىن داۋىستارى دا اركەلكى. تاجىريبەسى مول ايەلدەر جىلاعان داۋسىنا قاراپ-اق بالانىڭ نە سۇراپ تۇرعانىن بىلە قويادى. ويتكەنى، جىلاۋ - بالا مەن انا اراسىنداعى قۇپيا تىلدەسۋ.
ءبىر قىزىعى، بالا قانشالىقتى الىستا بولماسىن اراداعى تەلەپاتيا ارقىلى شەشەسى ونىڭ مازاسىزدانعانىن نەمەسە اشىققانىن سەزە الادى. ۇيقىسى قاتتى ايەلدەردىڭ بالاسىنىڭ جىلاۋىنا قالاي وياناتىندىعى تىلسىم جۇمباق- اق.
پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س. ا. ۋ. ) جىلاعان بالانى جۇباتقانشا اسىققان. ءبىر حاديسىندە: «اسىقپاي ۇزاق وقيىن دەپ نامازعا تۇرام. سول مەزەت بالانىڭ جىلاعان داۋسىن ەستيمىن. شەشەسى الاڭداماسىن دەپ نامازدى تەزدەتىپ بىتىرەم» دەۋى سونىڭ ايعاعى. تاعى ءبىر حاديسىندە: «كىم بالانى تىنىشتالعانعا دەيىن جۇباتسا، اللاھ تاعالا جۇماقتا ول ادامعا رازى بولعانىنشا جاقسىلىقتى ءۇيىپ- توگەدى» دەيدى.
قورىتا كەلگەندە، «بالالى ءۇي - بازار، بالاسىز ءۇي - قۋ مازار» دەمەكشى، ۇيدەن پەرىشتە ءسابيدىڭ داۋسى ۇزىلمەي، شەشەلەرىنىڭ سولاردى جۇباتىپ الەك بولىپ جاتقانىنا نە جەتسىن!
